Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο ένας νομικός να ακολουθήσει παράλληλα τον δρόμο της λογοτεχνίας. Η σχέση του δικαίου με τη συγγραφή είναι άλλωστε στενή: ο δικηγόρος εργάζεται καθημερινά με αφηγήσεις, αντιφατικές αλήθειες, ανθρώπινα πάθη, ηθικά διλήμματα και διαφορετικές ερμηνείες των ίδιων γεγονότων, στοιχεία που αποτελούν και την πρώτη ύλη της λογοτεχνίας.
Στην περίπτωση όμως του Σπύρου Κακατσάκη, συγγραφέα και νομικού, η επαγγελματική του εμπειρία δεν λειτουργεί απλώς ως υπόβαθρο, αλλά ως δημιουργική αφετηρία. Όπως αναφέρει στη συνέντευξη που παραχώρησε στο CultureNow με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ανακρίνοντας το Σκοτάδι», μεταφέρει στη λογοτεχνία τη νομική του σκέψη χωρίς να εγκλωβίζεται στον ρεαλισμό της. «Ο νομικός τρόπος σκέψης, καθώς και η δικηγορική μου εμπειρία είναι το υλικό που τη νύχτα μετουσιώνεται σε συγγραφή», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Το «Ανακρίνοντας το Σκοτάδι» είναι ένα δικαστικό θρίλερ που ξεκινά από μια μυστηριώδη εξαφάνιση και μια ανακριτική διαδικασία όπου οι βεβαιότητες διαρκώς δοκιμάζονται. Ο αναγνώστης δεν καλείται μόνο να αναζητήσει την αλήθεια μέσα από τα στοιχεία και τις μαρτυρίες, αλλά κυρίως να αναμετρηθεί με τις πιο σύνθετες πλευρές της ανθρώπινης φύσης. Εκεί όπου η ενοχή, η ευθύνη και η συνείδηση αποκτούν διαφορετικές αποχρώσεις και η αλήθεια δεν είναι πάντοτε προφανής.
Για τον συγγραφέα, άλλωστε, η ποινική υπόθεση και ο ανακριτικός γρίφος ήταν η αφορμή για μια βαθύτερη εξερεύνηση των ηρώων του. «Ήταν μια ωραία αφορμή για να βουτήξω στην ψυχοσύνθεση των ηρώων», εξηγεί. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ουσία του νέου του βιβλίου: όχι μόνο στην αναζήτηση της λύσης μιας υπόθεσης, αλλά στην προσπάθεια κατανόησης των ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από αυτήν.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
***
-Το βιβλίο τιτλοφορείται Ανακρίνοντας το Σκοτάδι. Καθώς η ιστορία προχωρά, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι πίσω από το μυστήριο της εξαφάνισης αποκαλύπτονται κυρίως οι σκοτεινές πλευρές των ίδιων των ανθρώπων. Όταν γράφατε, ποιο σκοτάδι νιώθατε ότι «ανακρίνατε» περισσότερο: εκείνο της υπόθεσης ή εκείνο των ηρώων σας;
Χωρίς δεύτερη σκέψη θα πω των ηρώων. Η ποινική υπόθεση και ο ανακριτικός γρίφος ήταν μια ωραία αφορμή για να βουτήξω στην ψυχοσύνθεση των ηρώων. Να ανακρίνω τα σκοτάδια τους και να καταλήξω στο ποιος είναι αθώος, ποιος ένοχος και για ποιο έγκλημα καθένας τους.
-Ως νομικός έχετε μάθει να αναζητάτε την αλήθεια μέσα από στοιχεία, μαρτυρίες και διαφορετικές οπτικές. Στο Ανακρίνοντας το Σκοτάδι αυτά τα στοιχεία μετατρέπονται σε λογοτεχνική αφήγηση. Τελικά, πώς συνυπάρχουν μέσα σας η νομική σκέψη και η συγγραφική φαντασία;
Ο νομικός τρόπος σκέψης, καθώς και η δικηγορική μου εμπειρία είναι το υλικό που τη νύχτα μετουσιώνεται σε συγγραφή. Η επιστημονική κατάρτιση μετατρέπεται σε λογοτεχνική ανησυχία, τροφοδοτώντας τη φαντασία. Κι έτσι, αποτυπώνονται στο χαρτί ιστορίες που διασκευάζουν την πραγματικότητα και γίνονται μυθιστορήματα. Η νομική σκέψη και η συγγραφική φαντασία γίνονται μέσα μου συγκοινωνούντα δοχεία.
-Κάθε αφήγηση ολοκληρώνεται με μια φράση που άλλοτε μοιάζει με απόφθεγμα και άλλοτε με αίνιγμα. Τι ρόλο παίζουν αυτές οι μικρές προτάσεις μέσα στο βιβλίο; Είναι η φωνή του συγγραφέα, η συνείδηση των ηρώων ή ένα ακόμη στοιχείο του μυστηρίου;
Αυτές οι μικρές φράσεις έχουν γίνει πράγματι αντικείμενο μεγάλης συζήτησης γύρω από το βιβλίο. Δεν φανταζόμουν ποτέ, όταν τις έγραφα, ότι θα διεγείρουν τόσο την περιέργεια και τη φαντασία του κοινού, κι όμως πάρα πολλοί αναγνώστες με έχουν ρωτήσει σχετικά.
Θα σας μεταφέρω ενδεικτικά δυο χαρακτηριστικές ερμηνείες που έχω λάβει σχετικά. Κατά μία αναγνώστρια, οι φράσεις αυτές επιτελούν τον ρόλο του Χορού, κατ’ αντιστοιχία με την αρχαία τραγωδία. Κατά έναν άλλο αναγνώστη, λειτουργούν ως τίτλοι του εκάστοτε κεφαλαίου, οι οποίοι τοποθετούνται στο τέλος του, ώστε να μην επηρεάσουν εκ των προτέρων τον αναγνώστη για το κέντρο βάρους της ιστορίας.
Και να σας πω κάτι; Δεν έχει νόημα να αποκαλύψω τον ρόλο που ήθελα εγώ ο ίδιος να επιτελέσουν, γιατί αν το κάνω, θα δεσμεύσω τη φαντασία των αναγνωστών. Ίσως, πάλι, να το αποκαλύψω με την κυκλοφορία του επόμενου βιβλίου μου!
-Στο σημείωμά σας αναφέρετε ότι σε ορισμένα σημεία επιλέξατε να υποχωρήσει ο απόλυτος ρεαλισμός της ποινικής διαδικασίας, προκειμένου να υπηρετηθεί η αφήγηση. Υπήρξε στιγμή που ο νομικός μέσα σας διαφώνησε έντονα με τον μυθιστοριογράφο;
Αυτό δεν συνέβη, καθώς εκ φύσεως είμαι τελειομανής και προσέχω τις λεπτομέρειες της ιστορίας. Στόχος μου, μεταξύ άλλων, ήταν να επιτρέψω στον αναγνώστη να ανακαλύψει την πραγματική διαδικασία μιας ανάκρισης και τον απόλυτο ρεαλισμό της, μέσα από τη ματιά της ανακρίτριας, του εισαγγελέα, του δικηγόρου και του κατηγορουμένου. Δεν θα θυσίαζα, λοιπόν, αυτόν τον στόχο για να γράψω μια πλασματική ανάκριση, ειδικά από τη στιγμή που μπορώ να την αποτυπώσω με απόλυτη πειστικότητα. Οι όποιες μικρές αποκλίσεις εντοπίζονται σε δευτερεύουσες λεπτομέρειες που δεν επηρεάζουν την ουσία. Απλώς αισθάνθηκα ότι αυτή η διευκρίνιση στο σημείωμα ήταν απαραίτητη και αυτονόητη.
-Παρότι η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια σύγχρονη ελληνική επαρχία, πολλά ονόματα προσώπων και τόπων παραπέμπουν στη μυθολογία και στην αρχαία Λυκία. Είναι ένα παιχνίδι συμβολισμών ή υπάρχει κάποια βαθύτερη σύνδεση με τον κόσμο του βιβλίου;
Αν απαντήσω ευθέως, φοβάμαι πως θα αποκαλύψω κομβικά στοιχεία της πλοκής, κάτι που δεν το θέλω. Θα πω μονάχα ότι τίποτα στο βιβλίο δεν έχει τοποθετηθεί τυχαία. Και θα το αφήσω εδώ… Τα υπόλοιπα καλείται να τα ανακαλύψει ο αναγνώστης.
-Από το Δέκα και Δέκα και τις Απολαύσεις της Καπούης μέχρι το Ανακρίνοντας το Σκοτάδι, επανέρχονται έννοιες όπως η ενοχή, η αλήθεια, η μοίρα και η προσωπική ευθύνη. Είναι θέματα που σας «επιλέγουν» ως συγγραφέα ή επιστρέφετε συνειδητά σε αυτά αναζητώντας κάθε φορά νέες πλευρές της ανθρώπινης φύσης;
Πολύ όμορφη ερώτηση! Ίσως να μην έχω μια απόλυτα συνειδητή απάντηση να σας δώσω. Οι θεματικές αυτές αναμφίβολα με απασχολούν βαθιά και, όπως είναι φυσικό, αποτυπώνονται στις σελίδες μου άλλοτε επειδή τις ενσωματώνω κατ’ επιλογή και άλλοτε ως οργανική προέκταση της εξέλιξης της ίδιας της ιστορίας. Και βέβαια, επειδή ο κάθε ήρωας είναι μοναδικός, η διαχείριση της ενοχής, της προσωπικής ευθύνης και της αλήθειας εκδηλώνεται με εντελώς διαφορετικές πτυχές σε κάθε βιβλίο.
-Στις ειδήσεις βλέπουμε όλο και συχνότερα μεγάλες δικαστικές υποθέσεις να μετατρέπονται σε δημόσιο θέαμα. Πιστεύετε ότι οι «τηλεοπτικές δίκες» επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την αλήθεια και τη Δικαιοσύνη;
Η επιρροή που ασκείται από τα μέσα ενημέρωσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο δεκτικό και επιρρεπές είναι το κοινό. Φυσικά, κάτω από έναν διαρκή βομβαρδισμό πληροφοριών, είναι σχεδόν αναπόφευκτο να μην υπάρξει έστω και μια ελάχιστη επίδραση στον δέκτη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όμως, πρέπει πάντα να λαμβάνουμε υπόψη δύο βασικούς παράγοντες: αφενός την έλλειψη εξειδικευμένης νομικής γνώσης από την πλευρά του μέσου πολίτη και αφετέρου τη μη πρόσβασή του στο υλικό της δικογραφίας – το οποίο ο δικαστής μελετά στο σύνολό του πριν αποφανθεί.
-Κάποιες ιστορίες τελειώνουν, αλλά αφήνουν πίσω τους ερωτήματα που συνεχίζουν να μας συνοδεύουν. Ποιο είναι το ερώτημα που θα θέλατε να μείνει στον αναγνώστη μετά την τελευταία σελίδα του Ανακρίνοντας το Σκοτάδι;
Τα ερωτήματα που θέτω στον αναγνώστη μέσα από το βιβλίο είναι πολλαπλά, όπως για παράδειγμα το ζήτημα της υποκειμενικότητας της αλήθειας και η εγγενής αδυναμία ανεύρεσης μίας και μοναδικής, αντικειμενικής πραγματικότητας. Αν, ωστόσο, έπρεπε να ξεχωρίσω μόνο ένα – το οποίο έχω ήδη θέσει υπό μορφή σφυγμομέτρησης στους ανθρώπους που έχουν ολοκληρώσει την ανάγνωση – αυτό είναι το εξής: Αθώος ή ένοχος; Όσοι κρατήσουν το βιβλίο στα χέρια τους, θα καταλάβουν αμέσως τη βαθύτερη αξία αυτού του διλήμματος…
Διαβάστε επίσης:
Σπύρος Κακατσάκης – Ανακρίνοντας το Σκοτάδι: Ένα βιβλίο με μυστήριο και αίτημα για δικαιοσύνη
