Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016
Book Review: Αρνούμαι - Αντώνης Σαμαράκης
Δημοσίευση: Πέμπτη, 4 Ιουλίου 2013 16:45
Book Review: Αρνούμαι - Αντώνης Σαμαράκης

 

Συνειδήσεις που συνταράζονται, άνθρωποι που ακροβατούν ανάμεσα στο δισταγμό και την ύπνωση, που αρνούνται να συμβιβαστούν κι ένας συγγραφέας που καταγράφει το λάθος του κόσμου αυτού και σε όλο του το έργο προειδοποιεί:

 

 

Από την Τέσυ Μπάιλα

 

 «Ή θα διαλέξεις τη σιωπή για να μην χάσεις τη βολή σου, την ησυχία σου, ή θ’ αντιδράσεις, θ’ αντισταθείς, θα αγωνιστείς σε όλα αυτά τα αποτρόπαια, τα εφιαλτικά που γίνονται για σένα, υποτίθεται, αλλά χωρίς εσένα. [...] Θα διαλέξω την ελευθερία να πω όχι, αρνούμαι θα πω σ’ αυτήν την απάνθρωπη ανθρωπότητα. (Αντώνης Σαμαράκης, Εν ονόματι).

 

Ο Σαμαράκης γίνεται ολόκληρος μια κραυγή και δείχνει σε όλους μας ότι υπάρχει κι ένας άλλος, υπαρκτός κόσμος πέρα από αυτόν που ετοιμάζουν άλλοι για εμάς, ένας κόσμος λιγότερο εφιαλτικός, λιγότερο απάνθρωπος που μόνο αν τον πιστέψουμε και αγωνιστούμε γι’ αυτόν θα καταφέρει να επαναπροσδιορίσει την κοινωνική πραγματικότητα. Κι αναζητά τον άνθρωπο δίπλα του, πιστεύοντας ότι: «Όσο υπάρχουν δύο άνθρωποι… όσο υπάρχουν δύο άνθρωποι, υπάρχει μια βεβαιότητα… όσο υπάρχουν δυο άνθρωποι υπάρχει ένα ΑΡΝΟΥΜΑΙ».

 

 

Ένας καταγγελτικός,απροσκύνητος λόγος ξεδιπλώνεται απερίφραστα σε όλα τα διηγήματα του μικρού αυτού τόμου, που δείχνει σε όλους μας ότι η απελπισία είναι ο πρώτος παράγοντας που αποδυναμώνει τον άνθρωπο και γι’ αυτό το λόγο ο συγγραφέας αρνείται να απελπιστεί. Μέσα από βαθιά ανθρώπινες ιστορίες ο Σαμαράκης γίνεται δρομοδείκτης σε μια πορεία επιβίωσης σε έναν μεταπολεμικό κόσμο που φαντάζει εφιαλτικός στη συνείδησή του.

 

 

Οι χαρακτήρες του, άνθρωποι τόσο γνώριμοι μας σπαράζουν κυριολεκτικά σε έναν κόσμο στον οποίο καμιά προσδοκία δεν έγινε πραγματικότητα, σε έναν κόσμο ζοφερό που αρνούνται να κατανοήσουν και να αποδεχτούν. Προδομένες ελπίδες, εφιαλτικές σύγχρονες πραγματικότητες, ένας κόσμος με προδιαγεγραμμένο μέλλον ή καλύτερα χωρίς μέλλον και μια ασυμβίβαστη ανθρωπιά που αντιμάχεται τον απάνθρωπο κόσμο που ο συγγραφέας βλέπει να έρχεται είναι τα επιχειρήματα του Σαμαράκη σε έναν διάλογο με τον αναγνώστη αυτού του βιβλίου.

 

 

Το έργο αυτό του Αντώνη Σαμαράκη τιμήθηκε με το κρατικό βραβείο Διηγήματος το 1962. Σήμερα που επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Ψυχογιός παραμένει διαχρονικό και ίσως πιο επίκαιρο παρά ποτέ, αφού για μια ακόμη φορά χρειάζεται όλοι μας να αρνηθούμε ό,τι αρνείται τη δική μας ζωή. Έτσι ολόκληρο το βιβλίο γίνεται ένα μήνυμα για αντίσταση που διοχετεύεται υποδόρια, οσμωτικά σχεδόν, μια αντίσταση «σ’ αυτόν εδώ τον παράλογο κόσμο». Ένα αδιαπραγμάτευτο «όχι» που εντοπίζεται κυρίως στις συνειδήσεις που επαγρυπνούν, που δεν εφησυχάζουν, που βρίσκονται σε εγρήγορση ή που ακόμη κι αν έχασαν χρόνο τυλιγμένες στα γρανάζια της ζωής κατάφεραν να αφυπνιστούν και να δηλώσουν την άρνησή τους.

 

 

Ο Σαμαράκης συνθέτει ένα έργο μοναδικής αισθητικής με το γνωστό λιτό τρόπο της γλωσσικής εκφοράς που έχει επιλέξει σε ολόκληρο το έργο του και με λόγια απλά αλλά τόσο ουσιώδη, πέρα από φιλολογικούς μηχανισμούς και λογοτεχνικά τερτίπια σκηνοθετεί έναν κόσμο υψηλής αισθητικής. Αυτά που θέλει να πει ξέρει ότι θα ακουστούν καλύτερα αν ειπωθούν με λόγια αληθινά, απλά, αρκεί να ακουστούν δυνατά και με γενναιότητα. Συχνά με ύφος ειρωνικό ενίοτε και σαρκαστικό καταδεικνύει ποιοι είναι αυτοί που αποδομούν τη ζωή όλων μας. Κι αυτός ο σαρκαστικός συχνά λόγος είναι που τελικά γίνεται η αιτία να δούμε ότι βρισκόμαστε κι εμείς ανάμεσα στους ήρωές του, βιώνουμε την ίδια κοινωνική διαταραχή και πρέπει αντίστοιχα να αντιδράσουμε.

 

 

Τα διηγήματά που απαρτίζουν το συγκεκριμένο βιβλίο, με κορυφαίο το ομώνυμο διήγημα αλλά και το διήγημα που τιτλοφορείται Τελευταία ελευθερία γίνονται ένα δόρυ που βυθίζεται στο αναίσθητο σώμα μιας κοινωνίας που υπνώττει για να δείξει ότι ολόγυρά μας, στα καφενεία, στα μαγαζιά, στους αστικούς δρόμους ο άνθρωπος κινείται αντίθετα από όσα πρεσβεύει γι’ αυτόν το κρατικό σύστημα.

 

 

Συνειδητοποιημένος ορθώνεται σιγά-σιγά σαν τοίχος ανάμεσα σε όλα όσα του υπαγορεύει ή διατάζει το σύστημα σε όλα όσα αλλοτριώνουν τη ζωή του. Μαζική ευτυχία, μαζική υπακοή, μαζικά συναισθήματα, μαζικός έλεγχος των συναισθημάτων ακόμη και τη ρύθμιση του εσωτερικού  κόσμου, ο Σαμαράκης αρνείται να τα δεχτεί.

Στο έργο του Σαμαράκη ο άνθρωπος αγαπάει τον άνθρωπο. Συμπονά και νοιάζεται τον φίλο του και είναι αυτή η ιδιότητα του που τον καθιστά ανθρώπινο άρα επικίνδυνο. Γιατί ο μεγαλύτερος φόβος για το σύστημα είναι η ανθρωπιά. Ακόμη κι όταν παραμένει δυσδιάκριτη είναι υπαρκτή, γνήσια και πέρα για πέρα αληθινή. Και ακριβώς επειδή υπάρχει, ο ήρωας τού Αρνούμαι δεν μπορεί να συμβιβαστεί και να συνεχίζει να ζει σε έναν κίβδηλο κόσμο. Σε έναν κόσμο που ο κρατικός παραλογισμός υποδουλώνει τα όνειρα, τη φωνή , την ελευθερία, την ψυχή των ανθρώπων.

 

 

Ο Σαμαράκης ανήκει σε εκείνους τους λογοτέχνες που αντιλαμβάνονται τη λογοτεχνία ως το πρωτογενές υλικό στο χτίσιμο μιας νέας κοινωνίας, μιας κοινωνίας με αξίες, ήθος και ελευθερία πέρα από σύνορα, προκαταλήψεις, διακρίσεις. Μιας κοινωνίας που ορθώνεται με πείσμα απέναντι στην αποσύνθεση και τον εκβαρβαρισμό της. Οι ήρωές του υπερβαίνουν την απλοϊκότητα του καθημερινού τους εαυτού και συλλαμβάνουν το πραγματικό πρόβλημα της ζωής.

 

 

Το ΑΡΝΟΥΜΑΙ είναι μια συλλογή διηγημάτων που πρέπει να διαβαστεί από όλους. Αλλά είναι και ένα σύνθημα. Ένα σύνθημα που επανέρχεται στις μέρες μας πιο δυνατό από ποτέ και ίσως κάποτε καταφέρουμε όλοι μας να το φωνάξουμε, όταν βρούμε ξανά τη ανθρωπιά μέσα μας.

 

 

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:

 

«Όχι, δεν μπορώ να συμβιβαστώ!.. Δεν μπορώ να εξακολουθώ να ’μαι μέσα σ' αυτόν τον κόσμο σα να μην έχει συμβεί τίποτα, σα να μη συμβαίνει τίποτα!...» Η αλήθεια είναι ότι, όταν αρθρώνεται η ασυμβίβαστη άρνηση του Σαμαράκη, έχουν ήδη συμβεί πάρα πολλά, και τραγικά, σ’ αυτόν τον κόσμο∙ έχει συμβεί ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Κι όμως, η ελπίδα για έναν κόσμο καινούργιο που έφτανε κατέρρευσε μέσα στις νέες καταιγίδες της Ιστορίας. Ο Σαμαράκης αρνείται να συμβιβαστεί. Και αρνείται να απελπιστεί. Οι σύντομες και βαθύτατα ανθρώπινες ιστορίες αυτής της συλλογής αποτελούν στιγμιότυπα ολοζώντανα από τον ελληνικό μεταπολεμικό κόσμο και συνθέτουν ένα συνταρακτικό χρονικό της ήττας, της προδομένης ελπίδας και της προσδοκίας που τσακίστηκε, συλλαμβάνοντας, έτσι, στοιχεία του εθνικού μας βίου ολοζώντανα έως σήμερα. Τα διηγήματα συνομιλούν με τον αναγνώστη, απευθύνονται σε συνειδήσεις που γρηγορούν, και αποκαλύπτουν την αβέβαιη συνθήκη ενός ολόκληρου κόσμου. Το ασυμβίβαστο «Όχι» των διηγημάτων είναι και το αδιαπραγμάτευτο «Ναι» του Σαμαράκη στην ανθρωπιά, την εμπιστοσύνη, την ελπίδα και, τελικά, την ίδια τη ζωή. Σε μια από τις πιο ώριμες και γόνιμες στιγμές της πεζογραφίας του, ο Σαμαράκης συνθέτει μια συλλογή διηγημάτων υψηλής αισθητικής, ακρίβειας και έντασης, κερδίζει τον έπαινο της επίσημης κριτικής και την αγάπη των πολυπληθών αναγνωστών του. Και τιμάται με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος.

 

 

 Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

 

 

Εκτύπωση
Περισσότερα
Ο κόσμος ο μικρός ό μέγας! - Οδυσσέας Ελύτης: Κριτική βιβλίου
28.11.2016 10:07
Με την αφορμή της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή κυκλοφόρησε από τις εκδ. Ίκαρος μια ποιητική ανθολογία με αποσπάσματα τόσο από το ποιητικό του έργο όσο και από το πεζογραφικό. Στο πρώτο μέρος του καλαίσθητου αυτού τόμου τα αποσπάσματα είναι στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν αμέσως μεταφρασμένα στην αγγλική, γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα.
Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο - Άντονυ Μάρρα: Κριτική βιβλίου
03.11.2016 10:45
Μετά το εξαιρετικό πρώτο του βιβλίο, τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», ένα συγκλονιστικό έργο - που γνώρισε τον έπαινο κριτικών και αναγνωστών παγκοσμίως - για τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην αποδυνάμωση της κοινωνικής ηθικής και τις αξίες που προσπαθούν να επιβιώσουν, ενώ πνίγονται στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας, ο Άντονυ Μάρρα επιστρέφει με το εμβληματικό «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο», για να επιβεβαιώσει τη συγγραφική του δεινότητα και ταυτόχρονα να δικαιώσει όλους όσοι πίστεψαν από την αρχή, πως πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της αμερικανικής λογοτεχνίας.
Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες - Αργύρης Χιόνης: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 13:54
«Έχων σώας τα φρένας & άλλες ιστορίες» τιτλοφορείται η συλλογή εννέα διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη με επιμέλεια και με κατατοπιστικό επίμετρο της Γιώτας Κριτσέλη και σχέδια της Εύης Τσακνιά.
Αστερισμός ζωτικών φαινομένων - Άντονυ Μάρα: Κριτική βιβλίου
04.10.2016 13:51
Με το πρώτο του βιβλίο ο Άντονυ Μάρα υπογράφει ένα συγκλονιστικό έργο για τη βαρβαρότητα και τον πόλεμο, τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην μοιραία αποδυνάμωση της ηθικής μιας κοινωνίας, τις αξίες που αντιστέκονται πνιγμένες στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας. Ο νεαρός Αμερικανός συγγραφέας στήνει το μυθοπλαστικό του σύμπαν στην Τσετσενία και στους πολέμους που τη ρήμαξαν για να εντοπίσει εκεί τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος επιβιώνει ηθικά, πολιτισμικά και κυρίως συναισθηματικά, όταν η ζωή τον παγιδεύσει στη δίνη μιας δεινής μοίρας.
Κατοχή και πείνα - Ιστορίες της κάθε μέρας - Ιουλία Περσάκη: Κριτική βιβλίου
31.08.2016 10:28
Μια νέα ανθολόγηση διηγημάτων της Ιουλίας Περσάκη κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδ. Εστία. Πρόκειται για μια σειρά διηγημάτων που περιγράφουν τις μικρές ιστορίες των απλών, καθημερινών ηρώων τους μέσα από τις προσωπικές τους εμπειρίες. Η αφορμή για να γραφτούν αυτά τα διηγήματα είναι πάντοτε ασήμαντα περιστατικά, στα οποία εστιάζει η συγγραφέας, για να φέρει στο φως τις μύχιες σκέψεις των ηρώων της.
Λάιλα - Μέριλιν Ρόμπινσον: Κριτική βιβλίου
04.08.2016 13:52
Η Μέριλιν Ρόμπινσον είναι μια πολυβραβευμένη και αγαπημένη Αμερικανίδα συγγραφέας και το «Λάιλα», το μυθιστόρημα με το οποίο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο του Κύκλου των Κριτικών στις ΗΠΑ το 2014, αποτελεί το τρίτο μέρος μιας τριλογίας για την ιστορία δύο οικογενειών παστόρων την εποχή του Κραχ σε μια μικρή πόλη της Αμερικής.
Ποιήματα - Αντώνης Σαμαράκης: Κριτική βιβλίου
07.07.2016 10:15
«Οι στίχοι σας είναι πολύ καλύτεροι από αυτούς που μας είχατε ξαναστείλει. Δουλέψτε επίμονα και προσεχτικά, χωρίς να παραλείψετε να διαβάζετε πολύ. Προσέξτε να μπείτε σ’ έναν καλό δρόμο, τώρα που είσθε ακόμη τόσο νέος. Ελάτε να σας δούμε».
Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση - Αιμίλιος Σολωμού: Κριτική βιβλίου
06.06.2016 12:42
«Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση… το άλλο μισό είναι η πράξη», γράφει ο Αιμίλιος Σολωμού και καταθέτει τη δική του πράξη αντίδρασης στην τραγική πραγματικότητα της σημερινής εποχής μέσα από ένα αξιόλογο μυθιστόρημα που συνδυάζει στις σελίδες του τη λογοτεχνική αφήγηση με την κοινωνιολογική έρευνα, την ιστορική μελέτη με την αστυνομική πλοκή και, ταυτόχρονα, τονίζει τη διαχρονικότητα των καταστάσεων στο ιστορικό γίγνεσθαι της Ελλάδας.