Το έργο
Κατά τον Τζορτζ Στάινερ, είναι λογικό και δικαιολογημένο ότι, ειδικά από τον 18ο έως και τις αρχές του 20ού αιώνα, πολλοί ποιητές, φιλόσοφοι και μελετητές θεωρούσαν την «Αντιγόνη», «όχι απλώς την καλύτερη από τις Ελληνικές τραγωδίες, αλλά ένα έργο τέχνης πιο κοντά στην τελειότητα από ο,τιδήποτε άλλο έχει παραγάγει το ανθρώπινο πνεύμα» (Steiner, George. Antigones. Yale Univ. Press, 1984). Η Σοφόκλεια δραματουργία αναδεικνύει αντιθετικά σχήματα, προκειμένου να καταδείξει την πάλη ανάμεσα στην ανθρώπινη λογική και το ανθρώπινο συναίσθημα. Έτσι, φέρνει σε σύγκρουση αντιθετικές έννοιες αναδεικνύοντας τη σημασία, αλλά και το ρόλο της ηθικής, της πολιτικής και της πολιτειακής ζωής, της κοινωνίας εν γένει. Εν προκειμένω, στην «Αντιγόνη», ο αρχαίος τραγωδός έφερε αντιμέτωπους να αναμετρηθούν τους ανθρώπινους και τους θεϊκούς νόμους, την οικογένεια και την πολιτεία, το θηλυκό και το αρσενικό, το συναίσθημα και τη λογική. Η νίκη είναι αμφίβολη, ενώ η ήττα είναι βέβαιη και για τα δύο μέρη.
Μετά τη σύγκρουση του Ετεοκλή και του Πολυνείκη, ο Κρέων, ο οποίος έχει αναλάβει την εξουσία πλέον, αποφασίζει με νόμο της πολιτείας να ταφεί ο Ετεοκλής, αλλά όχι ο Πολυνείκης, ο οποίος εκστράτευσε εναντίον της πατρίδας του. Η Αντιγόνη ωστόσο, αντιβαίνοντας τις διαταγές του βασιλιά και θείου της, αποφασίζει να θάψει και τον Πολυνείκη, όπως άλλωστε προστάζουν οι νόμοι των θεών. Η απόφασή της αυτή θα την φέρει σε σύγκρουση με τον Κρέοντα. Παρά το νεαρό της ηλικίας της, η Αντιγόνη θα παραμείνει σταθερή στην άποψή της και θα οδηγηθεί καρτερικά στο θάνατο. Ο Κρέων θα απομείνει μόνος, μετά τον επακόλουθο θάνατο του γιου του και αρραβωνιαστικού της Αντιγόνης, Αίμωνα, καθώς και της γυναίκας του Ευριδίκης, η οποία δίνει τέλος στη ζωή της μετά και το θάνατο του γιου της.
Η παράσταση
Ο Θανάσης Σαράντος θέλησε να αναβιώσει την αρχαία τραγωδία τοποθετώντας τη δράση της, σύμφωνα με το σημείωμα της παράστασης, στη δεκαετία του 1970 και «μετατρέποντας την αρχαία τραγωδία σε ένα πολιτικό θρίλερ κινηματογραφικού ρυθμού». Στο σημείο αυτό να σημειωθεί ότι οποιαδήποτε αρχαία τραγωδία δύναται να αποκτήσει σύγχρονο νόημα λόγω περιεχομένου και όχι λόγω «όψις». Και η συγκεκριμένη παράσταση ήταν κενή οποιουδήποτε νοήματος. Οι γραφομηχανές και τα γραφεία συνεπώς, δεν ήταν αρκετά προκειμένου η παράσταση να αποκτήσει το νόημα που περιγράφεται στο σκηνοθετικό σημείωμα.
Οι ηθοποιοί περιφέρονταν επί σκηνής λέγοντας λόγια, τα οποία ήταν προφανές ότι δεν τους τα είχε προηγουμένως διδάξει κάποιος. Η τραγωδία, πετσοκομμένη και χωρίς ειρμό, έμεινε άδειο κείμενο χωρίς να αναδεικνύονται τα νοήματα, αλλά και δίχως να ακούγονται καν οι λέξεις. Το κείμενο απλώς αρθρώθηκε, και δή επί τροχάδην. Ο σκηνοθέτης, ο οποίος προφανώς είχε προαποφασίσει ότι κάποιος κερδίζει και κάποιος στο τέλος χάνει, κατήργησε τα θεμελιώδη σοφόκλεια διλήμματα, εμφανίζοντας αφενός, τον Κρέοντα ως μικρονοϊκό και αλλαζονικό ηγέτη και αφετέρου, την Αντιγόνη σαν μια εμμονική έφηβη, προσκολλημένη σε μια απόφαση, χωρίς λόγο.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Οι Ηθοποιοί – Οι Συντελεστές
Οι ηθοποιοί ακολούθησαν, ως όφειλαν, τη σκηνοθετική γραμμή. Υπό το βάρος όμως μιας ανερμάτιστης σκηνοθεσίας, εξαφανίστηκαν. Μοναδική εξαίρεση υπήρξε ο Φύλακας του Παναγιώτη Παπαδούλη, ο οποίος κατάφερε να «μιλήσει» το κείμενο υπογραμμίζοντας την αφέλεια και την κωμικότητα ενός ευθυνόφοβου υποτελούς.
Εκκινώντας από τη Δραματουργική επεξεργασία και συνεχίζοντας με τα κοστούμια και τα σκηνικά (Θανάσης Σαράντος), γίνεται σαφής τόσο η σκηνοθετική πρόθεση να αποδώσει σύγχρονο νόημα στην αρχαία τραγωδία, όσο και ότι η πρόθεση αυτή έμεινε μόνον στο «φαίνεσθαι» και όχι στο «είναι». Η επί σκηνής ζωντανή μουσική μεταμορφώθηκε σε θόρυβο, αφού υπήρχε σκηνικά χωρίς λόγο.
Εν κατακλείδι
Η παράσταση, στο κοινό της οποίας βρίσκονταν και εκπαιδευτικοί συνοδεύοντας μαθητές, δεν κατάφερε να παρουσιάσει τα νοήματα του έργου, ενώ δεν άφησε έστω το σοφόκλειο λόγο να ακουστεί στο θέατρο. Συλλήβδην, πρόκειται για μια παράσταση πολύ κατώτερη των αξιώσεων του κειμένου, η σκηνοθεσία της οποίας εξαφάνισε κάθε συντελεστή, αλλά και κάθε ίχνος της σοφόκλειας μεγαλοφυίας.
Photo Credit: Χρυσάνθη Σπανού
Διαβάστε επίσης:
Αντιγόνη, του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Θεατρο Ροές
