Κυριακή, 26 Φεβρουαρίου 2017
Άλφα Βήτα – Μάρκος Μέσκος: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Δευτέρα, 19 Δεκεμβρίου 2016 16:52
Άλφα Βήτα – Μάρκος Μέσκος: Κριτική βιβλίου

Ο Μάρκος Μέσκος στη συλλογή του Άλφα Βήτα σταχυολογεί ποιητικά στιγμές που διεγείρουν τη σύνθεση ήχων μέσα από την ανάκληση εικόνων.

 

Οι εικόνες αντλούνται κυρίως από τη Φύση (ήλιος, χιόνι, νερό, κλωνάρια, λάβα) και καταλήγουν να φωτίσουν κάποιες πτυχές ανθρώπινες. Ο ποιητής χρησιμοποιεί το σχήμα Φύση-Άνθρωπος με διάφορους τρόπους: συχνά προετοιμάζει αυτά που θα ειπωθούν στον επόμενο στίχο (π.χ. εδώ πληγές) με αναφορά σε στοιχεία της Φύσης (π.χ. εδώ λουλούδια) που με κάποιον τρόπο προσδιορίζουν κάποιο χαρακτηριστικό τους (π.χ. εδώ χρώμα): «Άοσμα ψυχρά ρόδα και τριαντάφυλλα του Χειμώνα/δεν έκλεισαν οι πληγές ανατριχιάζουν ακόμη». Σε άλλα σημεία, ακόμη και μέσα στον ίδιο στίχο, ο ποιητής μεταβαίνει απροειδοποίητα από μια περιγραφή της φύσης στο ανθρώπινο στοιχείο, εκπέμποντας μια δραματική αίσθηση («Τρελαίνονται τα δέντρα όταν ανθίζουν/στον λόφο στον έρημο δρόμο στην καρδιά-»). Άλλες φορές οι δύο κόσμοι (Φύση-Άνθρωπος) διαπλέκονται με αλλεπάλληλα σχήματα με ιδιαίτερη πρωτοτυπία που δείχνει το βάθος της σχέσης τους, όπως στον ακόλουθο στίχο όπου ο ήχος του αιώνιου ρολογιού γίνεται ένα με το κελάηδημα του πουλιού: «μόνο ζωντανό το ρολόι στον αιώνιο τοίχο/τικ τακ τικ τακ τικ τακ πουλί αναστατωμένο κελαηδεί/γιατί γνωρίζει…».

 

Αξιοσημείωτη είναι έπειτα η ικανότητα του Μέσκου να χτίζει σταδιακά το μήνυμα που τελικά θα δώσει αφήνοντας λέξεις-ίχνη από την αρχή του ποιήματος, μέχρι να δηλώσει κάτι ξεκάθαρα στο τέλος. Στο ποίημα Σημειώσεις ανεπίσημης ιστορίας, ο ποιητήςπροετοιμάζει το έδαφος πριν την τελική δήλωση -ότι η ιστορία δεν είναι παρά «νικητήρια ψέματα»- με πληθώρα λέξεων αμφισβήτησης («πως τάχα ο Μέγας Αλέξανδρος θα’ παιρνε πίσω την τιμή των Ελλήνων…./και βούληση του Αλλάχ το πάρσιμο της Πόλης· πρόσχημα οι σφαγές του Καρλομάγνου../δήθεν οι Σταυροφορίες…»).

 

Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει και σε μια θεματική που εγείρει ενδιαφέρουσες συναισθηματικές εκλύσεις εκ μέρους του ποιητή: αυτή των χαμένων φίλων («γιατί αναχώρησαν άδικα φίλοι πιστοί/και αγαπημένοι», «γιατί αλλάζει ο Κόσμος με τον χαμό ρωτούσε», «οι φίλοι αραιώνουν»). Στη θεματική αυτή ο Μέσκος βρίσκει έναν γλυκύ ρομαντισμό, καθώς οι φίλοι που χάθηκαν εξιδανικεύονται («Μάγοι και Μύστες και Προφήτες προπάντων Ανώνυμοι Επαναστάτες»), και η πίκρα («Φίλε μου ακριβέ εσύ που χάνεσαι πάντα νωρίς..») απαλύνεται με μια λεπτή νοσταλγία που εικονοποιείται και πάλι μέσω στοιχείων της φύσης («γενού άσπρο σύννεφο και κόπιασε…να σε φιλέψω ̇αν βρέχει στον δρόμο βροχούλα είναι/θα περάσει.»). Σε αντίθεση με άλλα ποιήματα της ίδιας θεματικής, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Μέσκος βρίσκεται πιο κοντά στον τρόπο του Πατρίκιου παρά στου Αναγνωστάκη. Ο Αναγνωστάκης περιγράφει κυρίως τη φρίκη της απώλειας κατά τον Εμφύλιο («Φίλοι που φεύγουν/που χάνονται μια μέρα../Φωνές τη νύχτα/Μάνας τρελής στους έρημους δρόμους»), ενώ ο Πατρίκιος επιλέγει να αναφερθεί στην τραγική ανωνυμία των χαμένων-άγνοια εκ μέρους του ποιητή για το ποιοι ήταν αυτοί που θυσιάστηκαν («Δεν είναι η θύμηση των σκοτωμένων φίλων/που μου σκίζει τώρα τα σωθικά./Είναι ο θρήνος για τους χιλιάδες άγνωστους/…που έδωσαν τη ζωή τους για μένα.»), θέμα που παρατηρείται και στην ποίηση του Μέσκου (βλ. Ανώνυμοι Επαναστάτες). Ωστόσο, ο Μέσκος αποστασιοποιείται ακόμη περισσότερο από τα γεγονότα και δίνει στο ποίημά του «αυτό που μένει» από την απώλεια, κάνοντας τη θεματική των χαμένων φίλων πιο γενική, και όχι άμεσα εφαπτόμενη με τους χαμένους φίλους του Εμφυλίου. Εξαιρετική είναι η ενσωμάτωση του θέματος του κρασιού στην ευρύτερη αυτή θεματική ως τρόπου απάλυνσης του πόνου της απώλειας. Ο Μέσκος κλείνοντας το ποίημα Καρμανιόλα με την προτροπή «ώρα για κρασί/κόντρα!» φέρνει στο μυαλό του αναγνώστη πολλές αντίστοιχες προτροπές, από το «νυν χρή μεθύσθην» και το «nuncestbibendum» μέχρι το καβαφικό «δότε να πίω».

 

Στην ποίηση του Μέσκου τα σημεία στίξης απουσιάζουν σε μεγάλο βαθμό, με την απουσία κόμματος να φαίνεται ιδιαίτερα λειτουργική. Για παράδειγμα, στο ποίημα Πορτρέτο, η ζωή ενός ανωνύμου δίδεται ως μία αδιάφορη ροή χωρίς παύση («στο μέσον της μικρής αγροτικής οικονομίας ά-/νοιξη φθινόπωρο λίγο θέρος κουρασμένος πάντα/στην πέτρα έξω από την πόρτα κοιτώντας το νερό»), μέχρι που η ροή σταματά απότομα με μια παύλα («-αυτός/θαρρείς χωρίς όνομα χωρίς όνειρα τάχα και μεράκια»), που συστήνει την τραγική ταυτότητα του (ακόμη) ανωνύμου. Το ασύνδετο χωρίς κόμματα σχήμα δίνει επίσης στον ποιητή τη δυνατότητα να αναπτύσσει σχήματα πολλαπλού προσδιορισμού, όπως στον στίχο «βαλσαμωμένα τα πουλιά φαντάσματα ίσκιων βούρκωμα του πένθους» και «στα βήματα του χορού της λάβας των ηφαιστείων», όπου δίνεται τελικά η αίσθηση ότι όλοι οι όροι αλληλοπροσδιορίζονται.

 

Αυτή η απουσία στίξης είναι που δίνει στην ποίηση του Μέσκου μια ωραία ελευθερία ρυθμού· η μουσικότητα δηλαδή δεν είναι αυστηρή, καθώς τα ποιήματα του Μέσκου θα μπορούσαν να απαγγελθούν με διαφορετικές προσεγγίσεις. Σ’ αυτό το αποτέλεσμα συνάδει και η αλλαγή στίχου σε φαινομενικά τυχαία σημεία, τέμνοντας λέξεις, νοήματα και συντακτικά σχήματα συχνά (π.χ. τοποθέτηση χρονικών προσδιορισμών -όταν, ενώ- στο τέλος του στίχου), που δίνει μια αίσθηση συνεχούς κίνησης απαλλαγμένης από την αυστηρότητα. Όπως και στο προηγούμενο παράδειγμα, έτσι και σε άλλα ποιήματα, είναι κυρίως οι παύλες που δηλώνουν μια αλλαγή φωνής, συχνά πιο προσωπικής, και που συνήθως ταυτίζονται με μια φιλοσοφική διάθεση («-κάποτε ρωτούσε τώρα γνωρίζει/ όταν χάνονται που πάνε…», «όνειρο ήταν -όνειρο είναι;»). Πολλές φορές βέβαια η μουσικότητα δίδεται περισσότερο τονικά παρά «στιχουργικά»: ο ποιητής, δηλαδή, δηλώνει τη μετάβαση σε άλλη ενότητα, όχι με την αλλαγή στίχου, αλλά τοποθετώντας στην αρχή της ενότητας λέξεις που τονίζονται ομοίως (π.χ. στην προπαραλήγουσα) («κάλπης ο Επιτάφιος μαύρες οι παπαρούνες…μόνον η μάνα..»).

 

Εν κατακλείδι, η ποίηση του Μέσκου είναι μια ποίηση αρκετά αποκαλυπτική, με την έννοια ότι μέσα και τρόποι που χρησιμοποιεί ο ποιητής συνεχίζουν να αποκαλύπτουν και να αποκαλύπτονται ακόμη και μετά από πολλές αναγνώσεις. Το μόνο που ίσως να αναμένει ακόμη ο αναγνώστης είναι η «ποιητική εκμετάλλευση» ακόμη περισσότερων στοιχείων Φύσης, και μια πιο ξεκάθαρη αναφορά σε συγκεκριμένα θέματα ανά το ποίημα, παρά σε μια πολυεπίπεδη στόχευση πολλών ανησυχιών μέσα στο ίδιο ποίημα (κάτι που έγινε για παράδειγμα επιτυχώς στα ποιήματα για τους χαμένους φίλους).


Η ποιητική συλλογή του Μάρκου Μέσκου, Άλφα Βήτα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 11:45
Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
29.03.2016 13:29
Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).