Στον Ρέντη τίποτα δεν μένει για πολύ. Φορτία, εμπορεύματα και πρώτες ύλες διασχίζουν μια γειτονιά όπου οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις συνυπάρχουν με τις πολυκατοικίες, σε μια διαρκή κίνηση από και προς την πόλη. Εκεί βρέθηκε φέτος η Art Athina, μεταφέροντας την ιστορική φουάρ από το Ζάππειο στο Onassis Ready, ένα πρώην εργοστάσιο πλαστικού που σήμερα αποκτά διαφορετική ζωή.
Η μετακόμιση, βέβαια, δεν ήταν επιλογή των διοργανωτών. Ένα πρωί πληροφορήθηκαν ότι το Ζάππειο, το καθιερωμένο σπίτι της διοργάνωσης για χρόνια, δεν θα ήταν διαθέσιμο λόγω των εργασιών ενόψει της ελληνικής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κίονες και η νεοκλασική επισημότητα έδωσαν τη θέση τους στο σκυρόδεμα, στις βιομηχανικές εγκαταστάσεις και στις νταλίκες του Ρέντη. Ένα αναγκαστικό ξεβόλεμα, που έφερε τη φουάρ σε ένα περιβάλλον με διαφορετικό ρυθμό και ιστορία.
Στο Onassis Ready, 65 γκαλερί από την Ελλάδα και το εξωτερικό συγκροτούν τον κεντρικό πυρήνα της 33ης διοργάνωσης. Γύρω τους αναπτύσσονται οι ενότητες design και project spaces, τα talks και οι performances. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, βρίσκεται και έξω από τα όρια του πρώην εργοστασίου. Οι καλλιτεχνικές δράσεις φτάνουν στον Συνοικισμό Εργατικών Πολυκατοικιών Αγίας Άννας, συναντώντας κατοίκους, φοιτητές και τοπικούς συλλόγους, ενώ η ενότητα Holding Ground στρέφει το βλέμμα σε ανεξάρτητες πρωτοβουλίες από διαφορετικές περιοχές της χώρας.
Η φουάρ αποκτά έτσι μια δεύτερη γεωγραφία. Δεν περιορίζεται στη συνάντηση των ανθρώπων της τέχνης κάτω από την ίδια στέγη, αλλά δοκιμάζει να συνομιλήσει με το περιβάλλον που τη φιλοξενεί.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Τι αλλάζει, λοιπόν, όταν ένας θεσμός 33 χρόνων εγκαταλείπει το γνώριμο περιβάλλον του; Πώς επηρεάζει ο βιομηχανικός χαρακτήρας του Onassis Ready την εμπειρία της σύγχρονης τέχνης και τι μπορεί να προκύψει όταν η φουάρ συναντά μια γειτονιά πέρα από τις καθιερωμένες πολιτιστικές διαδρομές της Αθήνας;
Έξι άνθρωποι, έξι οπτικές, μία φουάρ που αλλάζει σπίτι. Η πρόεδρος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης Γιάννα Γραμματοπούλου, ο γενικός διευθυντής της Art Athina Αντώνης Κούρκουλος, ο επιμελητής των performances Νικόλας Βαμβουκλής, η διευθύντρια ανάπτυξης Μαριλένα Κουτσούκου, ο διευθυντής του 11ου Εργαστηρίου Ζωγραφικής και Διευρυμένων Μέσων της ΑΣΚΤ Κωστής Σταφυλάκης και ο Πάνος Γιαννικόπουλος της ομάδας ARTWORKS μιλούν στο CultureNow για την πρώτη χρονιά της Art Athina στο Onassis Ready.
***
- Γιάννα Γραμματοπούλου Πρόεδρος Πανελλήνιου Συνδέσμου Αιθουσών Τέχνης
-Από το 1993 μέχρι σήμερα, η Art Athina έχει συνδεθεί με σημαντικές αλλαγές στην ελληνική εικαστική σκηνή. Πώς αποτιμάτε τη συμβολή της στη διαμόρφωση και την εξέλιξη του σύγχρονου εικαστικού τοπίου και τι σηματοδοτεί για τον θεσμό η φετινή μετάβαση από το Ζάππειο στο Onassis Ready;
Εδώ και 33 χρόνια, η Art Athina αποτελεί έναν από τους μακροβιότερους θεσμούς του είδους στην Ευρώπη και σταθερό σημείο αναφοράς για την ελληνική εικαστική σκηνή. Η συμβολή της έγκειται κυρίως στη διαρκή στήριξη των ελληνικών γκαλερί και στην ανάδειξη της καλλιτεχνικής τους παραγωγής, ενώ παράλληλα δημιουργεί γέφυρες επικοινωνίας με τη διεθνή σκηνή, φέρνει το κοινό πιο κοντά στη σύγχρονη τέχνη και ενισχύει τον διάλογο με τους επαγγελματίες του χώρου. Η συνέχεια αυτής της διαδρομής έχει σημασία, χρειάζεται όμως και διαρκή ανανέωση, ώστε ο θεσμός να παρακολουθεί τις εξελίξεις και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης εικαστικής πραγματικότητας.
Εξίσου σημαντικός είναι ο εκπαιδευτικός και κοινωνικός ρόλος της Art Athina. Μέσα από συζητήσεις, performances και προγράμματα για παιδιά, επιδιώκουμε να διευρύνουμε την πρόσβαση στη σύγχρονη τέχνη, να εξοικειώσουμε το κοινό με διαφορετικές καλλιτεχνικές πρακτικές και να καλλιεργήσουμε μια ουσιαστικότερη σχέση της τέχνης με την καθημερινή ζωή.
Η φετινή μετάβαση από το Ζάππειο στο Onassis Ready αποτελεί ευκαιρία εξέλιξης και επαναπροσδιορισμού της σχέσης μας με την πόλη. Ο βιομηχανικός χαρακτήρας του χώρου και η ιδιαίτερη ιστορία του Ρέντη μάς δίνουν τη δυνατότητα να συνδεθούμε με μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά της Αθήνας. Γι’ αυτό το παράλληλο πρόγραμμα επεκτείνεται στη γειτονιά, μέσα από performances και εκπαιδευτικές δράσεις σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα. Στόχος μας είναι να διατηρήσουμε τον πυρήνα της Art Athina και ταυτόχρονα να ανοίξουμε νέους δρόμους επικοινωνίας με την πόλη, τους καλλιτέχνες και το κοινό.
- Αντώνης Κούρκουλος – Γενικός διευθυντής Art Athina
Έχετε περιγράψει τη φουάρ ως έναν «συμπυκνωμένο χρόνο», κατά τον οποίο η εικαστική σκηνή συγκεντρώνεται για λίγο στον ίδιο χώρο και στη συνέχεια διαχέεται ξανά. Πώς μεταφράζεται αυτή η αντίληψη στη φετινή Art Athina, μέσα από την επιλογή των 65 γκαλερί, το παράλληλο πρόγραμμα και τη συνολική εμπειρία του επισκέπτη;
Η ιδέα του συμπυκνωμένου χρόνου βρίσκεται στον πυρήνα μιας φουάρ σύγχρονης τέχνης, όπως φυσικά και στον πυρήνα κάθε γιορτής. Είναι μια στιγμή υψηλής ενέργειας, όπου όλοι μαζευόμαστε κάτω από την ίδια στέγη. H Art Athina δεν είναι μια στατική έκθεση, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός, ένα ολόκληρο οικοσύστημα, το οποίο αναδιπλώνεται δημιουργώντας μια πύκνωση στον χώρο και στον χρόνο, παράγοντας την πρώτη ύλη και την ενέργεια που χρειάζεται για να διαχυθεί ξανά, τροφοδοτώντας νέες ζυμώσεις, συνεργασίες και συζητήσεις.
Η γειτονιά του Ρέντη ταυτίζεται πλήρως με αυτή τη λειτουργία. Στα προηγούμενα χρόνια βασικός τόπος παραγωγής, ήταν ο λαχανόκηπος της Αθήνας, έπειτα κόμβος μετάβασης και συνεχούς κίνησης της πρώτης ύλης. Τίποτα δεν παραμένει στη γειτονιά του Ρέντη, εκτός από μια ιδιόρρυθμη γεωγραφία, όπου το Ρέθυμνο μπορεί να συνορεύει με την Αλεξανδρούπολη.
Από την πρώτη στιγμή αναγνωρίσαμε αυτή την οργανική σχέση της έκθεσης με τον χαρακτήρα της περιοχής. Η εμπειρία του επισκέπτη, συνειδητά ή όχι, περνάει από αυτό το φίλτρο. Η γειτονιά και η έκθεση απαιτούν την προσπάθεια ακόμα και στην ίδια την μετάβαση. Ο ίδιος χώρος, ένα πρώην εργοστάσιο πλαστικού, υπογραμμίζει τον μόχθο πίσω από το καλλιτεχνικό έργο και μας υπενθυμίζει ότι πίσω από το ωραίο και το υψηλό υπάρχει η χειρωναξία και ο άνθρωπος της πρώτης ύλης.
- Νικόλας Βαμβουκλής – Επιμελητής performances, DESIRE AFTER ALL
Το DESIRE AFTER ALL θέτει την επιθυμία στο επίκεντρο, ενώ οι performances επεκτείνονται πέρα από τον εκθεσιακό χώρο, φτάνοντας και στον Συνοικισμό Εργατικών Πολυκατοικιών Αγίας Άννας. Πώς μπορεί η επιθυμία να λειτουργήσει ως καλλιτεχνική και κοινωνική δύναμη και με ποιον τρόπο η performance μεταβάλλει τη σχέση της φουάρ με την πόλη και τους ανθρώπους της;
Η επιθυμία μάς ωθεί να διεκδικούμε και να φανταζόμαστε διαφορετικές εκδοχές του κόσμου γύρω μας. Με το “DESIRE AFTER ALL” θέλησα να εξερευνήσω αυτή τη δυναμική μέσα από τη γλώσσα, το σώμα και την κοινή εμπειρία. Είναι η τρίτη χρονιά που επιμελούμαι το πρόγραμμα περφομανς της Art Athina και αναζητώ κάθε φορά εναλλακτικά φορμάτ και τρόπους επαφής με το κοινό. Φέτος, οι δράσεις πραγματοποιούνται τόσο στο Onassis Ready όσο και στον δημόσιο χώρο, αφήνοντας περιθώριο για απρόσμενες συναντήσεις και για όσα δεν μπορούμε να προβλέψουμε. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το έργο “Αιματοβαμμένη Πανήγυρις (Με Ιδρωμένους Ναύτες και Βελούδινο Αγριογούρουνο)” στη γειτονιά του Ρέντη, που συνδιαμορφώθηκε με τη συμμετοχή σπουδαστών, κατοίκων και τοπικών συλλόγων, υπό τον συντονισμό του καθηγητή της ΑΣΚΤ Κωστή Σταφυλάκη.
- Μαριλένα Κουτσούκου – Διευθύντρια Ανάπτυξης Art Athina, συνεπιμελήτρια Talks
Ο κύκλος Art for Tomorrow Talks φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα όπως η πολιτιστική κληρονομιά, το μέλλον και η δημιουργία δημόσιων χώρων, ενώ παράλληλα ανοίγει έναν διάλογο με προσωπικότητες και οργανισμούς του εξωτερικού. Πώς επιλέξατε τις θεματικές και τις φωνές της φετινής διοργάνωσης και τι μπορεί να προσφέρει αυτή η συζήτηση στην ελληνική εικαστική κοινότητα;
Φέτος, για δεύτερη χρονιά, συνεργαζόμαστε με το Art for Tomorrow για τη δημιουργία των Art Athina Art for Tomorrow Talks, κάτι που μας δίνει ιδιαίτερη χαρά και την ευκαιρία να ενισχύσουμε τον διεθνή διάλογο γύρω από τη σύγχρονη τέχνη και τον πολιτισμό.
Σε αυτόν τον κύκλο συζητήσεων, που συνεπιμελούμαι με την Kim Conniff Taber, θελήσαμε να εξερευνήσουμε τη σχέση ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και το μέλλον, με αφετηρία την Αθήνα, μια πόλη όπου το παρελθόν συνυπάρχει διαρκώς με τη σύγχρονη δημιουργία. Το κεντρικό μας ερώτημα, «Τι κληρονομούμε και τι θα αφήσουμε στις επόμενες γενιές;», αποτέλεσε τη βάση για δύο αλληλένδετες συζητήσεις, γύρω από την επανερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη διαμόρφωση του δημόσιου χώρου.
Στην επιλογή των ομιλητών επιδιώξαμε να συνδυάσουμε διαφορετικές εμπειρίες και οπτικές. Η πρώτη συζήτηση φέρνει κοντά εκπροσώπους διαφορετικών πολιτιστικών θεσμών, από ιστορικά μουσεία έως οργανισμούς που υποστηρίζουν τη σύγχρονη δημιουργία και αναπτύσσουν νέες πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Η δεύτερη, συνδυάζει την οπτική των πολιτιστικών οργανισμών με εκείνη της καλλιτεχνικής και αρχιτεκτονικής πρακτικής, διευρύνοντας τη συζήτηση γύρω από τη σχέση της τέχνης με τον δημόσιο χώρο.
- Κωστής Σταφυλάκης – Διευθυντής 11ου Εργαστηρίου Ζωγραφικής και Διευρυμένων Μέσων ΑΣΚΤ
Η «Αιματοβαμμένη Πανήγυρις» φέρνει σε επαφή φοιτητές της ΑΣΚΤ με κατοίκους του Συνοικισμού Εργατικών Πολυκατοικιών Αγίας Άννας, αντλώντας από ιστορίες, μνήμες και προσωπικές αφηγήσεις. Τι μπορεί να γεννηθεί από αυτή τη συνάντηση και πώς αλλάζει η ίδια η καλλιτεχνική διαδικασία όταν βγαίνει από το εργαστήριο και συναντά μια πραγματική κοινότητα;
Το 11ο Εργαστήριο Ζωγραφικής και Διευρυμένων Μέσων έχει οικοδομήσει μια παράδοση σε in situ project. Προσκληθήκαμε να υλοποιήσουμε ως εργαστήριο ένα project εδώ, στον συνοικισμό. Ζητήσαμε τη γνώμη των κατοίκων σχετικά με γνωστές αστικές μυθολογίες που πηγάζουν από την περιοχή του Ρέντη. Οι ερωτήσεις μας απαντήθηκαν με περισσότερους αστικούς μύθους, με αναφορές σε ιστορίες και μνήμες που ούτε επιβεβαιώνονται ούτε διαψεύδονται. Επεξεργαστήκαμε αυθαίρετα τα συμβάντα και τους πρωταγωνιστές τους και καταλήξαμε να δημιουργήσουμε ένα κοινωνικό Halloween, με μυστήριο, φρίκη, ναύτες, λυσσασμένα αγριογούρουνα, ποδοσφαιριστές ζόμπι και πολλές Ερινύες.
- Πάνος Γιαννικόπουλος – Ιστορικός τέχνης και επιμελητής μαζί με την Μαρίλη Κωνσταντινοπούλου,της ομάδας ARTWORKS (Holding Ground, Project Spaces)
Η ενότητα Holding Ground συγκεντρώνει οκτώ ανεξάρτητους χώρους από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας, από την Αθήνα και τον Βόλο μέχρι την Κόρινθο και την Κύθνο. Τι αποκαλύπτει αυτή η επιλογή για τη σημερινή γεωγραφία της καλλιτεχνικής παραγωγής και κατά πόσο οι ανεξάρτητες πρωτοβουλίες μπορούν να διαμορφώσουν νέα κέντρα δημιουργίας πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα;
Η εικόνα της καλλιτεχνικής ζωής στην Ελλάδα διαμορφώνεται συχνά με σημείο αναφοράς την Αθήνα, όπου συγκεντρώνεται σημαντικό μέρος των πολιτιστικών υποδομών και της αγοράς της τέχνης. Το Holding Groundαναδεικνύει μια διαφορετική γεωγραφία της καλλιτεχνικής παραγωγής, φέρνοντας σε διάλογο πρωτοβουλίες που δραστηριοποιούνται στην Αθήνα, στον Βόλο, στην Κόρινθο και στην Κύθνο. Το ενδιαφέρον αυτών των εγχειρημάτων βρίσκεται και στη σχέση που αναπτύσσουν με τον τόπο όπου λειτουργούν, επιτρέποντας στην καλλιτεχνική έρευνα να διαμορφώνεται μέσα από συγκεκριμένες τοπικές συνθήκες και ιστορίες. Σε περιοχές, όπου η τουριστικοποίηση μεταβάλλει τους όρους κατοίκησης και τις χρήσεις της γης, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει αντιστικτικά προς την κυρίαρχη τουριστική εικόνα του τόπου. Παράλληλα, πολλές ανεξάρτητες πρωτοβουλίες αναπτύσσουν διεθνείς συνεργασίες, θέτοντας υπό αμφισβήτηση την καθιερωμένη διάκριση ανάμεσα στο κέντρο και την περιφέρεια, ενώ καλλιεργούν σχέσεις με κοινά που έχουν περιορισμένη πρόσβαση στη σύγχρονη τέχνη. Έτσι, μια μικρότερη πόλη ή ένα νησί μπορεί να αποτελέσει τόπο παραγωγής νέων έργων και σημείο συνάντησης καλλιτεχνών από διαφορετικές γεωγραφίες. Η λειτουργία αυτών των εγχειρημάτων, ωστόσο, στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην προσωπική εργασία και την οικονομική επένδυση των ανθρώπων που τα συγκροτούν, σε ένα πεδίο όπου η πρόσβαση στους πόρους παραμένει άνιση. Σε αυτό παραπέμπει και ο τίτλος Holding Ground, στη διεκδίκηση και τη διατήρηση ενός χώρου για την τέχνη, στη δημιουργία των συνθηκών που επιτρέπουν στην καλλιτεχνική δραστηριότητα να αποτελεί οργανικό μέρος της ζωής ενός τόπου.
Κεντρική εικόνα θέματος: Eleni Koroneou Gallery BOOTH
