Οι ήρωες της «Μεσούγκα» ανασαίνουν στις σελίδες του βιβλίου

Αν μιλήσει κανείς για τον Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ (Isaac Bashevis Singer) λαμβάνοντας υπόψη μόνο τη ζωή του, την προσκόλλησή του στα γίντις, το Πολωνικό του παρελθόν, την εμμονή του με τον εβραϊκό κόσμο, με τον Σπινόζα και τον Κάφκα, θα καταλήξει περίπου στις ίδιες κοινοτοπίες που διαβάζουμε εδώ και χρόνια για αυτόν. Όμως ο σπουδαίος Πολωνοεβραίος συγγραφέας είναι επιφανής εκπρόσωπος της μεγάλης κεντροευρωπαϊκής λογοτεχνικής παράδοσης, συγκεντρώνοντας στο πρόσωπό του και στο έργο του τις αρετές που ανέδειξαν την Κεντρική Ευρώπη σε κορυφαία μυθιστορηματική σχολή.

Οι όψιμοι βιβλιοκριτικοί αποκομμένοι από την λογοτεχνική παράδοση αναγνωρίζουν μόνο την κωμικοτραγική φόρμα στη γραφή του Σίνγκερ ως στοιχείο μιας παρωχημένης αφήγησης, έωλης και αναχρονιστικής. Περιορίζονται σε μια θλιβερή ανακεφαλαίωση της ζωής του που, είναι αλήθεια, ότι αντικατοπτρίζεται έντονα στη μυθοπλασία του, χωρίς αυτό να σημαίνει πως πρόκειται για φτηνή αυτοβιογραφία ή για νοσηρή νοσταλγία των περασμένων Ο συγγραφέας της «Μεσούγκα» είναι στην πραγματικότητα μια κοσμογονική φωνή, που μιλά εξ ονόματος του παλιού κόσμου κάνοντας το ηχείο της εποχής μας να τραντάζεται. Οι ήρωες της «Μεσούγκα», από τον αφηγητή Άαρον μέχρι τον Μαξ, την Μίριαμ, την Τζλόβα και τον Χαΐμ Τζόελ Τράιμπιτσερ, ανασαίνουν στις σελίδες του βιβλίου και νιώθουμε το αίμα τους ζεστό να κυλά μέσα από τις λέξεις.

Στιγμιότυπα ενός κόσμου που έχει αποτρελαθεί (δεν είναι τυχαίος ο τίτλος «Μεσούγκα» που σημαίνει τρελός, παράφρων στα γίντις), ενός κόσμου που χωρίστηκε στα δύο και δεν γίνεται πια να ενωθεί, στοιχειώνουν την αναγνωστική μας συνείδηση. Η Νέα Υόρκη του ‘50, η επιστροφή στην Παλαιστίνη, οι εφιαλτικές μνήμες του ολοκαυτώματος αλλά και η νοσταλγία της Βαρσοβίας στον μεσοπόλεμο, είναι μόνο προσχήματα για μια ενδιαφέρουσα ανακεφαλαίωση της νεωτερικής μας εποχής. Σε όλα αυτά θα πρέπει ασφαλώς να προσθέσουμε τους σπαρταριστούς διαλόγους, το χιούμορ και την λεπτεπίλεπτη ειρωνεία του συγγραφέα που μας οδηγεί απευθείας σε αυτό που ο Μπαχτίν αποκαλεί «γελαστική επικράτεια» στο περίφημο δοκίμιό του για τον Ραμπελαί.

«Ετούτη η ζωή είναι ένα πείραμα ελευθερίας», επισημαίνει ο Σίνγκερ. «Η επιστήμη είναι, τουλάχιστον κατ’ αρχάς, μια άσκηση αυτοπεριορισμού, η τέχνη αντίθετα είναι μια άσκηση ελευθερίας, δημιούργημα ενός και μόνου ατόμου. Πάντα θεωρούσα λανθασμένες τις θεωρίες που θα ήθελαν να μεταμορφώσουν την τέχνη σε επιστήμη». Ας κρατήσουμε τα σοφά λόγια του Πολωνοεβραίου νομπελίστα ως πολύτιμο κατευόδιο της αναγνωστικής εμπειρίας αυτού του βιβλίου.

Η μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου φτάνει συχνά μέχρι το μεδούλι της αφήγησης και σε κάθε περίπτωση διατηρεί τις ατίθασες πινελιές που βάζει κάθε τόσο στις σελίδες της «Μεσούγκα» ο Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ.

Διαβάστε επίσης:

Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ – Μεσούγκα: Βιβλίο με θίασο «χαμένων ψυχών» από τον νομπελίστα συγγραφέα