Το «Ψέμα του Μυαλού» του Σαμ Σέπαρντ (Sam Shepard), ένα από τα σημαντικότερα έργα της σύγχρονης αμερικανικής δραματουργίας, παρουσιάζεται στο Σύγχρονο Θέατρο σε σκηνοθεσία της Ελένης Σκότη, φωτίζοντας τις ρωγμές μιας οικογένειας που ο συνεκτικός της ιστός είναι η βία, η σιωπή και οι αυταπάτες του αμερικανικού ονείρου.
Γραμμένο το 1985, το έργο παραμένει τραγικά επίκαιρο, ανατέμνοντας τις παθογένειες μιας κοινωνίας όπου η κακοποίηση συγκαλύπτεται, η αγάπη παραμορφώνεται και η αλήθεια μεταλλάσσεται. Στον πυρήνα της ιστορίας βρίσκεται η Μεγκ, η μητέρα που ερμηνεύει η Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη που επιμένει να υπερασπίζεται την τρυφερότητα μέσα σε ένα περιβάλλον σκληρό και πατριαρχικό. Η Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη, με διακριτική δύναμη και εσωτερικότητα, προσεγγίζει τον ρόλο ως έναν πόλο ανθρωπιάς μέσα σε ένα σύμπαν ρήξεων και αποξένωσης. Με αφορμή την παράσταση, μιλά στο CultureNow για τη βία ως κοινωνικό σύμπτωμα, για την έννοια της ενσυναίσθησης και για το θέατρο ως υπαρξιακό καθρέφτη της εποχής μας.
Συνέντευξη στον Γιάννη Ασδραχά.
***
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
-Στο «Ψέμα του μυαλού» ο Σέπαρντ καταρρίπτει τον μύθο του Αμερικάνικου Ονείρου μέσα από μια οικογένεια γεμάτη ψέματα, βία και αποξένωση. Το όνειρο αυτό, κατά τη γνώμη σας, εξακολουθεί να υπάρχει ή αποτελεί πια μια ψευδαίσθηση;
Η έννοια του αμερικανικού ονείρου από τον συλλογικό ιδεαλισμό που ήταν το χαρακτηριστικό του, νομίζω σήμερα έχει επιβιώσει ως μια συλλογική ψευδαίσθηση, ανεκπλήρωτη υπόσχεση, μια πίστη που η πραγματικότητα αρνείται να επιβεβαιώσει, με τους όρους του Σέπαρντ είναι το απόλυτο “ψέμα του μυαλού”.
-Βλέπετε αναλογίες ανάμεσα στις συγκρούσεις, τις εντάσεις και τις ρήξεις που περιγράφει ο Σέπαρντ και σε αυτές που παρατηρούμε σήμερα στον δημόσιο λόγο και στα κοινωνικά δίκτυα;
Ο Σέπαρντ μέσα σε αυτό το οικογενειακό δράμα ιχνηλάτησε την σημερινή κοινωνική πραγματικότητα νομίζω. Είμαστε απελπιστικά εκτεθειμένοι σε μια συλλογική έλλειψη κοινωνικής μόρφωσης. Αν αναζητήσουμε κάποιο αντίδοτο θα πρέπει να στραφούμε στην ουσιαστική παιδεία και στην έννοια της ενσυναίσθησης.
-Η παράσταση ξεκινά με μια πράξη ακραίας ενδοοικογενειακής βίας. Πιστεύετε ότι,εν έτει 2026, το κοινό προσλαμβάνει τέτοιες σκηνές διαφορετικά απ’ ό,τι την εποχή που γράφτηκε και πρωτοπαρουσιάστηκε το έργο;
Το 1985 που έγραψε το έργο αυτό ο Σέπαρντ φώναξε δυνατά για να ακουστεί αυτό που ήταν «ένα κοινό μυστικό». Σήμερα είναι τραγικά επίκαιρος, και το «Ψέμα του Μυαλού» γίνεται μια επώδυνη υπενθύμιση, ένας υπαρξιακός καθρέφτης όπου η βία σε οποιαδήποτε μορφή της σηματοδοτεί το απόλυτο τέλος του πολιτισμού.
-Στο έργο υποδύεστε τη Μεγκ, τη μητέρα της Μπεθ, που έχει υποστεί σκληρή βία από τον σύζυγο της. Πρόκειται για μια γυναίκα που προσπαθεί να σταθεί απέναντι στο τραύμα της κόρης της, ενώ η ίδια έχει βιώσει βία, απάθεια και ψέματα. Πώς μεταφέρετε επί σκηνής μια αγάπη που δυσκολεύεται να εκφραστεί; Ποιο είναι για εσάς το πιο «ευαίσθητο» ή «εύθραυστο» σημείο της μητέρας της Μπεθ και πώς το δουλέψατε σκηνικά;
Ο Σέπαρντ δημιούργησε έναν χαρακτήρα όπως η Μεγκ ως ένα πόλο έλξης στην ανθρωπιά, ένα ανάλαφρο αντίβαρο, μια γυναίκα που έχει δραπετεύσει από την πραγματικότητα. Η ευγένεια της είναι η μόνη της άμυνα, μια ιερή προσήλωση να μείνει μαλακή σε ένα κόσμο που είναι σκληρός. Η οδηγία της σκηνοθέτιδας μου ήταν ότι η Μεγκ είναι fay προσωπικότητα, αιθέρια και οι λέξεις κλειδιά για αυτήν είναι ευγένεια και αγάπη.
Η Μεγκ δεν έχει υποστεί σωματική κακοποίηση από τον άντρα της αλλά μια διαρκή ακύρωση της ύπαρξης της σε ένα πατριαρχικό περιβάλλον της υπαίθρου. Η ικανότητα της να αγαπά, να είναι στοργική, να συγχωρεί, να ξεχνά είναι η μεγάλη της δύναμη. Με τον χαρακτήρα της Μεγκ ο Σέπαρντ μοιάζει αγκαλιάζει την δική του μητέρα την Jane Elaine που ήταν συχνά το στήριγμα του και η πηγή των αξιών του. Σκηνικά προσπάθησα να «νοιώσω» fay, αιθέρια, λίγο alien, κάπως έτσι…
-Στο έργο πολλοί χαρακτήρες ζουν μέσα σε προσωπικές αφηγήσεις που παραμορφώνουν την αλήθεια. Ποιο είναι το «ψέμα του μυαλού» του δικού σας ρόλου;
Η Μεγκ έχει «μετοικίσει» σε μια δική της διάσταση για να διασώσει την ευαισθησία της. Είναι η άμυνα της που αρνείται να συμπορευτεί με τον ρεαλισμό της βίας. Η ευγένεια της είναι που «τρελαίνει» τον άντρα της τον Μπέιλορ γιατί πάνω της καθρεφτιζεται η δική του έλλειψη, ενώ η αγάπη της είναι η φωλιά της Μπεθ .Ο Σέπαρντ με τον χαρακτήρα της Μεγκ δεν παρουσιάζει μια θυματοποιημένη γυναίκα αλλά την άλλη όψη ενός πολιτισμού εξόριστου.
-Απ’ ό,τι είδα, η παράσταση στηρίζεται πολύ στη χημεία του συνόλου. Πώς διαμορφώθηκε αυτή η ομαδική συνοχή και τι κάνει έναν θίασο να λειτουργεί πραγματικά ως ζωντανός οργανισμός και όχι ως άθροισμα καλών ερμηνειών;
Πραγματικά αισθάνομαι τυχερή που βρίσκομαι στην συνθήκη αυτού του έργου με αυτούς τους συνεργάτες! Η Ελένη Σκότη και οι στενοί της συνεργάτες, ο Γιώργος Χατζηνικολάου και η Μαρία Αναματερού, δημιούργησαν τον χώρο και τους τρόπους που επέτρεψαν σε όλους μας να λειτουργήσουμε ομαδικά, συνεργατικά. Η Ελένη Σκοτη έχει το χάρισμα της σκηνοθετικής καθοδήγησης και της μεμονωμένης ενασχόλησης με το υλικό του κάθε ηθοποιού με τρόπους που φτιάχνουν ομάδα και σύνολο. Χαίρομαι πολύ με την παρατήρηση σας γιατί εκεί είναι και η ομορφιά του θεάτρου.
-Έχετε διανύσει μια πορεία σε θέατρο, κινηματογράφο και τηλεόραση και έχετε βρεθεί σε διαφορετικές θεατρικές σκηνές. Πώς βλέπετε την κατάσταση του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου σήμερα; Τι θα αλλάζατε και τι θα κρατούσατε;
Θα κρατούσα ανέπαφη την διαχρονική δύναμη των θεατρικών έργων, το όραμα και την ικανότητα των σκηνοθετών να ξεκλειδώνουν τα νοήματα τους και την εκπληκτική διαθεσιμότητα και ευαισθησία των ηθοποιών .Θα πετούσα οτιδήποτε εμποδίζει αυτές τις ποιότητες να ανθίσουν.
-Τι αναζητάτε σε μια πρόταση για συνεργασία για να πείτε «ναι»;
Με ενδιαφέρει να συναντηθώ με κάτι που δεν γνωρίζω, αλλά αισθάνομαι οικειότητα.
-Μπορείτε να μας μιλήσετε για τα άμεσα μελλοντικά σας σχέδια;
Περιμένω με χαρά την προβολή της ταινίας του Αλέξη Αλεξίου «Θάλασσα από Γυαλί», στην οποία συμμετέχω. Με τον σύζυγό μου τον σκηνοθέτη Περικλή Χούρσογλου δουλεύουμε εδώ και ένα χρόνο, ένα σενάριο για μια νέα ταινία.
Διαβάστε επίσης:
Το Ψέμα του Μυαλού, του Σαμ Σέπαρντ σε σκηνοθεσία Ελένης Σκότη στο Σύγχρονο Θέατρο
