Η Βιρτζίνια Γουλφ «Στο Φάρο» αφηγείται την κομματιασμένη ζωή της μέσα από τα μάτια της κυρίας Ράμζυ

Ορλάντο, Κυρία Ντάλαγουει, Στο φάρο, Τα κύματα. Αυτά είναι ορισμένα από τα γραπτά της Βιρτζίνια Γουλφ, που έγραψε τη δική της ιστορία στην λογοτεχνία. Ανήσυχο πνεύμα από μικρή ηλικία και με πλούσια μόρφωση, πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια αφού έχασε σε μικρή ηλικία τη μητέρα της -σε ηλικία μόλις 13 χρονών- και τον πατέρα της λίγα χρόνια αργότερα, γεγονότα που σημάδεψαν καθοριστικά τη ζωή της. Από εκείνη την περίοδο άρχισαν να την κυριεύουν έντονα συναισθήματα λύπης και ψυχολογικής κατάπτωσης, με δύο διαδοχικές νευρικές κρίσεις να κρίνουν ήδη το μέλλον και να αποτελούν κρίσιμα σημάδια, τα οποία θα επιδεινωθούν όλο και περισσότερο στο διάβα του χρόνου με αποκορύφωμα το τραγικό της τέλος. Την διακατείχε ο φόβος για το σκοτάδι και δεν μπορούσε να κοιμηθεί παρά μόνο με αναμμένο φως, ενώ οι αυτοκτονικές τάσεις και οι ψυχικές διαταραχές ήταν ένα σύνηθες φαινόμενο στην οικογένεια καθώς υπήρχε ιστορικό ψυχικών ασθενειών, από σχιζοφρένεια μέχρι και βαριά κατάθλιψη και εκείνη θα ήταν αδύνατο να γλιτώσει από αυτήν του είδους την κατάρα.

Βυθισμένη σε έναν κόσμο αδιεξόδων που την τρομοκρατούν με την ανυπαρξία να της χτυπά την πόρτα

Όλη της τη ζωή πάλεψε με τα φαντάσματα της προσωπικής της μελαγχολίας και της θλίψης που ένιωθε και την αποσταθεροποιούσε. Αυτό άλλωστε καθρεφτιζόταν στις αϋπνίες της, την έλλειψη όρεξης και την ασταθή ψυχολογική της διάθεση. Εν τούτοις, η λογοτεχνική της δεινότητα παρέμενε άθικτη και η ίδια δεν έπαψε να γράφει ακόμα και όταν οι διανοητικές διαταραχές επαναλαμβάνονταν με τακτικούς ρυθμούς σε βαθμό που την καθόριζαν επικίνδυνα και στοίχειωναν την καθημερινότητά της. Αυτή την σπουδαία λογοτεχνική δεινότητα ανακαλύπτουμε διαβάζοντας αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα όπου παλεύει με την εσωτερική της φωνή και αγωνίζεται να μετουσιώσει σε λέξεις το ψυχολογικό της αδιέξοδο στο δρόμο προς μία κάποια λύτρωση. Στο φάρο επαναλαμβάνει με κάποιον τρόπο όσα έγραψε στην Κυρία Ντάλαγουει με τη διαφορά πως εδώ εμφανίζεται η κυρία Ράμζυ, μια άλλη περσόνα της Βιρτζίνια Γουλφ πλάι στον κύριο Ράμζυ, τον σύζυγό της, ο οποίος προσπαθούσε να τιθασεύσει και να φροντίσει τον ταραγμένο και αναστατωμένο κόσμο της. Είναι άραγε ο Φάρος, μια άλλη Ιθάκη, ένας προορισμός όπου θα μπορούσε να καταπραΰνει το εσωτερικό της μέτωπο που φλέγεται; 

Η πρωταγωνίστρια κυρία Ράμζυ βρισκόταν στη δίνη του χρόνου, ενώπιον του πανδαμάτορα χρόνου που όλα τα παρασέρνει και ένιωθε αδύναμη να τα βάλει μαζί του βυθιζόμενη όλο και περισσότερο την υπαρξιακή της αγωνία. «…πίστευε πως η ζωή – κι αμέσως μπροστά στα μάτια της έβλεπε μια μικρή φλούδα χρόνου – τα πενήντα της χρόνια. Νάτη, εδώ, μπροστά της: η ζωή. Η ζωή, σκεφτόταν… αλλά δεν ολοκλήρωνε ποτέ τη σκέψη. Έριχνε μια ματιά στη ζωή, γιατί είχε ξεκάθαρη την αίσθηση αυτής της ζωής, σαν κάτι πραγματικό, σαν κάτι δικό της, σαν κάτι που δεν το μοιραζόταν ούτε με τα παιδιά ούτε με τον άντρα της». Μέσα σε ένα κλίμα βαθμιαίας ανάπτυξης μιας συναισθηματικής φόρτισης βίωνε έντονα απανωτά καταθλιπτικά επεισόδια τα οποία την καταβαράθρωναν όλο και περισσότερο ενώ η ίδια είχε να αντιμετωπίσει τον κοινωνικό της κύκλο καθώς και τα παιδιά και τον άντρα της. Ο κύκλος αυτός που πρωταγωνιστεί στον Φάρο μοιάζει με τον κύκλο του Μπλουμσμπερι, όλα αυτά τα πρόσωπα που συμμετέχουν σαν να προσπαθούν να αποπροσανατολίσουν και να εξοβελίσουν τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες της. Μην ξεχνάμε πως η Βιρτζίνια Γουλφ ανήκε στον κύκλο του Μπλουμσμπερι, έναν πολύ σημαντικό καλλιτεχνικό κύκλο της εποχής εκείνης στον οποίο συμμετείχαν εξαιρετικές προσωπικότητες όπως ο Φόρστερ, ο Τζων Μέιναρντ Κέινς, ο Τ.Σ. Έλιοτ, ο Μπέρτραντ Ράσελ, η Κάθριν Μάνσφιλντ και άλλοι. Μα ούτε και αυτός ο κύκλος ήταν αρκετός για να δώσει λύσεις στα αδιέξοδά της.

Στην κυρία Ντάλαγουει δύο χρόνια πριν έγραφε με δραματικό τόνο: «Ο θάνατος είναι εναντίωση. Ο θάνατος είναι μία απόπειρα επικοινωνίας, οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να φτάσουν στον πυρήνα που με τρόπο απόκοσμο τους ξεγλιστρά, η εγγύτητα απομακρύνει, ο ενθουσιασμός ξεθυμαίνει, μένεις μόνος. Είναι αγκαλιά ο θάνατος». Έτσι και εδώ όλη της η αφήγηση μαρτυρά μία ποιητικότητα που την βυθίζει με μία κορύφωση της τραγικότητας του εαυτού της όσο πλησιάζει η δεξίωση, σαν να βιώνει ένα αρχαίο δράμα με όρους σύγχρονης εκδοχής. Η Βιρτζίνια Γουλφ μέσω της κυρίας Ράμζυ μοιάζει φυλακισμένη στις σκέψεις της, η αναπόληση είναι μία σχετικά επιθυμητή αυθυποβολή από μέρους της σε όλα αυτά που την στοιχειώνουν. Και η ευτυχία της καθορίζεται άμεσα από αυτό τον διακαή πόθο να αποτινάξει από πάνω της κάθε ίχνος λήθης, να εξαϋλωθεί, να απογειωθεί από την πραγματικότητα που την γεμίζει με λύπη και θλίψη.

Η κατάθλιψη και η απόγνωση για τα μελλούμενα είναι στην ημερήσια διάταξη και όλα γράφει η Γουλφ είναι μια ματιά προφητική σε ό,τι εκείνη θα αποφασίσει πρόωρα αδύναμη πια να μπορέσει να συνεχίσει μια ζωή δίχως ζωή. Ο κύριος Ράμζυ, όπως και ο σύζυγός της Γουλφ, δεν είχε την δύναμη ούτε τα ψυχικά μέσα να την επαναφέρει στη δίψα για ζωή, εκείνη είχε λάβει τις αποφάσεις της και όλα πια ήταν μελετημένα και προδιαγεγραμμένα. «Δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να τη βοηθήσει. Μόνο να στέκεται εκεί και να την κοιτάζει. Η τρομακτική αλήθεια, μάλιστα, ήταν ότι ο ίδιος έκανε τα πάντα πιο δύσκολα για εκείνη. Ήταν ευερέθιστος, ήταν εύθικτος». Η κυρία Ράμζυ λοιπόν, όπως και η Γουλφ, πλέουν σε έναν ωκεανό δίχως σανίδα σωτηρίας, δίχως κανένα φως στο βάθος, ο φάρος είχε τα φώτα τους σβησμένα. Στο εξαιρετικό επίμετρο, το οποίο έχει επιμεληθεί η μεταφράστρια Μαργαρίτα Ζαχαριάδου διαβάζουμε εκείνο που η Μάργκαρετ Άτγουντ είχε γράψει σε ένα άρθρο της αναφερόμενη στη Βιρτζίνια Γουλφ και στο βιβλίο της Στο φάρο όπου σημείωνε πως «είναι τόσο ασταθή όλα στον κόσμο της Γουλφ. Τόσο δύσκολα να τα συλλάβεις. Τόσο ανεπίδεκτα συμπερασμάτων. Τόσο αβυσσαλέα ανεξιχνίαστα». Πράγματι, ό,τι και αν γράψει κάποιος για το έργο της Γουλφ είναι λίγο μπροστά στην πολυδιάστατη σκέψη της, τον απύθμενης ομορφιάς ψυχισμό της που δυστυχώς για εμάς την οδήγησε σε ένα πρόωρο τέλος.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Στο Φάρο»:

«Δεν ήταν ούτε εύκολος ούτε βολικός ο κόσμος που ήξερε σχεδόν εβδομήντα χρόνια τώρα. Την είχε σκεβρώσει η κούραση. Πόσο ακόμα, αναρωτιόταν, βογκώντας και τρίζοντας, πεσμένη στα γόνατα για να σκουπίσει τις σανίδες κάτω απ’ το κρεβάτι, πόσο καιρό θα κρατήσει;»

Διαβάστε επίσης:

Βιρτζίνια Γουλφ – Στο Φάρο: Νέα έκδοση για το επιδραστικό βιβλίο από τις εκδόσεις Δώμα