Προμηθεύς Λυόμενος εν Χίω: Ο εμβληματικός πίνακας του Carl Bloch ταξιδεύει στο Μουσείο Μαστίχας Χίου

Ο, μνημειακών διαστάσεων, πίνακας του Δανού καλλιτέχνη Carl Bloch, που απεικονίζει τον Τιτάνα Προμηθέα να σπάει τα δεσμά του με τη βοήθεια του Ηρακλή, ταξιδεύει εκτός Αθηνών με μοναδικό προορισμό τη Χίο, προτού εκτεθεί μόνιμα στην Έπαυλη του Κτήματος Τατοΐου.

Στην έκθεση του Μουσείου στη Χίο, ο πίνακας θα είναι, για πρώτη φορά, προσβάσιμος σε άτομα με οπτική αναπηρία, αποτέλεσμα της συνεργασίας του Ιδρύματος με τον πολιτιστικό οργανισμό liminal. Οι υπηρεσίες προσβασιμότητας παρέχουν απτική απόδοση του έργου από την εικαστικό Δανάη Σακελλάρη (ΑΜΑΚΑ ΑΜΚΕ), ακουστική περιγραφή του έργου σε ελληνικά και αγγλικά συνδυάζοντας στοιχεία από το απτικό βοήθημα και από το πρωτότυπο έργο, παρουσίαση των κειμένων της έκθεσης σε προσβάσιμη μορφή και, τέλος, έντυπα braille με πληροφορίες για την έκθεση.

Το έργο «Προμηθεύς Λυόμενος εν Χίω», παραγγελία του νεαρού βασιλιά Γεωργίου Α’ με αφορμή την ενθρόνισή του το 1863, φιλοτεχνήθηκε το 1864 στη Ρώμη και ήρθε στην Ελλάδα προκειμένου να κοσμήσει το κλιμακοστάσιο των παλαιών ανακτόρων (σημερινή Βουλή των Ελλήνων). Θεωρείται από τις εντυπωσιακότερες ζωγραφικές συνθέσεις που δημιουργήθηκαν για την Ελλάδα τον 19ο αιώνα. Η μεγάλη απήχηση που είχε στο κοινό της εποχής του, εδραίωσε τη φήμη του Bloch ως μείζονος Δανού ζωγράφου.

Πρόκειται για ένα αριστούργημα με περιπετειώδη διαδρομή καθώς επί σειρά δεκαετιών δεν είχε εντοπιστεί, με αποτέλεσμα πολλοί να θεωρούν ότι χάθηκε. Όμως το 2012, το έργο εντοπίστηκε, κατά τη διάρκεια εργασιών της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, στο Τατόι. Δέκα χρόνια αργότερα χαρακτηρίστηκε μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς,  ενώ παρουσιάστηκε σε αναδρομική έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη της Δανίας (2023) και στο ελληνικό κοινό στο Μουσείο Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου (2024).

Για ακόμα μια φορά, η αποτελεσματική συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού και του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς δημιουργεί τις συνθήκες για να αναστοχαστούμε τους συμβολισμούς της τέχνης του 19ου αιώνα και να αναζητήσουμε νέες προσεγγίσεις της σήμερα. Με αυτόν τον τρόπο, επιβεβαιώνεται ο ρόλος του Πολιτιστικού Ιδρύματος ως φορέα που προσφέρει σημαντικές δράσεις πολιτισμού στην περιφέρεια, ενισχύοντας την πολιτιστική ανάπτυξη των περιοχών όπου δραστηριοποιείται.

Στο πλαίσιο της περιοδικής έκθεσης «Προμηθεύς Λυόμενος εν Χίω», το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς οργανώνει ένα πρόγραμμα παράλληλων δράσεων, με στόχο διαφορετικές ομάδες κοινού να έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον μύθο του Προμηθέα και να τον προσεγγίσουν με φαντασία και δημιουργικότητα, μέσα από πρωτότυπες καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

Δείτε τους συντελεστές της έκθεσης εδώ.

Παράλληλες εκδηλώσεις

Ειδικότερα για τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο:

Κυριακές 6, 13, 20, 27 Ιουλίου | 11:00
Art Camp II | Δημιουργικά εργαστήρια για παιδιά 8-12 ετών

Τέσσερα ξεχωριστά εργαστήρια, εμπνευσμένα από την τέχνη της χαρακτικής, της ζωγραφικής, του ψηφιδωτού και της γλυπτικής, δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να συνομιλήσουν με τον Προμηθέα με τρόπο βιωματικό και διασκεδαστικό. Υλοποίηση εργαστηρίων: Καλλιόπη Λιαδή (εικαστικός), Σταματία Μαυρίκου (παιδαγωγός), Δημήτρης Κώσταλος (καλλιτέχνης), Σέβη Βίγκα (παιδαγωγός).

Αναλυτικά το πρόγραμμα:

• Κυριακή 6 Ιουλίου | «Τυπώνεται ο μύθος;»

Αξιοποιώντας τη χαρακτική, τα παιδιά αφηγούνται, παρατηρούν, σχεδιάζουν, χαράσσουν και τυπώνουν λέξεις και εικόνες εμπνευσμένες από τον μύθο.

• Κυριακή 13 Ιουλίου | «Ζωγραφίζοντας τον μύθο: τα παιδιά απελευθερώνουν τον Προμηθέα και… απελευθερώνονται»

Με αφορμή τον πίνακα του Carl Bloch, τα παιδιά ζωγραφίζουν τη σκηνή του μύθου που τους έκανε εντύπωση, εστιάζοντας στην έννοια της απελευθέρωσης.

• Κυριακή 20 Ιουλίου | «Ψηφιδο-φτιάχνουμε τον πίνακα!»

Με την τεχνική του ψηφιδωτού και χρήση ασφαλών, πολύχρωμων υλικών, οι μικροί φίλοι δημιουργούν τη δική τους εκδοχή του Προμηθέα Λυόμενου.

• Κυριακή 27 Ιουλίου |«Ιστορίες φωτιάς σε μαύρες μορφές»

Με αφορμή την αισθητική των μελανόμορφων αγγείων, τα παιδιά διαμορφώνουν τις δικές τους αφηγηματικές παραστάσεις πάνω σε αγγεία.

• Δευτέρα 21 Ιουλίου «άΤΟΠΟΣ» | Συμμετοχική παράσταση με φυσαλίδες
  11:00 προσαρμοσμένη για Άτομα με Αναπηρία
  18:00 Γενικό κοινό

Οι La Petite Marguerite εμπνέονται από τον πίνακα του Carl Bloch «Προμηθεύς Λυόμενος εν Χίω» και προσκαλούν τους μικρούς φίλους σε ένα μαγικό ταξίδι, βασισμένο στη μυθολογία και τον διαχρονικό συμβολισμό των στοιχείων και των μύθων. Η παράσταση θα πραγματοποιηθεί την ίδια μέρα και ώρα 11:00, προσαρμοσμένη για Άτομα με Αναπηρία.

Πέμπτη 21 Αυγούστου | 21:00
«Προμηθέας Λυόμενος» | Θεατρική παράσταση για γενικό κοινό

Η θεατρική ομάδα Κύκλος Θεάτρου «Θεατροποιοί Χίου» παρουσιάζει απόδοση του ομώνυμου έργου του Πέρσυ Σέλλεϋ, σε μετάφραση του Λορέντζου Μαβίλη. Στον ρόλο του Προμηθέα, ο Σταύρος Σπυράκης.

Κυριακή 24 Αυγούστου | 11:00
«Σπιζαετός-Aquila fasciata: Γνωρίζοντας τον αετό της Μεσογείου» | Βιωματικό εργαστήρι οικολογικής συνείδησης για παιδιά 5-15 ετών

Σε συνεργασία με τον Σύλλογο «Φίλοι Μονοπατιών Χίου» και την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, οργανώνεται εκπαιδευτικό πρόγραμμα με περιήγηση στην έκθεση, ενημέρωση για τον συμβολισμό του αετού και βιωματικό εργαστήρι με παρουσιάσεις, κουκλοθέατρο και περιβαλλοντικά παιχνίδια.

Κυριακή 31 Αυγούστου | 11:00
«Προμηθέας, ο τιτάνας που αγαπούσε τους ανθρώπους» | Παράσταση αφήγησης και δημιουργικό εργαστήρι για οικογένειες με παιδιά 7-12 ετών 

Μια διαδραστική αφήγηση με ζωντανή μουσική (πλήκτρα, κρουστά), που φέρνει κοντά μικρούς και μεγάλους στην ιστορία του Προμηθέα. Θα ακολουθήσει εργαστήρι δημιουργικής απασχόλησης με την καθοδήγηση της Ανεζούλας Κατσιμπίρη και τη συνοδεία δύο μουσικών.

Κυριακή 9 Νοεμβρίου | 11:00
«Δες το, με τα χέρια!» | Δράση ευαισθητοποίησης για οικογένειες με παιδιά

Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν τον πίνακα μέσα από την αφή, χάρη στην πρωτότυπη απτική αναπαράσταση και τη σχετική ηχητική καθοδήγηση που υπάρχει στο Μουσείο από τη liminal. Με αυτόν τον τρόπο, μεγάλοι και μικροί θα προσεγγίσουν τον κόσμο των ατόμων με οπτική αναπηρία, ενισχύοντας την ενσυναίσθηση και την ισότιμη πρόσβαση στον πολιτισμό.

Τετάρτη 19 & Πέμπτη 20 Νοεμβρίου | 10:00
«Προμηθέας» |Θεατρικό βιωματικό εργαστήρι για σχολικές ομάδες

Με την καθοδήγηση του Σταύρου Σπυράκη, εκπαιδευτικού και ηθοποιού-σκηνοθέτη στον Κύκλο Θεάτρου-Θεατροποιοί Χίου και μέσα από τη δύναμη του θεατρικού παιχνιδιού, τα παιδιά θα γνωρίσουν τον μύθο του Προμηθέα με τρόπο βιωματικό και δημιουργικό. Προτείνεται οι συμμετέχοντες να φορούν άνετα ρούχα και μαλακά παπούτσια.

Κυριακή 23 Νοεμβρίου | 11:00
«Σπιζαετός-Aquila fasciata: Γνωρίζοντας τον αετό της Μεσογείου» | Βιωματικό εργαστήρι οικολογικής συνείδησης, για παιδιά 6-12 ετών

Μέσα από μια διαδραστική ξενάγηση στην περιοδική έκθεση, τα παιδιά θα γνωρίσουν την ιστορία και τον συμβολισμό του πίνακα του Carl Bloch, όπου ο αετός αντιπροσωπεύει την αιώνια «τιμωρία» του Προμηθέα. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του Συλλόγου «Φίλοι Μονοπατιών Χίου», και μέσα από παρουσιάσεις, κουκλοθέατρο και περιβαλλοντικά παιχνίδια, θα ανακαλύψουν τα χαρακτηριστικά, τις συνήθειες και τις απειλές του Σπιζαετού.

Δευτέρα 24 Νοεμβρίου | 10:30
«Ο Προμηθέας και η Φωτιά της γνώσης» | Καλλιτεχνικό εργαστήρι για σχολικές ομάδες Δημοτικού

Μέσα από τη διήγηση του μύθου του Προμηθέα, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα έχουν την ευκαιρία να συνδέσουν τον αρχαίο μύθο με τη σύγχρονη τεχνολογία, κατασκευάζοντας, με τη χρήση laser cutter και την καθοδήγηση της designer Ολίβιας Κότσιφα, το δικό τους διακοσμητικό κάδρο, μεταφέροντας μηνύματα ελπίδας, έμπνευσης και δημιουργίας.

Κεντρική εικόνα θέματος: Carl Bloch, «Προμηθέας Λυόμενος», 1864. Eλαιογραφία σε καμβά, 3,98×2,77 μ. © Υπουργείο Πολιτισμού