Βάκχες, του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Γιάβορ Γκάρντεφ στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Υπάρχει ένα ερώτημα το οποίο θα μπορούσε να διατυπωθεί
σε μια μεταφορική, νιτσεϊκή γλώσσα ως εξής:
«Είναι δυνατόν, έστω και μόνο στο πλαίσιο μιας παράστασης,
ο Διόνυσος να νικήσει ολοκληρωτικά και άνευ όρων τον Απόλλωνα;»
– Javor Gardev

Οι «Βάκχες» είναι μια σημαντική συμπαραγωγή του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου με το Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ», σε συνεργασία με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ). Τη σκηνοθεσία υπογράφει ο Γιάβορ Γκάρντεφ, με τον Λεονίντ Γιόβτσεφ στον ρόλο του Διονύσου και τη συμμετοχή ενός μεικτού θιάσου Ελλήνων και Βούλγαρων ηθοποιών.

Σε μια σπάνια επιδαύρια συναστρία, στον τόπο όπου η μουσική και το δράμα συνεχίζουν διαχρονικά να αντηχούν, οι Βάκχες σε σκηνοθεσία του διακεκριμένου δημιουργού, Γιάβορ Γκάρντεφ, παρουσιάζονται στο αρχαίο θέατρο ως μια σκηνική ανάγνωση που απορρυθμίζει την αιώνια διαπάλη ανάμεσα σε δυο θεμελιώδεις αρχές – τη λαμπερή μορφή του Απόλλωνα και τη χαοτική σαγήνη του Διονύσου.

Τον θεό Διόνυσο ενσαρκώνει ο Βούλγαρος ηθοποιός Λεονίντ Γιόβτσεφ, ένας από τους πιο χαρισματικούς και τολμηρούς πρωταγωνιστές της γενιάς του, με καθηλωτικές ερμηνείες, γνωστός ως το ‘enfant terrible’ του βουλγαρικού θεάτρου, ενώ την Αγαύη ερμηνεύει η Λουκία Μιχαλοπούλου.

Τη μουσική υπογράφουν και ερμηνεύουν ζωντανά επί σκηνής οι The Tiger Lillies, το διεθνούς φήμης βρετανικό συγκρότημα, συμμετέχοντας ταυτόχρονα στη δράση ως σκοτεινοί τραβαδούροι, με μορφές που αντλούνται από το διονυσιακό σύμπαν. Από αυτή τη σύμπραξη Οργανισμών, σωμάτων και ζωντανής μουσικής προκύπτει μια παράσταση που κλονίζει τη βεβαιότητα της λογικής.

Στις Βάκχες του Γκάρντεφ τίθεται ένα καίριο ερώτημα σχετικά με την ανοχή της κοινωνίας στην αποσταθεροποίηση. Πώς μεταβολίζεται στον συλλογικό οργανισμό το συμβάν –διανοητικά, ψυχικά, πολιτικά– πριν μετατραπεί σε τραύμα; Το έργο λειτουργεί ως αναμέτρηση με τα όρια της ευταξίας, δοκιμάζοντας την αντοχή κανόνων και θεσμών. Στον Ευριπίδη, η διονυσιακή μανία δεν είναι μια αθώα γιορτή αλλά δοκιμασία της ίδιας της ιδέας του πολιτισμού, που ωθεί στα άκρα τη διατήρηση του ελέγχου, των ηθών/εθών, των νόμων και της αυτοεικόνας μας.

Όπως αναφέρει και ο ίδιος ο σκηνοθέτης: «Οι Βάκχες είναι εκείνη η τραγωδία που φτάνει πιο μακριά από κάθε άλλη στο ενδιαφέρον για τις ανορθολογικές παρορμήσεις και την παραφροσύνη. Τόσο μακριά, που αποδεικνύεται επικίνδυνη και ριψοκίνδυνη και για τους θεατές, οι οποίοι καλούνται να έρθουν αντιμέτωποι με τους βαθύτερους και ισχυρότερους φόβους τους.»

Ο αταβιστικός φόβος της κατάρρευσης του πολιτισμού δεν κατοικεί μόνο στα πρόσωπα, φωλιάζει στο συλλογικό ασυνείδητο, εκεί όπου η κοινότητα πλάθει μύθους για να προστατευτεί. Από αυτό το πεδίο γεφυρώνεται μια αναλογία με την εμπειρία των βαλκανικών εθνικισμών, όπου η μισαλλοδοξία –ως πολιτική μορφή του φόβου του ‘άλλου’– τον καθιστά απειλή που πρέπει να απωθηθεί, να περιοριστεί ή να αφομοιωθεί.

Η τραγωδία κτίζεται πάνω στην αυταπάτη και στην ύβρη της βεβαιότητας πως ό,τι δεν χωρά στη γλώσσα και στον νόμο μπορεί απλώς να εξοριστεί. Μόνο που όταν ο άνθρωπος αρνείται τη σκοτεινή του συγγένεια με το άλογο, δεν το εξαφανίζει αλλά το σπρώχνει στα βάθη, απ’ όπου σχεδόν πάντα επιστρέφει αγριότερο.

Συντελεστές:

Σκηνοθεσία Javor Gardev • Προσαρμογή Ιωάννα Ρεμεδιάκη, Javor Gardev • Μουσική Martyn Jaques • Live επί σκηνής The Tiger Lillies (Martyn Jaques, Adrian Stout, Budi Butenop) • Σκηνικά Nikola Toromanov • Κοστούμια Ηλένια Δουλαδίρη • Χορογραφία Uršula Teržan • Φωτισμοί Στέλλα Κάλτσου • Μετάφραση από τα αρχαία ελληνικά Dorotea Tabakova • Δραματουργική ανάλυση Ιωάννα Ρεμεδιάκη, Pavlina Dublekova • Βοηθός σκηνοθέτη Liuba Todorova • Διεύθυνση σκηνής Bogdan Dimitrov • Επικοινωνία – Γραφείο Τύπου Ρίτα Σίσιου • Social Media Άποψη, Δημήτρης Κοντογιάννης • Παίζουν Leonid Yovchev Διόνυσος, Samuel Finzi Τειρεσίας, Αλέξανδρος Μυλωνάς Κάδμος, Λουκία Μιχαλοπούλου Αγαύη, Μιχαήλ Ταμπακάκης Πενθέας, Ivan Youroukov Αγγελιαφόρος Α’, Martin Dimitrov Αγγελιαφόρος Β’, Ivan Nikolov Δούλος • Χορός των Βακχών Kremena Slavcheva, Ξένια Γραμματικού, Δανάη Σταματοπούλου, Αλεξάνδρα Γκαϊτατζή, Nadya Keranova, Νεφέλη Ανθοπούλου, Ελένη Θυμιοπούλου, Alexandra Svilenova, Αγγελική Κιντώνη, Ζωή Ευθυμίου, Ευθυμία Δανιηλίδου, Πολυξένη Σπυροπούλου • Συμπαραγωγή Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» – Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου • Σε συνεργασία με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Στα αγγλικά, με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Photo: ©Andrey Kezzyn | Graphic: ©Teodora Simova

Διαβάστε επίσης:

Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026: Τι θα δούμε το καλοκαίρι στο Αρχαίο Θέατρο στην Επίδαυρο