Η Κωνσταντίνα Νικολαΐδη συστήνει τον «Άνθρωπο χωρίς όνομα» στο θέατρο Αποθήκη

Τι μένει από έναν άνθρωπο όταν όλοι γύρω του τον έχουν ξεγράψει; Η νουβέλα του Ονορέ ντε Μπαλζάκ, «Συνταγματάρχης Σαμπέρ», παίρνει σάρκα και οστά στη σκηνή με την παράσταση «Άνθρωπος χωρίς όνομα», σε διασκευή και σκηνοθεσία της Κωνσταντίνα Νικολαΐδη, που συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο Αποθήκη. Ο Σαμπέρ επιστρέφει από τη λήθη για να διεκδικήσει όχι μόνο περιουσία και κοινωνική θέση, αλλά την ίδια του την ταυτότητα. Η σύζυγός του και η κοινωνία έχουν δημιουργήσει το δικό τους αφήγημα, όπου η παρουσία του μοιάζει απειλή, και ακόμη και με τη βοήθεια ενός επιδέξιου δικηγόρου η απόδειξη της ύπαρξής του φαίνεται σχεδόν αδύνατη.

Η σκηνοθέτης, που μακριά από τα «ασφαλή» κλασικά έργα επιλέγει να παρουσιάζει λιγότερο γνωστά κείμενα στην ελληνική σκηνή, μίλησε στο Culturenow και τόνισε ότι η παράσταση θέτει στο σήμερα το ίδιο ερώτημα που θέτει ο Σαμπέρ: πώς βρίσκουμε τη χαμένη μας ταυτότητα και πώς παραμένουμε αληθινοί στον εαυτό μας. Επιπλέον, η απόφαση των εξαιρετικών ηθοποιών που πλαισιώνουν την παράσταση να απευθύνονται στο κοινό μετατρέπει τους θεατές από παρατηρητές σε συμμέτοχους, κάνοντάς τους να βιώσουν την ίδια αναζήτηση της ταυτότητας μαζί με τον Σαμπέρ.

Συνέντευξη στον Γιάννη Ασδραχά

***

-Το έργο του Ονορέ ντε Μπαλζάκ έχει γνωρίσει πολλές θεατρικές και κινηματογραφικές μεταφορές διεθνώς, ωστόσο αυτή είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζεται στην ελληνική σκηνή. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η «πρώτη συνάντηση» με το ελληνικό κοινό;

Μου αρέσει να συστήνω έργα που δεν έχουν ξαναπαρουσιαστεί στο ελληνικό κοινό και συνήθως οι επιλογές του ρεπερτορίου μου δεν περιλαμβάνουν τα γνωστά έργα του κάθε συγγραφέα. Μου αρέσει να ανακαλύπτω λιγότερο γνωστά έργα και υπολογίζω πολύ την άποψη του συγγραφέα για το κάθε έργο του. Όταν ένας συγγραφέας για παράδειγμα, θεωρεί ένα λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό έργο του σημαντικό, κάτι σημαίνει και με κάνει να θέλω να το διαβάσω. Εμπιστεύομαι τον συγγραφέα που εκτιμώ.

-Τι ήταν αυτό που σας «στοίχειωσε» όταν διαβάσατε τον «Συνταγματάρχη Σαμπέρ» και νιώσατε ότι το έργο αυτό σάς αφορά;

Αρχικά το επίπονο ταξίδι του, σαν ένας άλλος Οδυσσέας. Έπειτα το φινάλε του που για κάποιους θεατές ή αναγνώστες μπορεί να είναι στενάχωρο και μοναχικό, αλλά για μένα ο ήρωας αυτός κατάφερε μετά από πολλά βάσανα να αντικρίσει τον πραγματικό εαυτό του. Εκείνον που δεν χρειάζεται πλούτη και δόξα για να υπάρξει, αλλά ζει ήσυχα μέσα του και περιμένει υπομονετικά την στιγμή που θα εμφανιστεί. Είναι μέσα στον κάθε άνθρωπο αυτός ο αληθινός, αγνός εαυτός περιμένοντας να τον ανασύρουμε.

-Στην παράσταση, οι ηθοποιοί απευθύνονται άμεσα στο κοινό, σχεδόν σαν να το καθιστούν μάρτυρα. Τι μεταβάλλεται όταν ο θεατής παύει να είναι παρατηρητής και γίνεται συμμέτοχος;

Στην συγκεκριμένη παράσταση όπως και στον «Θάνατο του Ιβάν Ιλίτς» οι ηθοποιοί «σπάνε τον τέταρτο τοίχο» και απευθύνονται στο κοινό. Είναι κάτι που σκηνοθετικά μου αρέσει και όταν ταιριάζει σ’ ένα έργο το εντάσσω. Στον «Άνθρωπο χωρίς όνομα» κατά βάση το κάνει ο δικηγόρος Ντερβίλ αυτό. Λειτουργεί παράλληλα ως άχρονος αφηγητής της ιστορίας, έχοντας αντίληψη του ότι βρίσκεται σε μία θεατρική παράσταση, καθώς και ότι βρίσκεται στην συγκεκριμένη χρονική στιγμή, στο σήμερα, πολλά χρόνια μετά από την ιστορία που βλέπουμε να διαδραματίζεται μπροστά μας. Παρατηρώ ότι στους θεατές αρέσει πολύ αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στις δύο συνθήκες.

-Ο Σαμπέρ είναι ένας άνθρωπος που επιστρέφει για να διεκδικήσει όχι μόνο τη ζωή του, αλλά και την ίδια του την ταυτότητα. Τι απομένει τελικά από έναν άνθρωπο όταν ο κόσμος αρνείται να τον αναγνωρίσει;

Απομένει ο αληθινός εαυτός του. Αυτός που είναι πίσω από τα προσωπεία που η κοινωνία του πρόσφερε και εκείνος πρόθυμα φόρεσε. Αυτός ο αληθινός εαυτός μας είναι και όλη η ύπαρξή μας. Η ζωή μας θα λέγαμε είναι μια μάχη ανάμεσα σε αυτό που πραγματικά είμαστε και σε αυτό που θέλουμε να δείχνουμε ότι είμαστε ή που οι άλλοι βλέπουν σ’ εμάς, το οποίο όσο το αφήνουμε ελεύθερο γίνεται τέρας και μας κατασπαράζει.

Ο δικηγόρος Ντερβίλ βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον νόμο και τη συνείδηση. Είναι, τελικά, υπερασπιστής της δικαιοσύνης ή μάρτυρας της αδυναμίας της;

Και τα δύο. Όπως λέει και ο ίδιος ανήκει δυστυχώς στην μειοψηφία των δικηγόρων που πραγματικά υπηρετούν με ειλικρίνεια και τιμιότητα την δικαιοσύνη. Αυτό από μόνο του μαρτυρά και την αδυναμία της πολλές φορές όχι μόνο λόγω της διαφθοράς των εκπροσώπων της, αλλά και της δυσλειτουργίας και της υπονόμευσης της διαδικασίας.

-Η ηρωίδα που υποδύεται η Ντορέττα Παπαδημητρίου κινείται σε μια ηθικά αμφίσημη περιοχή, ανάμεσα στην επιβίωση και την απώθηση του παρελθόντος. Πώς προσεγγίσατε μαζί αυτή την πολυπλοκότητα;

Ο ρόλος που ενσαρκώνει με πολύ όμορφο τρόπο και πολύ ουσιαστικά η Ντορέττα στη συγκεκριμένη παράσταση είναι η Ρόουζ, η γυναίκα του Συνταγματάρχη Σαμπέρ. Αυτό που την κάνει αντιήρωα δεν είναι η ανάγκη της για επιβίωση ή ακόμα και η απώθηση του παρελθόντος, αλλά τα μέσα τα οποία χρησιμοποιεί. Αυτό που πραγματικά την εκθέτει στα μάτια του Σαμπέρ είναι ότι ποτέ δεν τον αγάπησε πραγματικά και γι΄ αυτό χειρίστηκε όλη την κατάσταση τελείως λάθος με αποτέλεσμα να τον πληγώσει ανεπανόρθωτα. Η ειλικρίνεια θα είχε γλιτώσει και από τους δύο τους πολύ πόνο. Πάντα η ειλικρίνεια είναι ο σωστός δρόμος και μας γλιτώνει από πολύ πόνο, ακόμα κι αν συνήθως δεν το καταλαβαίνουμε αυτό και επιλέγουμε να την αποφεύγουμε αντί να την αποζητούμε.

-Υπάρχει μια στιγμή που ο Σαμπέρ μοιάζει να εγκαταλείπει τη μάχη για την αποκατάστασή του. Είναι αυτή μια πράξη παραίτησης ή μια πράξη ελευθερίας;

Ο Σαμπέρ σε πολλές στιγμές νιώθει αδύναμος να πολεμήσει και φτάνει πολύ κοντά στο να τα παρατήσει. Ευτυχώς για τον ίδιο, δεν το κάνει και καταφέρνει στο τέλος μέσω της αδιαμφισβήτητης διαπίστωσης σχετικά με την υποκρισία της παρελθοντικής ζωής του και με τα αδύναμα συναισθήματα της γυναίκας του, να προσεγγίσει τον αληθινό εαυτό του που δεν είναι άλλος πάρα ο Υάκινθος, ένα λουλούδι, μονάχα αυτό.

-Η παράσταση συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο Αποθήκη. Τι πιστεύετε ότι αναγνώρισε το κοινό και το έργο βρίσκει απήχηση σήμερα;

Το έργο παρόλο που γράφτηκε πολλά χρόνια πίσω κατατάσσεται στα διαχρονικά έργα. Η αναζήτηση της ταυτότητας του Σαμπέρ είναι μεταφορική και συμβολική από τον Ονορέ ντε Μπαλζάκ, όχι τόσο κυριολεκτική. Η ταυτότητά μας βάλλεται από ασήμαντες πληροφορίες, επικίνδυνες παραπληροφορήσεις, την εικόνα που προβάλλουμε μέσω των social media ή στον επαγγελματικό μας χώρο. Χρειάζεται συνεχής επαγρύπνηση και επανατοποθέτηση στην αληθινή ουσία και υπόστασή μας, διότι η επιστροφή στον αυθεντικό εαυτό μας όταν αυτός είναι από χρόνια χαμένος έχει χαμηλό ποσοστό επιτυχίας.

-Αν έπρεπε να συμπυκνώσετε όλη την παράσταση σε μία ερώτηση προς τον θεατή, ποια θα ήταν;

«Πως βρίσκουμε την χαμένη μας ταυτότητα στην εποχή μας;»

Διαβάστε επίσης:

Άνθρωπος χωρίς όνομα, του Ονορέ Ντε Μπαλζάκ για 2η χρονιά στο Θέατρο Αποθήκη