Υπάρχουν έργα που δεν φωνάζουν. Δεν καταγγέλλουν, δεν υψώνουν τον τόνο. Κι όμως, μέσα στη σιωπή τους, αρθρώνεται κάτι βαθιά πολιτικό. Όχι ως σύνθημα, αλλά ως εμπειρία.

Οι Δακτυλογράφοι του Μάρεϊ Σίσγκαλ ξεκινούν από το πιο απλό: ένα γραφείο, δύο άνθρωποι, μια επαναληπτική εργασία. Μια καθημερινότητα που δε μοιάζει να οδηγεί πουθενά κι όμως συνεχίζεται. Και ακριβώς μέσα σε αυτή τη φαινομενική ακινησία αποκαλύπτεται ένας ολόκληρος τρόπος οργάνωσης της ζωής. Ο Πωλ και η Σύλβια δεν είναι τραγικοί ήρωες. Δεν καταρρέουν, δεν αντιδρούν, δεν εξεγείρονται. Αυτό που τους συμβαίνει είναι πιο αθόρυβο και γι’ αυτό πιο ανησυχητικό. Μένουν. Προσμένουν. Αναβάλλουν. Κι εκεί, μέσα σε αυτή την αναβολή, αρχίζει να διαμορφώνεται το πραγματικό διακύβευμα. Το έργο δε μιλά απλώς για μια σχέση ή για μια δουλειά. Μιλά για τον χρόνο. Για τον τρόπο που οργανώνεται. Ποιος τον οργανώνει και για ποιον; Πώς κατανέμεται και αποσπάται από εκείνους που τον ζουν; Οι μέρες επαναλαμβάνονται, οι φράσεις επιστρέφουν, οι ίδιες μικρές κινήσεις εγκαθίστανται στο σώμα. Ο χρόνος δε βιώνεται πια ως εμπειρία, αλλά ως μονάδα προς κατανάλωση. Και κάπου εκεί, χωρίς θόρυβο, συντελείται η αλλοτρίωση. Όχι ως θεαματική σύγκρουση, αλλά ως μια αργή απομάκρυνση από τη δυνατότητα να ορίσεις τη ζωή σου. Από εκείνη τη στιγμή που αυτό που κάνεις παύει να σχετίζεται με αυτό που επιθυμείς και παρόλα αυτά συνεχίζεις να το κάνεις.

Μιλώντας για την αλλοτρίωση της εργασίας, ο Μαρξ περιέγραφε ακριβώς αυτό, την αποξένωση του εργαζόμενου από το έργο του, από τη διαδικασία παραγωγής, και τελικά από τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Σίσγκαλ δε γράφει φιλοσοφική πραγματεία. Γράφει διαλόγους. Μικρές συνομιλίες για το μεσημεριανό, για τα βιβλία που διαβάζουν, για το ότι θα φύγουν κάποτε. Κι όμως αυτές οι ασήμαντες κουβέντες φέρουν μέσα τους ολόκληρη τη βαρύτητα ενός συστήματος που δεν χρειάζεται να σε καταπιέσει ανοιχτά. Αρκεί να συνηθίσεις. Να σου μάθει ότι «έτσι είναι».

Η σκηνοθετική προσέγγιση επιχειρεί να σταθεί ακριβώς σε αυτή τη λεπτή μετατόπιση. Η δράση εκτυλίσσεται μέσα σε ένα γραφείο, μια φυλακή χωρίς κάγκελα. Υπάρχει μόνο ένα παράθυρο η μόνη σύνδεση με τον έξω κόσμο. Από ‘κει περνά ο ήχος της πόλης, η υπενθύμιση ότι “ένας ολόκληρος κόσμος υπάρχει έξω από αυτό το παράθυρο”. Το φως αρχίζει λαμπερό και σβήνει αργά — σχεδόν απαρατήρητα — ώσπου στο τέλος η σκηνή βυθίζεται στο σκοτάδι. Ο χρόνος δεν δηλώνεται. Διαρρέει. Η φθορά δεν παρουσιάζεται, συσσωρεύεται. Οι αλλαγές δεν κορυφώνονται, απλώνονται μέσα στη διάρκεια. Και οι χαρακτήρες δεν είναι ούτε θύματα ούτε ένοχοι. Είναι φορείς της αμφιθυμίας ανάμεσα στην επιθυμία για αλλαγή και στην ασφάλεια της συνήθειας.

ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!

Σε αυτό το πλαίσιο, η αναβολή παύει να είναι αδυναμία και γίνεται κανονικότητα. Η ζωή δεν απαγορεύεται, απλώς μετατίθεται. Το «μετά» γίνεται υπόσχεση και παγίδα ταυτόχρονα. Ίσως εκεί βρίσκεται το πιο κρίσιμο σημείο. Οι ήρωες δεν έχουν άγνοια. Υποψιάζονται ότι η ζωή δεν θα ξεκινήσει αργότερα. Ότι αυτό που ζουν δεν είναι πρόβα.
Και όμως παραμένουν.

Όχι επειδή δεν μπορούν να φύγουν. Αλλά επειδή η ευθύνη της φυγής ή της αλλαγής είναι πιο βαριά από τη συνήθεια της παραμονής. Κι εδώ το έργο μετατοπίζεται από το υπαρξιακό στο βαθιά πολιτικό. Γιατί το ερώτημα δεν είναι μόνο «γιατί μένουμε;» αλλά «πώς μαθαίνουμε να μένουμε;». Πώς εκπαιδευόμαστε να αναγνωρίζουμε το αδιέξοδο και να το διαχειριζόμαστε αντί να το διαρρηγνύουμε. Πώς ο χρόνος παύει να είναι δικός μας χωρίς να το βιώνουμε ως απώλεια.
Οι Δακτυλογράφοι δεν παρηγορούν. Κάνουν κάτι πιο δύσκολο: σε αφήνουν εκτεθειμένο απέναντι σε αυτό που ήδη ξέρεις. Γιατί ξέρεις πότε κάτι δε σε χωράει. Ξέρεις πότε μένεις ενώ θα μπορούσες να φύγεις, να τολμήσεις την αλλαγή. Ξέρεις πότε λες «αργότερα». Και το «αργότερα» δεν είναι χρόνος. Είναι επιλογή. Γιατί το μέλλον δεν είναι κάτι που μας περιμένει, δεν έρχεται από μόνο του. Είναι κάτι που είτε θα δημιουργηθεί, είτε δεν θα υπάρξει.

Αν όχι τώρα, πότε;
Και αν όχι εμείς, ποιοι;

Πληροφορίες

Οι Δακτυλογράφοι
Σκηνοθεσία: Νάγια Μητσάκου
Παίζουν: Σμαράγδα Κάκκινου, Γιάννης Λιόκαρης
ΠΛΥΦΑ, Κορυτσάς 39, Βοτανικός
Κάθε Σάββατο & Κυριακή, 21:00
ARS EX MACHINA

Διαβάστε επίσης:

Οι Δακτυλογράφοι, του Μάρεϊ Σίζγκαλ σε σκηνοθεσία Νάγιας Μητσάκου στο ΠΛΥΦΑ