Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016

Mistero Buffo του Ντάριο Φο, στο θέατρο Αυλαία

Mistero Buffo του Ντάριο Φο, στο θέατρο Αυλαία

Το καυστικά σατιρικό σπονδυλωτό έργο του ιταλού νομπελίστα Ντάριο Φο, Mistero Buffo είναι η πρώτη δουλειά της νεοσύστατης ομάδας Επτάρχεια του σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλου με τους μόνιμους συνεργάτες του, ηθοποιούς Αννα Καλαϊτζίδου, Αννα Μάσχα , Κώστα Μπερικόπουλο, Αργύρη Ξάφη, Θάνο Τοκάκη, Γιώργο Χρυσοστόμου σε συμπαραγωγή με τη Λυκόφως. Μετά από μια σειρά επιτυχημένων παραστάσεων στο Θησείον, ένα θέατρο για τις τέχνες στην Αθήνα, η παράσταση έρχεται στη Θεσσαλονίκη στο Θέατρο Αυλαία από τις 8 Μαΐου και για λίγες παραστάσεις.

 

Η ομάδα Επτάρχεια παρουσιάζει το Mistero Buffo (1969) ακριβώς με τον τρόπο που επιθυμεί και ο ίδιος ο συγγραφέας του, χωρίς σκηνικά, κοστούμια, φωτισμούς. Ο Ντάριο Φο μεταγράφει τις εμβόλιμες κωμικές σκηνές των μεσαιωνικών λειτουργικών δραμάτων στα κείμενα που του χάρισαν το βραβείο Νόμπελ,  όπου το θείο και το ανθρώπινο δράμα ξαναδιαβάζονται με τραγικωμικό τρόπο και με έντονο κοινωνικοπολιτικό σχόλιο και καυστική αντιεξουσιαστική σάτιρα . Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το συγκεκριμένο έργο έχει μεταφραστεί σε 30 διαφορετικές γλώσσες και έχει παρουσιαστεί σε όλον τον κόσμο με μεγάλη επιτυχία. Κάθε παράσταση θα περιλαμβάνει διαφορετικές σκηνές, καθώς ο αριθμός των σκηνών είναι τόσο μεγάλος που δεν μπορούν να παρουσιαστούν σε μία μόνο παράσταση.

 

Μετάφραση – Σκηνοθεσία: Θωμάς Μοσχόπουλος

Παίζουν οι ηθοποιοί: Αννα Καλαϊτζίδου, Αννα Μάσχα, Κώστας Μπερικόπουλος, Αργύρης Ξάφης, Θάνος Τοκάκης, Γιώργος Χρυσοστόμου

Συμπαραγωγή της ομάδας Επτάρχεια με τη Λυκόφως του Γιώργου Λυκιαρδόπουλου

 

Από το θρησκευτικό δράμα στο Mistero Buffo του Ντάριο Φο

Στα τέλη της δεκαετίας του 60 ο Ντάριο Φο, γνωστός κωμικός ηθοποιός και συγγραφέας στην Ιταλία αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη, παρουσίασε στο ευρύ κοινό της χώρας του ένα δείγμα θεατρικής δουλειάς που κατάφερνε να συνδυάσει με έναν μοναδικό τρόπο τη θεατρική παράδοση με το σύγχρονο κοινωνικοπολιτικό σχόλιο, το ριζοσπαστικό πνεύμα της εποχής του με τις ρίζες του θεάτρου. Τα κείμενα του εγχειρήματος αυτού που είχε τον τίτλο Mistero Buffo του χάρισαν αρκετά χρόνια αργότερα το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

 

Τι είναι λοιπόν το Mistero Buffo;

Ο τίτλος στα ιταλικά σημαίνει «Κωμικό Μυστήριο» και λέγοντας μυστήριο εννοείται το ιερό δρώμενο, το θρησκευτικό ιερό δράμα του καθολικού κυρίως μεσαίωνα. Ο Φο συνέλεξε μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες και χαρακτηριστικές κωμικές σκηνές που αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος των εν λόγω ιερών δραμάτων και τις ξανάγραψε μετουσιώνοντας τις μπουφόνικες αυτές στιγμές σε αριστουργήματα προφορικού λόγου και σατιρικής ποίησης που εκμηδενίζουν χρονικές και ιδεολογικές αποστάσεις.

 

Τα «Μυστήρια» του μεσαίωνα παρουσίαζαν σκηνές από τα Πάθη ή σκηνές από μαρτύρια Αγίων ή και σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη, άλλοτε μπροστά σε καθεδρικούς, άλλοτε σε παραπήγματα που στήνονταν σε κυκλική ή ημικυκλική διάταξη τις ημέρες των θρησκευτικών γιορτών και πανηγύρεων σε πλατείες μεγάλων μεσαιωνικών πόλεων ή τέλος με τη μορφή λιτανείας πάνω σε κάρα, όπου μια αλληλουχία σκηνών δημιουργούσε έναν αφηγηματικό κύκλο και ενδυνάμωνε την πίστη του λαϊκού κοινού, το οποίο ήταν κατά βάση αγράμματο και δεν μπορούσε να έχει άμεση πρόσβαση στις γραφές. Η θεατρική γλώσσα λοιπόν ψυχαγωγούσε και ταυτόχρονα δίδασκε.

Στη σειρά αυτών των σκηνών υπήρχαν και μερικές κωμικές παρεμβολές για να αποφορτίσουν τη δραματική ένταση που είχε προκληθεί και οι οποίες λειτουργούσαν αντιστικτικά προκαλώντας εν τέλει ακόμη μεγαλύτερη συγκίνηση. Τις κωμικές αυτές σκηνές τις αναλάμβαναν οι πολύ αγαπητοί στο λαϊκό κοινό γελωτοποιοί που ήταν κατά κάποιο τρόπο και οι μόνοι «επαγγελματίες» του όλου εγχειρήματος μια και τους υπόλοιπους ρόλους τους ενσάρκωναν είτε ερασιτέχνες από το ποίμνιο της εκκλησίας ή ακόμα και ιερείς ή μοναχοί. Αναπάντεχα κωμικές σκηνές ξεπηδούσαν λοιπόν στη διάρκεια της σεπτής αναπαράστασης στις οποίες οι κωμικοί ηθοποιοί ενσάρκωναν κοινούς θνητούς στους οποίους είτε το Θείο Δράμα τους αποκάλυπτε την Αλήθεια βγάζοντας από το σκοτάδι τους, είτε η παρουσία τους υπογράμμιζε την ατέλεια της ανθρώπινης φύσης συγκρίνοντας την με την αγιότητα του Ιησού ή των Αγίων. Το σίγουρο είναι πως έδιναν την ευκαιρία σε μια παρηγορητική αχτίδα πνευματώδους φωτός να διαπεράσει τα δογματικά νέφη του μεσαιωνικού σκοταδισμού. Οι γελωτοποιοί με όπλο την υποτιθέμενη τρέλα τους και την παιδικότητα τους επιβεβαίωναν τη γνωστή παροιμία «από παιδί και από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια» στηλιτεύοντας τα κακώς κείμενα της σκληρής ζωής της εποχής τους. Φυσικά συχνά διώχτηκαν για την τόλμη τους αλλά κανείς δεν κατάφερε να τους εξαφανίσει και η παράδοσή τους συνεχίστηκε και μεταλλάχθηκε πάμπολλες φορές έως τον Ντάριο Φο που συχνά χαρακτηρίστηκε ως «σύγχρονος γελωτοποιός».

 

Το φαινόμενο της πνευματώδους πνευματικότητας των μεσαιωνικών σατιρικών/ ιερών σκηνών έπρεπε να περιμένει την ιδιοφυή γραφή του Ιταλού Νομπελίστα για να ξαναδεί το φως στις θεατρικές σκηνές του Δυτικού και όχι μόνο κόσμου. Οι ήρωες των σκηνών του Φο είναι οι απλοί άνθρωποι που ζουν πλάι στο θαύμα, είναι οι θεατές του Θείου Δράματος και παραμένουν ταλαίπωρα πλάσματα που αγωνίζονται να κατανοήσουν τα όρια της ανθρώπινης τραγικωμικής υπόστασής τους η οποία συγκρινόμενη με την ιδανική εκείνη φύση του Θεανθρώπου καταδεικνύεται σπαρακτικά ευάλωτη έτσι που τελικά δεν ξέρεις αν τα δάκρυα που σου προκαλούν αυτά τα «ανθρωπάκια» είναι δάκρυα γέλιου ή  συγκίνησης που προκαλείται καθώς αναγνωρίζεις οικείες αδυναμίες. Βλέπουμε έτσι τα πλήθη να συρρέουν για να παρακολουθήσουν την ανάσταση του Λαζάρου ενώ μικροπωλητές εκμεταλλεύονται την κοσμοσυρροή για να πουλήσουν το εμπόρευμα τους, ζητιάνους να τρέμουν μην περάσει από δίπλα τους η πομπή της Σταύρωσης γιατί έτσι και ο Ιησούς τους λυτρώσει θαυματουργά από τις αναπηρίες τους θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν την καθ’ όλα βολική ζητιανιά και να εργαστούν, το πώς αφηγείται ένας μεθύστακας καλεσμένος στον Εν Κανά Γάμο το θαύμα ή πως ένας τρελός-ανθρωπάκι που παίζει χαρτιά σε ένα δωμάτιο που γειτνιάζει με εκείνο στο οποίο λαμβάνει χώρα ο Μυστικός Δείπνος προσπαθεί να γλιτώσει από τον Θάνατο, για να καταλάβει αργότερα ότι ο Θάνατος δεν έχει έρθει για να πάρει αυτόν αλλά τον Ιησού. Η αλληγορία και η ποίηση μπλέκονται με τρόπο ανάλαφρο και στοχαστικό, κωμικό και ευσεβή ταυτοχρόνως.

 

Ο στόχος όμως των σκηνών εκτός από το να καταδείξει την ανθρώπινη αδυναμία είναι να στηλιτεύσει την κατάχρηση εξουσίας, τον δογματισμό, τον παραλογισμό και τη βία που σταυρώνει μαζί Θεάνθρωπο και ανθρώπους. Η απλότητα σε όλο της το μεγαλείο σε απόλυτη αντίθεση με τη ματαιοδοξία, την απληστία και την αρχομανία. Οι φωτισμένοι είτε της καθολικής εκκλησίας, είτε του λαού και των γελωτοποιών, αναγνώριζαν φαίνεται την αναγκαιότητα της σάτιρας ως αρωγό πνευματικής κάθαρσης. Στις ανατρεπτικές δεκαετίες του ‘60 και του ‘70 ο Ντάριο Φο έκανε τη σάτιρά του όπλο πολιτικής συνειδητοποίησης μέσω της θεατρικής πράξης και της ποίησης. Η λαϊκότητα του θεάματος που ευαγγελίζεται μακράν απέχει από το λαϊκισμό που συχνά συγχέεται με τη σάτιρα.

 

Ένα χαρακτηριστικό συμβάν:

Στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα η Ιταλική Κρατική τηλεόραση αποφάσισε να μαγνητοσκοπήσει το Mistero Buffo ερμηνευμένο από τον ίδιο τον Φο. Η Παπική εκκλησία αντέδρασε έντονα και ζήτησε να απαγορευτεί η προβολή . Ο Φο ζήτησε να μην καταδικάσουν το έργο του πριν το δουν. Έτσι ζήτησε από μια επιτροπή καρδιναλίων να παρακολουθήσει τις μαγνητοσκοπημένες σκηνές. Οι καρδινάλιοι δεν κατάφεραν να συγκρατήσουν τα γέλια τους και η προβολή των επεισοδίων έγινε κανονικά.

 

Ο Ντάριο Φο παρουσιάζει στην Ιταλία (αλλά και ανά τον κόσμο) ο ίδιος ακόμη και σήμερα το έργο του αυτό με τον ιδιότυπο γεμάτο αυτοσχεδιασμούς τρόπο του. Οι σκηνές που έχει γράψει είναι πάνω από όσες μπορούν να συμπεριληφθούν  σε μια θεατρική βραδιά. Συνοδεύονται πάντα από έναν πρόλογο όπου ο θεατής εισάγεται στην υπόθεση και σε κάποια ιστορικά χαρακτηριστικά και πληροφορίες σημαντικές για την παρακολούθηση των σκηνών και τις πιο πολλές φορές ένας ηθοποιός παίζει όλους τους ρόλους που εμφανίζονται σε κάθε σκηνή . Δεν υπάρχουν σκηνικά, κοστούμια, φωτισμοί παρά μόνο η τέχνη του ηθοποιού στον ταπεινό θρίαμβό της.

Το έργο έχει παρουσιαστεί σε όλον τον κόσμο με μεγάλη επιτυχία. Στη δική μας παράσταση οι σκηνές που θα παρουσιάζονται δεν θα είναι οι ίδιες κάθε βράδυ καθιστώντας την κάθε βραδιά μοναδική. Ο τρόπος παρουσίασης τους περιλαμβάνει και τους δύο τρόπους δηλαδή άλλοτε οι πολλαπλοί ρόλοι της κάθε σκηνής παίζονται από έναν ηθοποιό σε ένα είδος ρεσιτάλ υποκριτικής τέχνης, ενώ άλλες έχουν τον κλασσικότερο τρόπο παρουσίασης όπου περισσότεροι ηθοποιοί ενσαρκώνουν τους ρόλους.

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ντάριο Φο

Ο Ντάριο Φο γεννήθηκε το 1926 στο Σαν Τζιάνκο, κοντά στο Βαρέζε της Ιταλίας. Είναι θεατρικός συγγραφέας –έχει γράψει πάνω από 70 έργα, σκηνοθέτης, ηθοποιός και σκηνογράφος. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η οικογένεια του και εκείνος πήραν μέρος στον αντιφασιστικό αγώνα. Μετά τον πόλεμο συνέχισε σπουδές στην αρχιτεκτονική, την οποία όμως εγκατέλειψε για να ασχοληθεί με το θέατρο. Το 1951 γνώρισε τη Φράνκα Ράμε, μετέπειτα σύζυγό του. Τον ίδιο χρόνο άρχισε να παρουσιάζει τη ραδιοφωνική εκπομπή «Κοκορίκο» στο ραδιόφωνο της RAI. Σύντομα η εκπομπή του λογοκρίνεται και σταματάει. Ο Φο συνεχίζει, όμως, να γράφει σατιρικά έργα, αν και απαγορεύονται από κυβέρνηση και εκκλησία. Η λογοκρισία που του ασκείται δεν επηρεάζει τα έργα του που έχουν ήδη αποκτήσει την αγάπη του κοινού. Η φυλακή, το ξύλο, οι απειλές για δολοφονία δεν μπορούν να λυγίσουν την επιθυμία του να καταδείξει όλα τα κακώς κείμενα της σύγχρονης του κοινωνίας.

 

Από το 1955 δουλεύει μαζί με τη σύζυγό του σε κινηματογραφικές παραγωγές στη Ρώμη κυρίως ως σεναριογράφος, αλλά και ως ηθοποιός, με διάσημους ιταλούς σκηνοθέτες της εποχής (Ντίνο ντε Λαουρέντις, Κάρλο Λιτσάνι κ.α.). Το 1959 ιδρύουν τη θεατρική ομάδα Ντάριο Φο–Φράνκα Ράμε στο Μιλάνο. Το 1960 γίνονται γνωστοί σε όλη την Ιταλία με την παράσταση Οι Αρχάγγελοι δεν Παίζουν Φλίπερ στο Οντεόν του Μιλάνο και αρχίζει μια φρενήρης πορεία προς την απόλυτη επιτυχία με τα έργα του να παρουσιάζονται σταδιακά σε όλη την Ευρώπη. Το 1962 γράφει και σκηνοθετεί την εκπομπή «Καντσονίσιμα» στο RAI. Το πρόγραμμα γίνεται σύντομα πολύ δυμοφιλές, αλλά λογοκρίνεται από το RAI. Απαγορεύεται, μάλιστα, η εμφάνισή του στο RAI για τα επόμενα 15 χρόνια. Η ομάδα συνεχίζει να παίζει κανονικά στο Οντεόν. Ακολουθούν τα έργα Χριστόφορος Κολόμβος (1962) και La Signora e da buttare (1967) που προκαλούν πολιτικά σκάνδαλα σε διάφορα μέρη του πλανήτη. Το 1968 ο Φο και η Ράμε ιδρύουν τη θεατρική κολλεκτίβα Νέα Σκηνή (Associazione Nuova Scena). Το 1969 ο Φο παρουσιάζει για πρώτη φορά το Mistero Buffo, που επηρέασε πολλούς νέους συγγραφείς και ηθοποιούς. Το 1970 το ζευγάρι δημιουργεί την τρίτη του θεατρική ομάδα, Collettivo Teatrale La Comune.

 

Ο Φο συνεχίζει τη συγγραφή έργων που αφορούν στα σύγχρονα προβλήματα: Ο Τυχαίος Θάνατος ενός Αναρχικού (1970), Φενταγίν (1971) Λαϊκός Πόλεμος στη Χιλή (1973), Δεν πληρώνω! Δεν πληρώνω! (1974), Fanfani rapito (1975). Το 1973 η ομάδα μετακομίζει στο Σινεμά Ροσίνι στο Μιλάνο. Το 1975 ο Ντάριο Φο είναι υποψήφιος για πρώτη φορά για βραβείο Νόμπελ. Το 1976 ο Φο κάνει καινούριο πρόγραμμα στο RAI με τίτλο το Θέατρο του Ντάριο. Το 1977 παρουσιάζεται στην τηλεόραση η δεύτερη έκδοση του Mistero Buffo και την επόμενη χρονιά η τρίτη. Από το 1971 ως το 1985, η θεατρική ομάδα δώρισε μέρος των εισπράξεών της για την υποστήριξη απεργιών του ιταλικών συνδικαλιστικών οργανώσεων. Το 1981 το America Repertory Theater προσκαλεί τον Ντάριο Φο στο Φεστιβάλ Ιταλικού Θεάτρου στη Νέα Υόρκη, αλλά το υπουργείο εξωτερικών των ΗΠΑ αρνείται αρχικά να του παραχωρήσει βίζα, κάτι τελικά που θα κάνει το 1984, και μόνο για 6 μέρες μετά από διαμαρτυρίες Αμερικανών συγγραφέων. Δε σταματά ποτέ να μάχεται και να στηλιτεύει με ό,τι δε θεωρεί σωστό: το 1983 γράφει το έργο The Open Couple για την ισότητα των γυναικών, το 1989 το Γράμμα απ' την Κίνα για τη σφαγή στην πλατεία Τιενανμέν, το 1990 το Zitti! Stiamo Precipitanto για το AIDS.

Είναι ο πρώτος Ιταλός που σκηνοθέτησε στην Comedie Francaise.

Τα έργα του χαρακτηρίζονται από την καυστική σάτιρα και τον αντικομφορμισμό απέναντι στη σύγχρονη ηθική και πολιτική κατάπτωση. Δε διστάζει να μιλήσει ανοιχτά για πολιτικές δολοφονίες, το οργανωμένο έγκλημα, την πολιτική διαφθορά, το Μεσανατολικό. Το 1997 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί και παιχτεί σε θέατρα ανά τον κόσμο.

Σχετικές ειδήσεις
Γύρισα Σπίτι, των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε στο Θέατρο ΠΚ
07.10.2016 13:52
Το Θέατρο ΠΚ φιλοξενεί το έργο των Ντάριο Φο και Φράνκα Ράμε, Γύρισα σπίτι, το οποίο ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσούκα.
No exit (Κεκλεισμένων των θυρών) του  Ζαν Πωλ Σαρτρ στο Θέατρο Αυλαία
30.09.2016 13:45
Η Θεατρική ομάδα ριSκο και το Αβέρτο Θέατρο παρουσιάζουν το έργο του Γάλλου φιλόσοφου και συγγραφέα Ζαν Πωλ Σαρτρ, ΝΟ ΕXIT (“Κεκλεισμένων των θυρών”) σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Οικονόμου στο “Θέατρο Αυλαία” στη Θεσσαλονίκη από τις 17 Οκτωβρίου 2016.
Οι παραστάσεις της Ομάδας Νάμα στο Σύγχρονο Θέατρο
28.09.2016 12:33
Η Ομάδα Νάμα στο πλαίσιο της συνεργασίας του θεάτρου Επί Κολωνώ με το Σύγχρονο Θέατρο, παρουσιάζει στο Σύγχρονο Θέατρο, δύο δικές της παραγωγές.
Σίσυφος, του Κώστα Παπαγεωργίου σε περιοδεία
23.08.2016 17:24
Η παράσταση «Σίσυφος», που βασίζεται στο ομώνυμο έργο του γνωστού ηθοποιού και stand up comedian Κώστα Παπαγεωργίου, είναι μια θεατρική κωμωδία Αριστοφανικού τύπου, η οποία παντρεύει τον αρχαίο κλασικό μύθο του Σίσυφου με πολλά από τα σύγχρονα στοιχεία μιας Ελλάδας αν μη τι άλλο… χρεοκοπημένης...
Το ελεύθερο ζευγάρι των Ντάριο Φο & Φράνκα Ράμε στο θέατρο Αθήναιον
27.01.2016 14:54
Για 3η συνεχόμενη χρονιά, το «Τσάι στη Σαχάρα», παρουσιάζει την κωμωδία των Ντάριο Φο - Φράνκα Ράμε «Το ελεύθερο ζευγάρι» σε ένα σκηνοθετικά ανατρεπτικό ανέβασμα, με πολλές καινοτομίες, συμμετοχή θεατών και μουσικές παρεμβάσεις!