Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2017
Ο αδιάφορος και άλλα κείμενα των νεανικών χρόνων - Μαρσέλ Προυστ: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Δευτέρα, 21 Μαρτίου 2016 09:58
Ο αδιάφορος και άλλα κείμενα των νεανικών χρόνων - Μαρσέλ Προυστ: Κριτική βιβλίου

Αν προσπαθούσε κάποιος να απεικονίσει τα κείμενα του Προυστ με έναν πίνακα, αυτός θα ήταν σίγουρα ιμπρεσιονιστικός. Και αυτό γιατί τα χρώματα του είναι ζωηρά όπως και τα έντονα φλογοβόλα λόγια των ηρώων του, οι πινελιές του είναι ποτισμένες με το συναίσθημα της έλξης και της απόχρωσης της γοητείας.

Δημιουργικά διακείμενος κοντά στους ζωγράφους της παρισινής πρωτοπορίας της εποχής όπως ο Μανέ και ο Μονέ, ο Προυστ εκθέτει στα γραπτά του αυτή την ατμόσφαιρα του αστικού τοπίου της εκθαμβωτικής πρωτεύουσας όπου συμβαίνουν γεγονότα καλλιτεχνικά και όπου οι άνθρωποι συναλλάσσονται, αλληλεπιδρούν ο ένας με τον άλλο, ερωτεύονται και γεύονται τους καρπούς των ερώτων τους με δαιμονική διάθεση. Αυτήν την «πολεμική» ατμόσφαιρα ερωτικών χτύπων μεταξύ των συντρόφων, αυτόν τον πυρετό της λαγνείας και της ηδονής, αυτόν τον κόσμο της απόλαυσης, τόσο σωματικής όσο και πνευματικής και αυτό το παιχνίδι ανταλλαγής μηνυμάτων θα μας μεταφέρει ο Προυστ, δίχως να κρύψει τους πόθους και τους πόνους που προκαλούν αυτά τα διαφορετικά είδη συναισθημάτων. Όλα αυτά τα οποία έζησε και ο ίδιος αν και ομολογημένος ομοφυλόφιλος, διαδραματίζονται στα νεανικά γραπτά του και αποπνέουν ένα άρωμα σκιρτήματος και ζωντάνιας από τον συγγραφέα του αριστουργήματος «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο». Ο Προυστ, αυτός ο Γάλλος Όσκαρ Ουάιλντ με λιγότερη καυστική διάθεση βέβαια από ότι ο Βρετανός αλλά με την ίδια σκωπτική ματιά στα ερωτικά πράγματα, αφιερώθηκε ψυχή τε και σώματι στην αποτύπωση των ποικίλων διαβαθμίσεων της πραγματικότητας που εμπνέει ένας έρωτας και την απογοήτευση που προκαλεί ο έρωτας αυτός όταν γίνει βάσανο και εφιάλτης γιατί βρίσκεται σε τέλμα.

Στον «Αδιάφορο», ένα κείμενο ανακοίνωση του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» λόγω των ομοιοτήτων αλλά και λόγω των ίδιων των μηνυμάτων που ο Προυστ θέλει να περάσει στον αναγνώστη και να εξωτερικεύσει, είναι φανερό πως η ηρωίδα Μαντλέν εκλιπαρεί μάταια για την αγάπη και την αφοσίωση του κ. Λεπρέ στο πρόσωπό της δίχως όμως απτά αποτελέσματα. Ή έστω μία αναγνώριση θα αναζητήσει πως εκείνος που τόσο καιρό περιμένει για ένα νεύμα ή έναν καλό λόγο δεν την αποφεύγει ή δεν αδιαφορεί για εκείνη αλλά θα δείξει σε ανύποπτο χρόνο μία κάποια συμπάθεια στην διψασμένη της ψυχή για αποδοχή.

«Γιατρευόμαστε από τα βάσανα της αγάπης μονάχα όταν δεν αγαπάμε πια» θα μας πει ο Ζερόμ Σολάλ στο προλογικό σημείωμα για να καταδείξει πως η όλη προσμονή της Μαντλέν είναι μία βουτιά στο κενό της απέραντης ουτοπίας που θα την κατακλύσει. Και είναι η ακατάπαυστη και αγόγγυστη εξάρτηση της από τις απαντήσεις του, η επιρροή του σε κάθε της κίνηση, η συνεχής μυρωδιά του πάθους της για εκείνον που είναι ασίγαστο ποτάμι που κυλάει δίχως σταματημό και της επιφέρει απανωτά και επώδυνα χτυπήματα στην υπομονετική της καρδιά. Ο «Αδιάφορος» είναι ένας ύμνος στον έρωτα που υποφέρει, ανέχεται την απόγνωση, βουρκώνει, αναδιπλώνεται και στο τέλος ξεσπάει με απρόβλεπτα εκρηκτικές διαστάσεις και βουλιάζει με ορμή στο απέραντο πουθενά. Η ίδια όμως απομονώνεται μετά και την καταληκτική απάντησή του ή μάλλον την πληροφορία που η ίδια αποκτά για το άτομό του και έτσι επιτυγχάνεται μία κάποια λύτρωση, μία κάποια κάθαρση έτσι που «η αναγκαστική απομόνωσή της δίνει ωστόσο πρόσβαση σε μία ιδιαίτερη ποιότητα ζωής , αδέσμευτη από «γεγονότα και πράξεις»». Γιατί όπως δηλώνει και ο ίδιος ο Προυστ για λογαριασμό της πρωταγωνίστριάς του «υπάρχουν αλήθειες που δεν μπορούμε να τις μεταδώσουμε σε όσους δεν τις έχουν ήδη μέσα τους».

Ο Προυστ πιστός σε αυτόν τον αγώνα, τον αταλάντευτο προς την αναζήτηση της χαμένης αλήθειας ή της χαμένης στιγμής, θα φροντίσει και στις άλλες ιστορίες της νεότητάς του, όπου ουσιαστικά προλειαίνει το έδαφος για τα επόμενα αριστουργηματικά του βήματα, να αντλήσει εμπειρίες και να τις καταγράψει στο χαρτί σε μία προσπάθεια να εξηγήσει και να ερμηνεύσει τις άγνωστες πτυχές της επικοινωνίας, της επαφής, της σχέσης μεταξύ δύο ανθρώπων. Στο διήγημα «Πριν πέσει η νύχτα» θα μιλήσει ανοιχτά για μία αγάπη κρυφή, έναν έρωτα μισοκρυμμένο πίσω από φυλλωσιές και σκιές, έναν έρωτα αγύρτη, κυνηγημένο, ανέκφραστο, έναν έρωτα που επιθυμεί να μετουσιωθεί και να εκστομιστεί χωρίς να λογίζει επιπτώσεις και συνέπειες. Εδώ για πρώτη φορά θα καταθέσει τον έρωτα μεταξύ δύο ανθρώπων του ίδιου φύλου, υπονοώντας εμμέσως πλην σαφώς τις δικές του σεξουαλικές προτιμήσεις και τον έρωτα που θα νιώσει ο ίδιος, έναν έρωτα διαφορετικό και ευάλωτο λόγω της διαφορετικότητάς του. Αναφέρει χαρακτηριστικά με μία δόση απολογίας σωκρατικής και με μία διάθεση πλατωνικής ομολογίας: «Σας αγάπησα με μία στοργή απαλλαγμένη από κάθε προσμονή σαρκικής ηδονής που θα μπορούσε να διαταράξει την ευαίσθητη ισορροπία. Κι εσείς μου προσφέρατε, σε αντάλλαγμα, μίαν ασύγκριτη φιλία, ένα εξαιρετικό τσάι, έναν διάλογο διανθισμένο με φυσικότητα, και αμέτρητα μπουκέτα από δροσερά τριαντάφυλλα».

Στην παρούσα έκδοση συμπεριλαμβάνονται δύο ακόμα κείμενα των χρόνων 1893 με 1896 όπου δοκιμάζει τα πρώτα του λογοτεχνικά βήματα, ένα διήγημα με τίτλο «Ανάμνηση» και ένα ακόμα δοκιμιακού τύπου αυτή την φορά με τίτλο «Κατά της ασάφειας» όπου με διδακτική ματιά αναφέρεται στον ρόλο της λογοτεχνίας και της ποίησης και υπογραμμίζει την πρωταρχική σημασία του μυθιστορήματος έναντι της ποίησης και σημειώνει με γλαφυρό τρόπο: «Στα λογοτεχνικά έργα, όπως και στη ζωή, οι άνθρωποι για να είναι πιο «γενικοί» απ’ ότι είναι, οφείλουν να είναι σε μεγάλο βαθμό μοναδικοί και μπορούμε να πούμε γι’ αυτούς, όπως και για τον καθένα από μας, ότι τότε μόνον εκφράζουν πιο συνολικά την παγκόσμια ψυχή όταν είναι όντως ο εαυτός τους». Και προσθέτει με νόημα σαν να θέλει να καθοδηγήσει τους μελλοντικούς ποιητές σε έναν πιο σίγουρο και ασφαλή δρόμο: «Οι ποιητές πρέπει να εμπνέονται περισσότερο από τη φύση, όπου, εάν το περιεχόμενο του όλου είναι μονοδιάστατο και ασαφές, τότε η μορφή του όλου είναι προσωπική και σαφής». Ο Προυστ προσφέρεται ως φάρμακο για κάθε πτυχή της ζωής και είναι ένας συγγραφέας για όλες τις εποχές, για όλες τις καταστάσεις.

«Το ν’ αγαπάς όμως είναι μια πνευματική άσκηση που απαιτεί υπομονή και αφοσίωση»

«Ο έρωτας ενεργεί χωρίς λογική και εντελώς αιφνιδιαστικά»

«Δεν ήταν πλέον ο μοναδικός και απόλυτος διαφεντευτής των ονείρων της, αλλά ένας ευχάριστος επισκέπτης»

Το βιβλίο του Μαρσέλ Προυστ, Ο αδιάφορος και άλλα κείμενα των νεανικών χρόνων, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.