Ξαναδιάβασα τον Αφρό των Ημερών επειδή μου το πρότεινε ένας φίλος, που γνωρίζει το γούστο μου. Θυμόμουν λεπτομέρειες που τελικά δεν υπήρχαν στο μυθιστόρημα, φαίνεται τις είχα προσθέσει εγώ στην πρώτη ανάγνωση. Όπως για παράδειγμα την περιγραφή της φωτογραφίας με τη γυναίκα του γιατρού. Η ιστορία και τα πρόσωπα ξαναήρθαν στη μνήμη μου σιγά σιγά, όμως από τις πρώτες σελίδες αναδύθηκε με την ίδια ένταση το ιδιαίτερο αίσθημα, που σου φέρνει η ανάγνωση αυτού του βιβλίου, κάτι που σε ξαλαφρώνει, σε πετάει ψηλά και μετά σε βυθίζει.
Το τρίμηνο που πέρασα διασκευάζοντας τον «Αφρό των Ημερών» ήταν πολύ διασκεδαστικό. Δεν είναι η πρώτη μου απόπειρα να μεταφέρω ένα λογοτεχνικό έργο στη σκηνή. Γνωρίζω τις διαφορές των μέσων και τους κινδύνους. Όταν έδωσα την πρώτη γραφή του κειμένου σε έναν συνεργάτη, βρήκε περιττό τον πρόλογο, που είναι δική μου προσθήκη. Μετά από πολλή σκέψη αποφάσισα να τον κρατήσω παρόλο που θα ήταν πολύ πιο “Βιάν” να μπω κατευθείαν στο …ψητό με μια φανταστική εικόνα. Έχω την ανάγκη να κάνω μια συμφωνία με τον θεατή από την έναρξη της παράστασης. Ο πρόλογος είναι σαν να λέμε: αυτό εδώ δεν είναι είναι ένα βιβλίο, όπως ο Magritte στον περίφημο πίνακα.
Άλλωστε, δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που φυλακίζεται εύκολα στα λίγα τετραγωνικά μιας θεατρικής σκηνής ούτε ήταν στις προθέσεις μας να αναμετρηθούμε με τη λογοτεχνική ευφυΐα του. Η “κυριολεξία” των εικόνων του, ακόμα και σε κινηματογραφικές μεταφορές δεν είναι πάντα πετυχημένη. Για αυτό εμείς δοκιμάζουμε μια πιο αφαιρετική λογική. Οι “φανταστικές” περιγραφές του κόσμου του αναπαρίστανται με μεγάλη οικονομία, συχνά μετασχηματίζονται σε φράσεις του διαλόγου.
Στο βιβλίο η ιστορία εξελίσσεται γραμμικά, αλλά με έναν ιδιαίτερο, δαιδαλώδη τρόπο. Προσπάθησα να την τιθασεύσω χωρίζοντάς τη σε μέρη. Αυτή η απόφαση οδήγησε τις πρόβες μας και την τελική μορφή της παράστασης. Καθόρισε φωτιστικές ιδέες, αλλαγές στο μινιμαλιστικό μας σκηνικό, αφορμές για την γρήγορη εξέλιξη των προσώπων και μουσικά θέματα και στυλ διαφορετικά για κάθε μέρος.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η ομάδα των ηθοποιών με τους οποίους συνεργάζομαι είναι νέοι, αλλά όχι άπειροι στη δουλειά. Με ενδιαφέρει πολύ η γνώμη τους και θέλω το έργο να τους συνεπάρει και να μεγαλώσει με την ερμηνεία τους στη σκηνή. Αναζητούμε την απλότητα χωρίς να φοβόμαστε την υπερβολή. Μας αρέσει να εμπνεόμαστε από τους κώδικες της κωμωδίας, από θεατρικά είδη και κλασικούς συγγραφείς. Βρίσκουμε παραδείγματα από ταινίες ή μεγάλους ηθοποιούς του θεάτρου μας. Έχουμε πολλά κοινά αλλά και διαφορές, η ανταλλαγή είναι γόνιμη.
Στη διάρκεια των προβών μας απασχόλησε ιδιαίτερα τι είναι μέσα και τι έξω από τον κώδικα του βιβλίου,τι μπορεί να μεταφερθεί και με ποιο τρόπο στη σκηνή. Φτιάξαμε έναν εντελώς ψεύτικο, σκηνικό κόσμο, αλλά δοκιμάσαμε όλη τη γκάμα της συναισθηματικής έκφρασης. Μετά οριοθετήσαμε την κίνηση. Πολλές φορές πηγαίναμε αντίθετα, από την κίνηση στο λόγο.
Ο αναγνώστης του Αφρού των Ημερών συναντά πολλές καινούριες λέξεις, παραποιημένα ονόματα άλλων συγγραφέων όπως του Ζαν Πολ Σαρτρ, που αναφέρεται ως Ζαν Σολ Παρτρ, τοπωνυμιών, φαγητών, υλικών. Το παιχνίδι αυτό με τις λέξεις εξακολουθεί να μας γοητεύει. Στις μέρες μας ίσως γίνεται περισσότερο κατανοητό, γιατί έχει χρησιμοποιηθεί και από άλλους μεταγενέστερους δημιουργούς.
Το μόνο που αποτυπώνεται κυριολεκτικά στο βιβλίο είναι ό,τι έχει σχέση με τη μουσική και κυρίως τη τζαζ. Ο Μπορίς Βιάν ήταν και ο ίδιος μουσικός και διακηρύσσει με πάθος τις προτιμήσεις του. Πολλές φορές σκέφτηκα στη διάρκεια της προετοιμασίας της παράστασης ότι ακόμα και η ιστορία μπορεί να είναι εμπνευσμένη από τους στίχους του τραγουδιού που αναφέρεται πιο συχνά.
“Είσαι η εκτέλεση του Ντιουκ Έλινγκτον ή κάποια άλλη;”, ρωτάει ο Κόλιν τη Χλόη και εννοεί το κομμάτι που ο Ντιουκ Έλινγκτον ανέδειξε βάζοντας το κουπλέ στη θέση του ρεφρέν.
Για αυτό το λόγο θεατής της παράστασής μας θα βρεθεί για λίγο βρίσκεται σε ευνοϊκότερη θέση από τον αναγνώστη του βιβλίου. Δεν θα χρειάζεται να ψάξει τη μουσική, θα ακούει μαζί με το διάλογο τη μελωδία της ψυχής του συγγραφέα.
Photo Credit: Στέλιος Μισίνας
Διαβάστε επίσης:
Ο Αφρός των Ημερών, του Μπορίς Βιάν σε σκηνοθεσία Μαριτίνας Πάσσαρη στο Studio Μαυρομιχάλη
