Η παράσταση «Ulrike – γράμματα από τη νεκρή πτέρυγα», που παρουσιάζεται στο θέατρο «Φούρνος», αντλεί το υλικό της από τις επιστολές της Γερμανίδας δημοσιογράφου, διανοούμενης, πολιτικής ακτιβίστριας και συνιδρύτριας της RAF, Ούλρικε Μάινχοφ. Οι έξι επιστολές που συνέταξε σε συνθήκες πλήρους απομόνωσης μέσα στις φυλακές υψίστης ασφαλείας αποτυπώνουν με οξύτητα τη βία του εγκλεισμού, την απομόνωση, αλλά και την ανάγκη για αντίσταση και ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Με αφορμή την παράσταση, το CultureNow συνομίλησε με τη Ναταλία Γεωργοσοπούλου, η οποία βρίσκεται επί σκηνής, υπογράφει την καλλιτεχνική επιμέλεια και, μαζί με τον Σάββα Στρούμπο, μετέφρασε για πρώτη φορά στα ελληνικά τις επιστολές, ενώ η Φανή Βοβώνη ντύνει μουσικά την παράσταση με το βιολί της. Η σκηνική γλώσσα αναπτύσσεται μέσα από την ισότιμη συνύπαρξη λόγου και μουσικής, φωτίζοντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο πολιτικό πρόσωπο και το σώμα που δοκιμάζεται, δημιουργώντας ένα πεδίο «πολυρυθμίας ψυχοσωματικής». Σε μια εποχή όπου «η πραγματικότητα είναι ακραία, γιατί είναι πραγματική», η παράσταση, όπως τονίζει η Ναταλία Γεωργοσοπούλου, επαναφέρει την αντίσταση ως αναγκαία στάση: την ευθύνη να μη συνεχιστεί αυτό που απογυμνώνει τον άνθρωπο από την ανθρωπινότητά του.
***
-Η παράσταση βασίζεται σε επιστολές της Ούλρικε Μάινχοφ, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κείμενα ενός ανθρώπου σε συνθήκες πλήρους απομόνωσης, όπου η γραφή γίνεται «το τελευταίο οχυρό». Τι σας οδήγησε σε αυτή τη σκηνική συνάντηση;
Η Ουλρίκε Μάινχοφ χαρακτηρίζει τη συνθήκη φυλάκισής της «Toter Trakt», δηλαδή νεκρή πτέρυγα. Στα γράμματά της βλέπει κανείς την προσπάθεια ενός ανθρώπου να συνειδητοποιήσει τι βιώνει κι όσο συνειδητοποιεί τόσο αντιστέκεται στην αλλαγή, στην ερήμωση. Τα κείμενά της είναι το μέσο, μέσω των οποίων το σώμα της δραπετεύει από την συνθήκη της πλήρους αισθητηριακής απομόνωσης που της έχει επιβληθεί. Σε μια κατάσταση όπως λέει η ίδια όπου: «οι αισθήσεις νεκρώνουν, το κεφάλι ραγίζει και σκάει, το νευρικό σύστημα παραλύει», εκείνη συνεχίζει για να μιλήσει τελικά για τη Ζωή, τη Συλλογικότητα για να κραυγάσει Δύναμη. «Η ελπίδα τελικά μας δόθηκε για τους απελπισμένους», γράφει ο Walter Benjamin αλλά μας δόθηκε και από τους απελπισμένους. Το πολιτικό εδώ δυναμώνει τον στοχασμό, την ποίηση, τη διεκδίκηση μιας ελεύθερης ζωής.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
-Η ιστορία της Φράξια Κόκκινος Στρατός φορτίζει αναπόφευκτα το έργο πολιτικά. Προσεγγίσατε τη Μάινχοφ ως πολιτικό πρόσωπο ή ως ένα σώμα που καταρρέει σταδιακά;
Είναι πολιτικό πρόσωπο και ως εκ τούτου δεν μπορεί να υπάρξει διαχωρισμός. Το σώμα της που καταρρέει είναι αποτέλεσμα του εγκλεισμού που της έχει επιβληθεί λόγω της πολιτικής της δράσης. Αυτό που μας απασχόλησε στη διαδικασία του εγχειρήματος ήταν η αντίσταση ως μόνο μέσο επιβίωσης σε συνθήκες λευκού βασανιστηρίου.
-Στο δελτίο τύπου γίνεται λόγος για μια μορφή που «σχοινοβατεί μεταξύ λογικής και τρέλας». Πώς προσεγγίσατε αυτή τη λεπτή ισορροπία;
Σε μία από τις επιστολές της αναφέρεται στη Σωφρονιστική Aποικία του Κάφκα και συγκεκριμένο στο «τυπάκι στη σανίδα από καρφιά», όπως η ίδια περιγράφει τον κατάδικο που τιμωρείται σε θάνατο μέσω μιας μηχανής που εγγράφει με αιχμηρές ακίδες το παράπτωμά του πάνω στο γυμνό του σώμα.
Βιώνοντας η ίδια, “την τιμωρία της” στο λευκό κελί, και με εμφανή τα σημάδια στο κορμί της, παραλληλίζει τις δύο καταστάσεις ως τον απρόσωπο μηχανισμό που χαράσσει την τιμωρία και τελικά σε συντρίβει. Σε κατάσταση διαρκούς πόνου και χωρίς δυνατότητα εξόδου, ο φόβος δεν εκτονώνεται. Η “ακροβασία” να πέσει και να τσακιστεί είναι η ισορροπία μεταξύ λογικής και τρέλας. Στα γράμματά της μιλά σαν να συμβαίνουν αυτά σε κάποιον άλλον κι όχι στην ίδια, χρησιμοποιεί τρίτο ενικό πρόσωπο. Η διαρκής αντίστασή της στην αλλαγή που επιφέρουν τα βουβά κελιά είναι που τελικά επιβιώνει.
-Η παράσταση προκύπτει από μια συλλογική δημιουργική διαδικασία. Πώς λειτούργησε η συνεργασία με τον Σάββα Στρούμπο και τη Φανή Βοβώνη; Υπήρχε εξαρχής ένας κοινός άξονας;
Διαβάζοντας τις επιστολές της, κινητοποιούνται οι αισθήσεις με τρόπο έντονο. Δημιουργεί κανείς εικόνες, ήχους, γεννιούνται σκέψεις, συναισθήματα και πάλι ήχοι και εικόνες. Σαν τα γράμματα αυτά να μην ήταν αρκετό να μεταφερθούν μόνο με λόγο και σώμα στο θέατρο. Με τον Σάββα Στρούμπο έχουμε ξανασυνεργαστεί, και ο ίδιος πρότεινε τη Φανή Βοβώνη ως βιολίστρια επί σκηνής. Μουσικός και ηθοποιός αλληλεπιδρούν, σαν η μία να χαράσσει το ψυχικό τοπίο της άλλης. Λόγος, μουσική, σιωπή δημιουργούν το πεδίο για να εκφράσουν αυτήν την έντονη κατάσταση της γλώσσας. Μαζί οι τρεις μας μεταφράσαμε τις επιστολές, και με την Κατερίνα Σωτηρίου που έχει επιμεληθεί τη σκηνική εγκατάσταση και τα κοστούμια είχαμε εξαρχής έναν κοινό άξονα.
-Πώς συνομιλεί η μουσική με τον λόγο και το σώμα στη σκηνική σας συνύπαρξη με τη μουσική της Φανής Βοβώνη;
Λόγος και μουσική είναι συνδεδεμένοι σε όλη τη διάρκεια της παράστασης, πότε σε συμφωνία και πότε σε διαφωνία. Ο καθένας έχει τον δικό του άξονα δεν πρόκειται περί ταύτισης. Έχει τον δικό του χρόνο, τον δικό του χώρο και τον δικό του παλμό. Είναι σαν να συνομιλεί η μια μεριά του σώματος με την άλλη κάνοντας διαφορετικές κινήσεις. Δημιουργείται μια πολυρυθμία ψυχοσωματική. Βαθαίνει ο λόγος τη μουσική και η μουσική τον λόγο. Μαζί ανοίγουν τις ρωγμές του κειμένου.
-Έχοντας δουλέψει σε περιβάλλοντα όπως του Εουτζένιο Μπάρμπα και του Θεόδωρου Τερζόπουλου, πόσο σημαντικό είναι για εσάς να υπάρχει ένας κοινός «σωματικός κώδικας» μεταξύ των συντελεστών;
Ίσως είναι σημαντικό να υπάρχει ένας κοινός «σωματικός κώδικας», αυτό που μπορώ να πω με μεγαλύτερη σιγουριά είναι σημαντικό να υπάρχει ένας κοινός «ψυχικός κώδικας». Λέγοντας «ψυχικός », εννοώ να χτυπά η καρδιά από επιθυμία για δημιουργία και ο μόνος «κανόνας» είναι να δίνεται κανείς στη διαδικασία άνευ όρων και ορίων.
Έχοντας δουλέψει με τον Θεόδωρο Τερζόπουλο (στην παράσταση “Ορέστεια” και συμμετέχοντας στα εργαστήρια του Θεάτρου Άττις) και με τον Εουτζένιο Μπάρμπα (στην παράσταση “Αnastasis” και στο ISTA- διεθνές σχολείο θεατρικής ανθρωπολογίας), έρχεσαι σ’ επαφή με δυο δημιουργούς ασυμβίβαστους που ακολουθούν πιστά την τέχνη τους. Βιώνοντας αυτές τις δύο πολύτιμες εμπειρίες, νοιώθεις να σου εξεγείρουν τη ψυχή, μοιραία εξεγείρεται και το σώμα, δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Έπειτα ψυχή και σώμα δε διαχωρίζονται ξανά, η δημιουργικότητα δυναμιτίζεται.
-Από τη δουλειά σας μέχρι σήμερα, φαίνεται να σας απασχολεί ο άνθρωπος σε ακραίες συνθήκες. Τι είναι αυτό που σας επαναφέρει ξανά και ξανά σε αυτά τα όρια; Υπάρχει κάποιο επόμενο υλικό ή θεματική που σας απασχολεί ήδη;
Μελετώντας τον άνθρωπο σε ακραίες συνθήκες με βοηθά και μένα ως νέα δημιουργό να μελετήσω τα όρια μου, το υλικό, την τέχνη που με ενδιαφέρει. Οι παραστάσεις που έχουν γίνει με την ομάδα Άλας είναι ανεξάρτητες, χειροποίητες με κόπο και αγωνία καλλιτεχνική και οικονομική. Δεν μπορεί κανείς να χάνει τον ύπνο του για κάτι που δεν τον ταράζει και καίγεται από επιθυμία να κάνει.
Η παράσταση «Ulrike- γράμματα από τη νεκρή πτέρυγα» θέλουμε να ταξιδέψει και να «ζήσει» όσο το δυνατόν περισσότερο.
Παράλληλα, υπάρχει η ιδέα πάνω στην ποίηση της Μάτση Χατζηλαζάρου που με ενδιαφέρει, μια παράσταση για τον έρωτα.
-Σε μια εποχή όπου η πραγματικότητα μοιάζει ολοένα και πιο ακραία, ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος του θεάτρου: να καταγράφει, να αντιστέκεται ή να θεραπεύει;
Η πραγματικότητα είναι ακραία, γιατί είναι πραγματική. Για ακόμη μια φορά στην ιστορία χάνεται κάθε ίχνος ανθρωπινότητας. Είναι πολύτιμο να διατηρούμε το ανθρώπινο στοιχείο στη ζωή και την τέχνη. Αυτή νομίζω είναι και η σημασία των τεχνών σήμερα. Αλλιώς τι; Αν αναλογιστεί κανείς τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στον κόσμο όχι τέχνη δεν μπορεί να υπάρξει τίποτα δεν μπορεί να υπάρξει. Αφού όμως γεννήθηκε τέχνη και ποίηση μετά το Άουσβιτς, υπάρχει πίστη ότι μπορεί να ξαναυπάρξει, και πρέπει, για να φέρει τα τραύματα και τις πληγές του πραγματικού κόσμου.
-Τι μπορεί να σημαίνει σήμερα η φράση της Ούλρικε Μάινχοφ: «Αντίσταση είναι όταν φροντίζω αυτό που δεν μου αρέσει να μην συνεχιστεί»;
Νομίζω είναι μια φράση που σημαίνει αυτό ακριβώς που λέει και που είναι πάντα επίκαιρη. Αντίσταση είναι όταν φροντίζω αυτό που δεν μου αρέσει να μην συνεχιστεί.
Κεντρική εικόνα θέματος – Photo Credit: Χριστίνα Σπηλιωτοπούλου
Διαβάστε επίσης:
Ulrike, από τους Φανή Βοβώνη, Ναταλία Γεωργοσοπούλου & Σάββα Στρούμπο στο Θέατρο Φούρνος
