Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 29 Μαρτίου 2016 13:29
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου

Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).

Στη συλλογή κυριαρχεί ένας τόνος εξομολογητικός («Άκουσέ με…»), μια επαναλαμβανόμενη αποστροφή σε ένα β’ πρόσωπο, το οποίο πολλές φορές εύκολα ταυτίζεται με ερωτικό υποκείμενο, αλλά όχι πάντοτε. Εν γένει –ανά τους στίχους- καταλήγει πολύ γενικό και απροσδιόριστο, ίσως λόγω της ανώμαλης στροφής σε αυτό σε σημεία όπου δεν είχε δοθεί καμία αίσθηση προ-ύπαρξής του («Γνώριζες πως έπρεπε να κυλιστώ στη λάσπη/ για να εκτιμήσω την καθαρότητα/ των σύννεφων.»).

Σήμα κατατεθέν της συλλογής είναι οι ευφάνταστες μεταφορές, που τις περισσότερες φορές εκφέρονται έντονα εικονοποιημένες (για παράδειγμα, «με το δόρυ του μισού φεγγαριού στην κατοχή του» και «εκεί που κατασκήνωσες για να μετρήσεις τις/ διαστάσεις του ουρανού/ μ’ ένα σπασμένο καθρέφτη»). Άλλες εικόνες αντικατοπτρίζουν μια θυμοσοφική διάθεση και μεταδίδουν έναν απλό (ωραίο) μελαγχολικό τόνο, άλλοτε πιο ποιητικά («μπορεί ένα σπουργίτι να πεθαίνει και τα πεσμένα φύλλα/να σημειώσουν στις πράσινες σελίδες τους την/απουσία του») και άλλοτε λιτά και πεζολογικά («Ο γεωργός που σφάλιζε στις χούφτες του σπόρους/ κι όμως δεν είδε ποτέ/να καρπίζει η γη του»).

Παρομοιώσεις ξεδιπλώνονται σε διαφορετικά ποιήματα , εντείνοντας την ενθύμηση της ήδη απαντημένης σκέψης, όπως για παράδειγμα αυτής που ταυτίζει τρόπον τινά τα μονοπάτια με φίδια («Ο ήχος των βημάτων μου χάνεται στο φιδωτό μονοπάτι» και αλλού «Οι δρόμοι έπαψαν να έχουν προορισμό/μοιάζουν φίδια νεκρά»).

Ωστόσο, η συνεχής εικονοπλασία του Λίλλη γίνεται υπερβολική και η μετάβαση από τη μια εικόνα στην άλλη πολλές φορές  δύσκολη, καθώς οι λέξεις-εικόνες που συνδέονται δεν είναι απλώς αναπάντεχες και ποιητικά πρωτότυπες, αλλά φτάνουν στο σημείο να μην στοχεύουν τα πιθανά γνωσιακά σχήματα του νου.

Έτσι, οι κοπιώδεις συσχετισμοί, εφόσον δεν γίνονται αντιληπτοί, καταλήγουν χαλαροί. Αντίστοιχη χαλαρότητα παρατηρείται και στις αλλεπάλληλα αναφερόμενες αντιθέσεις, που χάνουν τελικά το αρχικό (ποιητικό) τους βάρος («Ενώ εσύ, με πόση ευκολία ρυμουλκούσες/ το αδύνατο στο δυνατό/ θεϊκή και συνάμα γήινη»). Γι’ αυτό τον λόγο, θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι η απουσία τίτλων στα ποιήματα δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά και ανάγκη, αφού σε κάθε ποίημα δεν τονίζεται διαπεραστικά κάποιο κεντρικό νόημα-μήνυμα.

Σε πολλά σημεία, η ποίηση του Λίλλη θυμίζει Ελύτη στη Μαρίνα των Βράχων και θεματικά αλλά και τονικά: «Ίσως εσύ να έχεις ακόμα φυλάξει εκείνα τα ψήγματα/ άμμου/ ανάμεσα στα μαλλιά» ή «Και δεν υπάρχει πια πρόθυμη γυναίκα πρωτομάστορα/ να χτιστεί στην πέτρα για να στεριώσει.». Αξιοσημείωτο είναι, όμως, το γεγονός ότι στην ουσία παρατηρούμε τον ποιητή να μιμείται τον αντίκτυπο του τρόπου του Ελύτη και όχι τον τρόπο καθεαυτό και τα ποιητικά μέσα. Η αφομοίωση, βέβαια, και μόνο του ελυτικού φαίνεσθαι είναι κατόρθωμα, όμως χωρίς την κατανόηση των μηχανισμών, και τη διεύρυνσή τους, είναι δύσκολο να επιτευχθεί προσωπικό ποιητικό αποτέλεσμα.

Ομολογουμένως, αυτό που γίνεται αντιληπτό ηχητικά είναι ένα ρέον ρυθμικό αποτέλεσμα, που ποτέ δεν ερεθίζει αρνητικά. Ωστόσο, ρυθμικά (και νοηματικά όπως προαναφέρθηκε) κάποιοι στίχοι δίνουν την εντύπωση ότι θα έληγαν με κρότο, εάν δεν εκτείνονταν σε περαιτέρω στίχους. Με άλλα λόγια, το νόημα και ο ρυθμός κορυφώνεται και μετά πίπτει, καθιστώντας και το προηγούμενο μέρος εξίσου ανάλαφρο («και ανέβηκα την απότομη πλαγιά για εκεί όπου ο ήλιος/πριν τη δύση του/-πελώριο φλεγόμενο μάτι-/ κάρφωσε τις αχτίδες του στην καρδιά μου/ ξεπλένοντας το σάπιο αίμα/ νομιμοποιώντας με στη χώρα του ποτέ.»). Ίσως ρυθμικά το κείμενο να λειτουργούσε καλύτερα εάν ήταν γραμμένο όχι ένστιχα, αλλά σε αράδες. Εκεί η ρυθμικότητα θα υπερέβαινε τη μη ένστιχη μορφή και θα γινόταν αισθητικά ανώτερή της∙ τώρα η επιλογή αλλαγής στίχου και στροφών καθιστά τον ρυθμό «υπό» της μορφής, αφού η μορφή από μόνη της επιβάλλει ρυθμικότητα, η οποία, όμως σπάνια ακούγεται ενεργητικά.

Μένει να επιχειρηθεί με τόλμη η σύζευξη των ωραίων ποιητικών στιγμών- εικόνων που φέρει ο ποιητής στη φαρέτρα του με έναν πιο ενεργό ρυθμό, έναν ρυθμό που θα καταλήγει απλός (όπως ήδη είναι), αλλά με τεχνική προσπάθεια στα παρασκήνια, ώστε στιγμιαία να πάλλει το τύμπανο και να εκπλήσσει. Τέλος, η πιο ρομαντικότροπη πλευρά μπορεί να τιθασευθεί ή να τεθεί υπό το πλαίσιο ενός σχήματος σκέψης, το οποίο να υπηρετεί μέσα σε ένα ποίημα.  

Η συλλογή Αρλεκίνος του Γιώργου Λίλλη, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 11:45
Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).
Με ύφος Ινδιάνου - Κυριάκος Συφιλτζόγλου: Κριτική βιβλίου
22.10.2015 10:57
Στην ποιητική συλλογή Με ύφος Ινδιάνου ο Κυριάκος Συφιλτζόγλου δίνει μια ματιά πιο πρωτόγονη στην πολυπλοκότητα που μας περιβάλλει.