Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τετάρτη, 26 Οκτωβρίου 2016 11:45
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου

Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.

Είναι φανερό ότι ο Ασημένιος έχει δουλέψει πολύ το λεξιλόγιό του σε επίπεδο μεμονωμένων λέξεων, αλλά και στο πώς αυτές μπορούν να πλέκονται ασυνήθιστα στοχεύοντας στην εξωτερική περιγραφή στιγμιοτύπων με αρκετές αποκαλύψεις βάθους ( α. Μου ζήτησε μια πρέζα ταμπάκο/Κι έστριβε άφιλτρα παράθυρα φωτός, β. κι η ελπίδα του σε απεργία πείνας,/στο άδειο της ψυγείο χάσκει ένα σημείωμα μεσοπολέμου/ «Να θυμηθώ να κλείσω τον θερμοσίφωνα».) Ο ποιητής ακόμη, με ενδιαφέροντα τρόπο ξεδιπλώνει τη λέξη/παρομοίωση ενός στίχου στον επόμενο, με αποτέλεσμα μα καλά υφασμένη πολυσημία: «Αυτός πιστός σαν απαρέμφατο/ Χτενίζει τις υποτακτικές στα κάστρα».

Είναι αλήθεια ότι το λεξιλόγιο του ποιητή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιτηδευμένο από αυτούς που δεν προσέχουν πόσο καλά ενσωματώνει ο ποιητής τις μη οικείες λέξεις που χρησιμοποιεί στο κείμενο . Εκεί έγκειται σε μεγάλο βαθμό η επιτυχία του ρυθμικού αποτελέσματος της ποίησής του. Είναι οι λέξεις που κινούν τον ήχο μέσα σε ελεύθερο και μη εξεζητημένο στίχο. Σε αυτή τη διαπίστωση οδηγούν και τα ελάχιστα παραδείγματα ποιημάτων, στα οποία ο ποιητής χρησιμοποιεί ομοιοκαταληξία. Στις περιπτώσεις αυτές, η προαναφερθείσα ρυθμικότητα κάπως χωλαίνει, καθώς το λεξιλόγιο του ποιητή σε ρυθμικά καθορισμένο περικείμενο καταντά επεξεργασμένο, ίσως λόγω της «παραδοσιακότητας» που φέρει η ομοιοκαταληξία από μόνη της («Προφητικά που αντίκεινται/Της βίας και της έχθρας/Οικονομούν κισμετικά/Το γδικιωμό της πέτρας.» και ποίημα Έρμαια πτερόεντα). Με άλλα λόγια, ο ποιητής δίνει αρκετά στοιχεία παράδοσης και μόνο μέσω του αρχαιοπρεπούς λεξιλογίου του (με διαλεκτικά στοιχεία), ενώ περαιτέρω στοιχεία παράδοσης (όπως η ομοιοκαταληξία) υπερφορτώνουν τον στίχο. Είναι αξιοσημείωτο να ειπωθεί στο σημείο αυτό πως πολλοί ποιητές της γενιάς του Ασημένιου επιχειρούν το αντίθετο, δηλαδή να ενσωματώσουν το δημοτικό λεξιλόγιο σε δοκιμασμένα παραδοσιακά μέτρα.

Πέρα από όσα ειπώθηκαν περί στροφής στη ‘λέξη’, ο Ασημένιος καταφεύγει και σε μέσα που τα βλέπουμε και σε άλλους ποιητές, με σκοπό να καταστήσει τον ρυθμό ρέοντα από στίχο σε στίχο. Λέξεις που δίδουν μια συνέχεια νοηματική χρησιμοποιούνται κυρίως στο μέσο του στίχου και όχι στα άκρα, όπως συνηθίζεται (χαρακτηριστικά, η χρήση του «πια»). Ο Ασημένιος δίνει επίσης και ωραίες μεταβάσεις με κάποια παύση, που απηχεί το επιδιωκόμενο νοηματικό αποτέλεσμα («επαγγελία ασύμμετρη/ που τήρησες μα πλέον,//δεν είναι αυτά που ήξερες,/δεν είναι αυτά που βρήκες»).

Ρομαντικές χροιές καθιστούν τη συλλογή πιο πνέουσα και πιο προσιτή σημασιολογικά: «Μα είναι η φωτογραφία μια ειρκτή/ της άσωτης μνημοσύνης/που η ματαιότητα έχει τα μάτια σου∙», ή όταν μιλάει για τη Σελήνη, «ολόγιομη μοιράζεσαι, φέτα σπαθί που κόβει∙ στη θέα σου, στη γύρα σου κορώνει ολ’ η πλάση/και κολατσίζει ουρανούς και κοινωνάει στίλβη».

Επίσης σε επίπεδο σημασίας, κάποιες φορές δίνεται η αίσθηση ότι ο ποιητής περιγράφει μεν επιτυχώς, αλλά δεν κοινωνεί μια ξεκάθαρη δική του άποψη, δεν τολμά να μην αρέσει σε επίπεδο πεποιθήσεων. Ορισμένες στιγμές-απόψεις είναι δηλωτικές, όμως, πως ο ποιητής θα μπορούσε σε μελλοντικά κείμενα να φανερώνεται με επιτυχία χωρίς περιστροφές («Ο δάσκαλος μου έδειχνε μια ζωγραφιά αισχρή,/π.χ. το άπειρο σε σχήμα.» και «Η βρύση όμως δεν γίνηκε να ρέει μόνο για έναν/Κι ό,τι από στάσιμο νερό/Μνήμη έχει χειμάρρου»). Άλλες φορές, όταν εκφράζεται μια προσωπική θέση, ο τόνος υποσκάπτει τον ρυθμό -ελάχιστα παραδείγματα-που διαβάζεται σαν απότομος («Αν πια δεν καίνε τα βιβλία/Είναι γιατί δεν μείναν άνθρωποι να τα διαβάσουν»). Εν γένει όταν ο ποιητής ξεφεύγει από την «απόμακρη παρατηρητική» του θέση και μιλάει εκ των έσω (π.χ. ποίημα Αριθμητική), η ρυθμική πλεύση χάνει αρκετά από τα λειτουργικά της στοιχεία.

Εν ολίγοις, πρόκειται για μια ποίηση που αξίζει να διαβαστεί, για μια πένα διαβασμένη χωρίς να επιδιώκει να επιδείξει τις πηγές της, αλλά που μπολιάζει στον στίχο λέξεις σπάνιες και ανοίκειες, καθιστώντας τες ποιητικές. Το νόημα δεν φαίνεται να αποτελεί το μέγα ζητούμενο και, δυστυχώς, δεν μένει κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα μετά το τέλος της ανάγνωσης. Όμως η μουσική ροή είναι ξεκάθαρη και η διαφορετική προσέγγιση του ρυθμού ιδιαίτερα επιτυχής. Ίσως κάποιος φραστικός μετριασμός μπορεί να καταστήσει πιο προσιτά τα νοηματικά στοχευόμενα του ποιητικού υποκειμένου.

Η ποιητική συλλογή του Βαγγέλη Ασημένιου, Μάνα λησμονιά, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
29.03.2016 13:29
Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).
Με ύφος Ινδιάνου - Κυριάκος Συφιλτζόγλου: Κριτική βιβλίου
22.10.2015 10:57
Στην ποιητική συλλογή Με ύφος Ινδιάνου ο Κυριάκος Συφιλτζόγλου δίνει μια ματιά πιο πρωτόγονη στην πολυπλοκότητα που μας περιβάλλει.