Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου, αποτελεί μια ημερομηνία βαθιά συνδεδεμένη με τους αγώνες για ισότητα, ελευθερία και κοινωνική χειραφέτηση. Παρότι συχνά επιχειρείται να παρουσιαστεί ως μια απλή, ανώδυνη γιορτή, η ιστορική της σημασία παραμένει άρρηκτα δεμένη με τις διεκδικήσεις των γυναικών για δικαιώματα, αξιοπρέπεια και ορατότητα.
Σε κάθε γωνιά του κόσμου, οι γυναίκες συνεχίζουν να διεκδικούν «ψωμί και τριαντάφυλλα» – ειρήνη, δικαιοσύνη και μια ζωή με ίσες ευκαιρίες. Οι αγώνες αυτοί βρίσκουν συχνά αντήχηση και στη σκηνή του θεάτρου, μέσα από ηρωίδες που υψώνουν τη φωνή τους, αγαπούν, αντιστέκονται, σφάλλουν και μεταμορφώνονται.
Πρόκειται για γυναικείους χαρακτήρες σύνθετους και πολυδιάστατους, που παρουσιάζονται ως ολοκληρωμένες προσωπικότητες, ικανές τόσο για το φως όσο και για τη σκιά.
Με αυτή την αφορμή, ακολουθεί μια συμβολική αναφορά σε οκτώ ηρωίδες που συναντάμε αυτή την περίοδο σε θεατρικές σκηνές της Αθήνας.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η Μαρία της Άλκηστης Ζιρώ
Στο έργο «Ανεξάρτητα Κράτη» στο Θέατρο Χώρα
Η Άλκηστις Ζιρώ ενσαρκώνει τη Μαρία Θεοφίλου, μια μορφωμένη νεαρή δημοσιογράφο που πασχίζει να ακουστεί σε έναν ανδροκρατούμενο επαγγελματικό χώρο. Καθώς προσπαθεί να διερευνήσει την αλήθεια γύρω από τον θάνατο του γιατρού Βασίλη Τσιρώνη, έρχεται αντιμέτωπη όχι μόνο με τη λογοκρισία και την καταπίεση της δουλειάς της, αλλά και με ωμή σεξουαλική βία, στοιχείο που αναδεικνύει τη δυσκολία της γυναίκας να επιβιώσει και να μιλήσει σε ένα περιβάλλον δομημένο γύρω από την ανδρική εξουσία. Μέσα από αυτή τη μορφή, το έργο θίγει έντονα την αξία της αλήθειας, τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία και τη διαρκή πάλη ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης.
Η Μαρία της Ευσταθίας Τσαπαρέλη
Στο έργο «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού» στο Θέατρο Άλφα Ληναίος Φωτίου
Η Μαρία, η κωφή πρώην μαθήτρια στο «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού», είναι μια γυναίκα που ζει συνειδητά απομονωμένη από τον έξω κόσμο, αποφεύγοντας τους έχοντας ακοή, επιλέγοντας να μη διαβάζει τα χείλη και να κρατάει τη σιωπή της ως μέσο αυτοπροστασίας. Μέσα από τη σχέση της με τον δάσκαλο που αναλαμβάνει να τη διδάξει, αναδύεται η ανάγκη της για σύνδεση, η ευαισθησία και η εσωτερική της δύναμη. Η Ευσταθία Τσαπαρέλη αποδίδει την Μαρία με έναν τρόπο που εκφράζει κάθε συναίσθημα χωρίς λέξεις· τα μάτια, τα χέρια και το σώμα της μιλούν με ένταση, τρυφερότητα και ατρόμητη δύναμη. Η Μαρία πασχίζει να κάνει τον κόσμο να ανταποκριθεί στις ανάγκες της, και να μην επιτρέψει ο κόσμος να της επιβληθεί, αντιλαμβανόμενη πως η κοινωνία απομονώνει και απαξιώνει τα άτομα με αναπηρία. Συνάμα, απολαμβάνει τη ζωή, και λατρεύει να χορεύει – μιας και ίσως δεν ακούει – αλλά νιώθει τον παλμό της μουσικής. Στην παράσταση εκτός από μια ισχυρή προσωπικότητα, παρακολοθούμε και ένα ταξίδι ωρίμανσης και μεταμόρφωσης.
Εξαιρετικές δυνατές οι λέξεις της ηρωίδας: «Κουράστηκα να με φτιάχνουν. Να με διορθώνουν. Να με τραβάνε απ΄ το χέρι…»
Η Μιραντολίνα της Βερόνικας Δαβάκη
Στο έργο “Locandiera” στο Θέατρο Τέχνης
Στη φρέσκια διασκευή της Locandiera του Κάρλο Γκολντόνι που παρουσιάζει ο Γιάννης Κακλέας στο Θέατρο Τέχνης, η Μιραντολίνα εμφανίζεται ως μια απροσδόκητα σύγχρονη ηρωίδα, που κινείται με χιούμορ, ευφυΐα και αυτοπεποίθηση μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο προσδοκίες και στερεότυπα για τις γυναίκες. Η ίδια η Βερόνικα Δαβάκη είχε αναφέρει στο CultureNow πως «η κοινωνία προσδοκά και μάλιστα με τρόπο εξαιρετικά απαιτητικό από μια γυναίκα να είναι ηθική κόρη, αδιάλειπτα όμορφη, να είναι καλή μητέρα, αφοσιωμένη σύντροφος, να είναι σέξι αλλά όχι πρόστυχη, να είναι κοινωνική αλλά όχι υπερβολικά διαχυτική. Μια λίστα που δεν τελειώνει ποτέ, νομίζω». Η Μιραντολίνα αντιμετωπίζοντας τους άνδρες που τη βλέπουν ως τρόπαιο ή θήραμα, επιλέγει να παίξει με τους κανόνες του παιχνιδιού, ανατρέποντάς τους με γοητεία και παιγνιώδη διάθεση. Στο επίκεντρο της ιστορίας βρίσκεται και η έντονη «μάχη» της με τον Ριπαφράττα — ένα ερωτικό παιχνίδι εξουσίας που αποκαλύπτει πόσο εύθραυστες μπορεί να είναι οι ισορροπίες ανάμεσα στον έρωτα, την επιθυμία και την κυριαρχία.
Η Έντα της Έλενας Τοπαλίδου
Στο έργο «Έντα» στο Θέατρο Τζένη Καρέζη
Στη σύγχρονη εκδοχή της «Έντα» (στην παλουμπικο-τσιοτσιπουλική version της), εμπνευσμένη από την ηρωίδα του Ίψεν, μια γυναίκα που έχει οδηγηθεί στη σκιά της πολιτικής αποφασίζει να διεκδικήσει τη δική της θέση στο δημόσιο πεδίο. Ξεκινώντας με την πρόθεση να αλλάξει τα πράγματα, έρχεται αντιμέτωπη με τα παιχνίδια εξουσίας, τα ψέματα και τις παγίδες του πολιτικού συστήματος. Η Έντα διεκδικεί τον χώρο της με πάθος και ένταση, προκαλώντας αναταράξεις με το όραμα και τον συναισθηματισμό της, φέρνοντας τα πάνω κάτω στον οίκο, τον κήπο, αλλά και στη χώρα ολόκληρη.
Όπως είχε σχολιάσει ο Γιώργος Παλούμπης στη συνέντευξή του στο CultureNow για τη στόχευση της ηρωίδας: «Λέει ότι είναι ώρα, πέρα από την ειλικρίνεια και τη δικαιοσύνη, να υπογράψουμε ένα καινούριο συμβόλαιο με την ομορφιά». Αξίζει επίσης να απομονωθεί μια φράση της ίδιας της ηρωίδας, που συμπυκνώνει εύστοχα την τάση πολλών —κυρίως ανδρών— πολιτικών να υψώνουν τον τόνο της φωνής τους αντί να επιχειρούν την πειθώ: «Όταν δεν έχουν τι να πουν φωνάζουνε, αλλά ξεχνάνε ότι στο μεγαλύτερο μέρος του σύμπαντος οι φωνές τους δεν ακούγονται»…
Η Ηλέκτρα της Λουκίας Μιχαλοπούλου
Στο έργο «Ηλέκτρα εντός» στο Θέατρο Πορεία
Η Ηλέκτρα του Σοφοκλή παραμένει μία από τις πιο αδυσώπητες και βαθιά τραυματισμένες μορφές της αρχαίας τραγωδίας. Στοιχειωμένη από τη δολοφονία του πατέρα της και παγιδευμένη σε έναν αδιάκοπο κύκλο πένθους και οργής, ζει με μοναδικό σκοπό τη δικαίωση και την εκδίκηση. Η ύπαρξή της καθορίζεται από αυτή την εμμονή, μετατρέποντάς την σε σύμβολο ακραίας αφοσίωσης στη μνήμη, αλλά και σε μια μορφή που ισορροπεί επικίνδυνα ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την καταστροφή.
Στο Θέατρο Πορεία, υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Δημήτρη Τάρλοου, η Ηλέκτρα παρουσιάζεται ως μια φιγούρα βυθισμένη στον δικό της υπόγειο κόσμο, με την τραγική της φωνή να στρέφεται σχεδόν άμεσα προς το κοινό. Στόχος της ερμηνείας της Λουκίας Μιχαλοπούλου είναι, όπως έχει αναφέρει και η ίδια στο CultureNow, «να μπορώ να καταστήσω τον θεατή συνένοχο σε αυτή την ιστορία», καλώντας τον να αντικρίσει την πιο σκοτεινή πλευρά της ηρωίδας.
Η ανώνυμη γυναίκα της Βασιλίνας Κατερίνη
Στο έργο «(κρότος)» στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
Στο επίκεντρο της παράστασης «(κρότος)» του Σπύρου Αναστασίνη, βασισμένης στο διήγημα της Λιλής Ζωγράφου «Ο τρόμος» και σε σκηνοθεσία Αντρέα Ψύλλια στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, βρίσκεται μια γυναίκα που εντελώς απροσδόκητα γίνεται θύμα μιας άδικης πράξςη βίας. Στην πλατεία της γειτονιάς της, και μπροστά στα ματιά των θεατών, θα μετατραπεί σε σύμβολο όλων όσων αγωνίζονται να ακουστούν απέναντι στην αδικία, τη σιωπή της εξουσίας, το παράλογο της αστυνομίας, και την αδιαφορία των κυρ-Παντελήδων. Η παρουσία της διατρέχει μια σωματική και ψυχική πορεία αντίστασης, όπου φόβος, απώλεια και η ανάγκη για δικαιοσύνη συνυπάρχουν. Μέσα από αυτή τη μορφή ο «κρότος» αναδεικνύει την επιμονή κάποιων ανθρώπων να διεκδικούν τη φωνή τους, ακόμη κι όταν όλα γύρω του προσπαθούν να τους σιωπήσουν.
Η Βασιλίνα Κατερίνη είχε σημειώσει στο CultureNow: «Ο Κρότος για μένα, είναι μια κραυγή, ένα Λοιπόν, ένα Τέλος, μια άρνηση που φωνάζει, είναι ο ήχος της καρδιάς, η αναπνοή που κόβεται, το οξυγόνο που δεν υπάρχει πια, είναι μια μάνα που ψάχνει το παιδί της στα χαλάσματα, κάποιος που ζήτησε βοήθεια και τον απαξίωσαν […] Είναι εγώ, είναι εσύ, είναι η ανάγκη για το εμείς.».
Η Αγάπη της Χριστίνας Χειλά-Φαμέλη
Στο έργο «Η πιο υπέροχη χειρότερη του κόσμου» στο Θέατρο Ιλίσια-Βολανάκης
Η Αγάπη προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε δουλειές που στραβώνουν, σχέσεις που μπλέκουν και μυαλά που δεν ησυχάζουν ποτέ. Η Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη την ενσαρκώνει με χιούμορ και αλήθεια, ενώ οι Μιχάλης Τιτόπουλος και Φωτεινή Αθερίδου δίνουν ζωή στους ανθρώπους που τη διαμόρφωσαν. Η παράσταση αγγίζει θέματα άγχους, εμμονών και ψυχικής υγείας, συνδυάζοντας υπαρξιακό δράμα και κωμωδία. Με pop αισθητική και stand-up ρυθμό, η Αγάπη σπάει το τέταρτο τείχος, αποκαλύπτοντας με τρυφερότητα και αυτοσαρκασμό τις αντιφάσεις της και δημιουργώντας έναν χώρο όπου το κοινό μπορεί να ταυτιστεί και να γελάσει με τον ίδιο του τον εαυτό.
Ο σκηνοθέτης Προμηθέας Αλειφερόπουλος έχει πει για την ηρωίδα: «Η Αγάπη σίγουρα δεν είναι μια ιδανική ηρωίδα. Είναι αυτό που θα έλεγες αντιηρωίδα. Έχει πολλά ελαττώματα, κουβαλά βάρη, ψυχολογικά ζητήματα και είναι φορτωμένη με ένα όνομα που της φαίνεται βάρος, γιατί πρέπει να είναι «καλή», «αγαπητή», «η πιο αγαπητή», να μη ζηλεύει, να είναι τέλεια. […] Όταν η Αγάπη σπάει το τέταρτο τείχος και μιλά στο κοινό, όμως, είναι απόλυτα αληθινή. […] Εκεί βλέπουμε τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που δείχνει και σε αυτό που αισθάνεται. »
Οι Αμέλια, Φωτεινή, Μαγδαληνή, Χαρά των Μυρτούς Στράμπη, Ειρήνης Καράογλου, Μαίρης Βούλγαρη, Ασημίνας Μουστακαλή
Στο έργο «Αίθουσα Αναμονής» στο Σωματείο Οδηγών Ταξί Αττικής
Στην τελευταία θέση της κατάταξης μας συναντάμε όχι μια, αλλά τέσσερις πολύ διαφορετικές ηρωίδες, μιας και οι τέσσερις πρωταγωνιστουν την «Αίθουσα Αναμονής» και βρίσκονται εγκλωβισμένες σε έναν παράξενο «μη-τόπο»: την Αμέλια, τη Φωτεινή, τη Μαγδαληνή και τη Χαρά. Η Αμέλια είναι μια βαθιά μοναχική γυναίκα, συναισθηματικά αποσυνδεδεμένη και τραυματισμένη από την οικογενειακή της ιστορία· η Φωτεινή είναι μια μητέρα που παλεύει να σπάσει τους κοινωνικούς κανόνες με τους οποίους μεγάλωσε· η Μαγδαληνή είναι μια νεαρή, μαχόμενη δικηγόρος με έντονη φεμινιστική συνείδηση αλλά και δικές της αντιφάσεις· ενώ η Χαρά, τραγουδίστρια στα μπουζούκια, χρησιμοποιεί το τραγούδι ως τρόπο έκφρασης αλλά και άμυνας απέναντι στις δυσκολίες της ζωής. Μέσα από συγκρούσεις, χιούμορ και εξομολογήσεις, οι ιστορίες τους αρχίζουν να διασταυρώνονται και να αποκαλύπτουν τις πληγές, τις προκαταλήψεις και τις ανάγκες που κουβαλά η καθεμία.
Κεντρική εικόνα θέματος: Από την παράσταση «Τα Παιδιά ενός Κατώτερου Θεού»
