Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016
«Φιλοκτήτης»: Όταν η ποίηση συναντά τον αρχαίο μύθο του Σοφοκλή
Δημοσίευση: Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 2016 17:52
«Φιλοκτήτης»: Όταν η ποίηση συναντά τον αρχαίο μύθο του Σοφοκλή

Με αφορμή τον δραματικό μονόλογο του Γιάννη Ρίτσου «Φιλοκτήτης», βρέθηκα για δεύτερη φορά στο παραδοσιακό πλακιώτικο Βρυσάκι με την εσωτερική αυλή, τη σκαλιστή σκάλα και τις ξύλινες καρέκλες του να φυσούν ένα φθινοπωρινό αεράκι άλλης εποχής. Και πάλι σε έργο του σκηνοθέτη και ηθοποιού Ένκε Φεζολλάρι, που μετά τη Μπερνάρντα Άλμπα του επιστρέφει ερμηνεύοντας ένα υπέροχο και βαθύ κείμενο .

 

Η ιστορία του τοξότη Φιλοκτήτη είναι λίγο πολύ γνωστή. Πηγαίνοντας προς την Τροία, το τσίμπημα ενός φιδιού δημιουργεί στον μυθικό ήρωα μια φρικτή πληγή στο πόδι. Έτσι, οι σύντροφοί του τον εγκαταλείπουν μόνο στη Λήμνο για δέκα ολόκληρα χρόνια. Χωρίς αυτόν όμως η Τροία δεν μπορεί να κατακτηθεί. Γι’ αυτό επιστρατεύεται ο Νεοπτόλεμος, με σκοπό να τον πείσει να ξαναγυρίσει στη μάχη. Χρησιμοποιώντας αυτή την αφετηρία, ο Ρίτσος ξεδιπλώνει τα δικά του προσωπικά βιώματα: είναι οι παιδικές μνήμες από το πατρικό σπίτι, τον βαρύ ίσκιο του απλησίαστου πατέρα, την ανάλαφρη, διακριτική παρουσία της μητέρας με τα κλειδωμένα χέρια και τον καταλυτικό της ρόλο στη ζωή του. Με το στόμα του Νεοπτόλεμου, ο παραλληλισμός συνεχίζεται κι αργότερα, στη νεανική ηλικία του ποιητή, όπου οι κακουχίες των στρατιωτών και οι «μακρυσμένοι βόγκοι των πληγωμένων» φέρνουν στον νου τις εμπειρίες του Ρίτσου από τα αγκάθινα χρόνια της εξορίας.  

 

Πέρα από αυτά όμως, εκφράζει πολλές αλήθειες γύρω από την Ελλάδα και τους ανθρώπους εν γένει. Ποιός είναι τελικά ο βουβός Φιλοκτήτης; Είναι ο άνθρωπος που γνωρίζει καλά τι θα πει πόλεμος, απώλεια, προδοσία, πόνος. Τα δέκα χρόνια απομόνωσης και σιωπής με το φορτίο μιας δύσοσμης σωματικής και ψυχικής πληγής τον έχουν κάνει πιο ώριμο, πιο σοφό. Το φάντασμα της απόρριψης δεν τον αφήνει να ησυχάσει, όπως και οι «φωνές, οι καυγάδες των αρχηγών που δεν είχαν ακόμα συναχτεί, για τίτλους που δεν είχαν ακόμα θεσπιστεί». Οι διαμάχες, η διχόνοια, η φιλοδοξία και η ματαιοδοξία που φέρνουν παράλογη βία είναι οι λόγοι που τον οδηγούν στην απόφαση να παραμείνει απών από καταστάσεις και κόσμους που μόνο τα όπλα του χρειάζονται, όχι αυτόν τον ίδιο.

 

Η σκηνοθετική ματιά της Σίσσυς Παπαθανασίου είναι λιτή, χωρίς σκηνικά, φωτισμούς ή εφέ. Μοναδικός σύμμαχος στον λόγο είναι ο ήχος από απαλά κύματα, αέρα και κελαηδίσματα αλλά και το ευαίσθητο μοιρολόγι της Βέφης Ρέδη που συνταιριάζουν με το φυσικό τοπίο που διακρίνεται πίσω από την ταράτσα του πλακιώτικου σπιτιού. Αναπόφευκτα, όλο το βάρος πέφτει στην ερμηνεία του Ένκε Φεζολλάρι, ο οποίος καταφέρνει να ζωντανέψει τις όμορφες ποιητικές εικόνες και να τις γεμίσει με συναισθήματα. Με όπλο το σώμα και τη φωνή του, μεταμορφώνεται σε πρόσωπο που άλλες φορές είναι γεμάτο πίκρα, οργή αναμεμειγμένη με ειρωνεία, παράκληση, νοσταλγία ή τρυφεράδα.

 

Λίγο πριν το τέλος, τα τρία πρόσωπα του έργου γίνονται ένα και σχηματίζουν τη μορφή του ποιητή. Καθώς ο Νεοπτόλεμος του απλώνει συγκαταβατικά το χέρι - αφού «τον χρειάζονται όχι μόνο για τη νίκη μα προπάντων μετά από αυτή» - ο ήρωας μαλακώνει, υποχωρεί και ξαναγυρίζει εκεί που πρέπει, στη δράση, στο πεδίο της μάχης και στον αγώνα για την αλλαγή.

 

_____________

Ο Φιλοκτήτης, του Γιάννη Ρίτσου για δύο ακόμη παραστάσεις στο Βρυσάκι. Περισσότερες πληροφορίες εδώ

Εκτύπωση
Περισσότερα
«Για μια ανάσα»: Ελεύθερη πτώση σε μια Ευρώπη που ρημάζει
11.11.2016 17:10
Η Βρετανίδα συγγραφέας Ζίνι Χάρις τοποθετεί δύο γυναίκες στο επίκεντρο αυτού του απρόβλεπτου ταξιδιού. Σίγουρα χωρίς το έξυπνο και συχνά πικρό χιούμορ, η δυσοίωνη διαπίστωση για το μέλλον της ανθρωπότητας θα ήταν πολύ βαριά. Όσο η πλοκή προχωρά, τα μηνύματα έρχονται πιο συμπυκνωμένα, πιο ωμά και πιο κοντά στο σήμερα. Σε μια Ευρώπη που διαλύει τους τραπεζικούς κανόνες, ερημώνει τους δρόμους, μπερδεύει και κρατά μάτια και σύνορα κλειστά, ο καθένας από εμάς θα μπορούσε να γίνει ο ανώνυμος μετανάστης μέσα στη βάρκα που πασχίζει να φτάσει στη στεριά.
Φρόυντ και Χίτλερ: Μια υποθετική συνάντηση που ίσως άλλαζε την ιστορία
14.10.2016 17:07
Θα μπορούσατε να φανταστείτε τον Αδόλφο Χίτλερ, τον άνθρωπο που έγραψε τις μελανότερες σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας να ξεστομίζει τη λέξη «φόβος»; Να αγωνιά και να ικετεύει για μια πρόβλεψη σχετικά με τη δική του κλινική περίπτωση; Ο Γερμανός συγγραφέας Άρνολντ Μπέρνφελντ εμπνέεται το έργο του «Ο μικρός Χίτλερ» μπλέκοντας μυθοπλαστικά και βιογραφικά στοιχεία από τα παιδικά κι εφηβικά χρόνια του Χίτλερ και με αρκετή φαντασία φέρνει αντιμέτωπους στην αρένα - κυριολεκτικά και μεταφορικά - δύο «θηρία» της σύγχρονης ιστορίας, έναν κορυφαίο ψυχαναλυτή κι έναν κορυφαίο δικτάτορα.
«Επτά επί Θήβας»: Όταν το πάθος για εξουσία νικά την αδελφική αγάπη
08.09.2016 13:43
Ο Ετεοκλής βρίσκεται μόνος στη σκηνή. Μοιάζει προβληματισμένος, σιωπηλός, φοβισμένος. Είναι όμως και ο περήφανος ηγέτης και υπερασπιστής της πόλης των Θηβών, την οποία οφείλει να προφυλάξει με κάθε κόστος από την επίθεση του αδελφού του Πολυνείκη που κινείται εναντίον της έχοντας συγκεντρώσει έξι ακόμη βασιλείς.
«Πλάτωνα, Απολογία Σωκράτη»: Μια ρεαλιστική απεικόνιση του πλατωνικού κειμένου σε πραγματικό χρόνο
22.07.2016 16:50
Στο θέατρο Βράχων το σκηνικό είναι λιτό, όπως υπήρξε και ολόκληρος ο βίος του Σωκράτη: μια καρέκλα και μια κλεψύδρα, μέσα από την οποία ο ήχος της σταγόνας συνοδεύει ως μοναδικό εφέ τον τελευταίο λόγο του φιλόσοφου, την περίφημη «Απολογία» του.
«Γκιακ»: Μνήμες πολέμου και ένας αγώνας εξιλέωσης
21.06.2016 17:15
Γκιακ. Αρβανίτικη λέξη, βαριά και τραχιά, τόσο στην προφορά όσο και στο νόημα που περικλείει. Είναι πρωτίστως το αίμα το συγγενικό, το κοινό, που ενώνει τους ανθρώπους. Είναι ακόμα το αίμα που χωρίζει, που κάνει τους ανθρώπους εχθρούς: αυτό που χύνεται από φόνο για λόγους εκδίκησης, για λόγους τιμής, για έναν άγραφο νόμο που συνεχίζεται και διαιωνίζεται.
«Ξένοι»: Τρεις γενιές κι ένας αέναος φαύλος κύκλος
23.05.2016 15:01
Ξένοι. Μια λέξη κοφτή, καθημερινή, πολυχρησιμοποιημένη, που περικλείει μέσα της κάτι πολύ κοντινό και οικείο και ταυτόχρονα απόμακρο και απορριπτικό. Εννοιολογικά μπορεί να διαβαστεί σε τουλάχιστον τρία επίπεδα: ένας άνθρωπος άγνωστος, η απομόνωση μέσα στην κοινωνία ή το οικογενειακό περιβάλλον, η αποσύνδεση από τον πυρήνα της ύπαρξής μας.
«Όταν ξυπνήσουμε εμείς οι νεκροί»: Υπαρξιακές συγκρούσεις και απολογισμός της ζωής και της τέχνης
25.04.2016 15:45
Μπορεί ένας άνθρωπος νεκρός εσωτερικά να αναστηθεί μέσω του θανάτου; Αξίζει η τέλεια αφοσίωση σε κάτι - έστω υψηλό και ιδεατό - αν το τίμημα είναι μια ολόκληρη ζωή χαμένη; Και πού οδηγεί η επίπονη αναμέτρηση ενός καλλιτέχνη με την τέχνη του;
«Κατερίνα»: Μια καταβύθιση στο φως και το σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής
28.03.2016 14:57
Ένας αχινός είναι μέσα στην Κατερίνα και τ’ αγκάθια του δεν την αφήνουν να ησυχάσει. Ένας αχινός είναι μέσα στην Κατερίνα και δεν την αφήνει να χαρεί τα δώρα της ζωής. Είναι πολύ δύσκολο να ξεγυμνώνεις ψυχικά και συναισθηματικά δύο ιστορίες, μία δική σου και μία του πιο κοντινού και αγαπημένου σου ανθρώπου. Η αρχή τους περικλείει ένα τέλος: εκείνο που η ίδια η μητέρα του συγγραφέα πόθησε όσο τίποτα άλλο όσο ζούσε.