Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016
Book review: Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη – Κώστια Κοντολέων
Δημοσίευση: Δευτέρα, 27 Μαΐου 2013 11:27
Book review: Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη – Κώστια Κοντολέων

Ανομολόγητα, παράλογα πάθη, στοιχειά που γυρίζουν για να πάρουν όλα όσα ο θάνατος τους στέρησε, κορδέλες στο χρώμα του αιμάτινου πάθους, μάτια σμαράγδια, παθιασμένοι σπασμοί καραβιών και θαλασσινά αγκαλιάσματα, γαλάζιες ματιές που δεν αντέχονται, κεχριμπαρένιες βέρες, γάμοι και έρωτες μοιρασμένοι ανάμεσα σε ανθρώπους και στοιχειά, αιώνιες υποσχέσεις που στροβιλίζονται στο χρόνο, παιδιά που σπέρνονται σε ξένη μήτρα, νυφιάτικα τραγούδια, μαχαίρια τσέτικα, πατρίδες χαμένες και πατρίδες μητριές, σπονδές που γίνονται με πορσελάνινες κούπες για να απομακρυνθεί το κακό, ζωές και πάθη πλεγμένα σε ιστούς αράχνης, είναι μερικά μόνο από τα στοιχεία που συνθέτουν τον μικρόκοσμο αυτού του εξαιρετικού βιβλίου της Κώστιας Κοντολέων που επανακυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Έναστρον.

 

Από την Τέσυ Μπάιλα

 

Κι ο μελωδικός του τίτλος, Σιγανά, σιγανά πατώ τη γη μοιάζει να δίνει ρυθμό σε ολόκληρο το κείμενο και στην εσωτερική φωνή της συγγραφέως, προετοιμάζοντας τον αναγνώστη, από το εκπληκτικά φιλοτεχνημένο εξώφυλλό του από την Ελευθερία Γεωργιάδου κιόλας, για όλα όσα θα διαβάσει ανοίγοντας αυτό το μικρό βιβλίο, ένα βιβλίο κυριολεκτικά κόσμημα στο χώρο του νεοελληνικού διηγήματος.

 

Η Κώστια Κοντολέων υπογράφει έντεκα διηγήματα που συνδέονται μοναδικά μεταξύ τους με έναν αόρατο δεσμό που λειτουργεί ως αρχιτεκτονικός ιστός στο συγγραφικό οικοδόμημα της. Μια λέξη, ένα σύμβολο, ένα όνομα, ένας τόπος, μια ιδέα που εμφανίζονται εκ νέου σε κάποιο επόμενο διήγημα κι όλα αυτά μαζί γίνονται η αφορμή για να διαπιστώσει ο αναγνώστης τη μεταξύ τους σχέση αλλά και τη σχέση των διηγημάτων στο χρόνο και την ιστορία. Άλλωστε η Ιστορία μόνο ως προυποθετική αρχή υπάρχει στο βιβλίο για να οριστεί καλύτερα η βιωμένη μνήμη των ηρώων αφού η Ιστορική καταγραφή δεν είναι το ζητούμενο στο συγκεκριμένο βιβλίο.

 

Ο ελληνισμός της Μικρασίας από τη μια, ο ελληνισμός των απέλπιδων ονείρων και της καταστροφής που προσπαθεί να αναιρέσει τον πόνο και την απώλεια αλλά που στέκεται με αξιοπρέπεια στην πραγματικότητα μιας νέας «μητριάς» πατρίδας αποτελεί μόνο μια συμβολική προσέγγιση της μυθοπλασίας. Από την άλλη, ο υπερβατικός ρεαλισμός και το ατίθασο πεπρωμένο δίνουν στο αφηγηματικό σύμπαν των ηρώων εκείνο τον σφιχτό δεσμό που ταυτολογεί τα διηγήματα ως ένα αυτόνομο τελικά και ενιαίο κορμό, παρόλο που μπορεί κανείς να τα διαβάσει και εντελώς ανεξάρτητα ή με οποιαδήποτε σειρά χωρίς ούτε μια στιγμή να χαθεί η αφηγηματική τους μαγεία.

 

Με τη νωχελικότητα της νοσταλγίας και τον αέρα της θλιβερής ομορφιάς οι ήρωες της Κοντολέων «ταξιδεύουν σε θάλασσες και στεριές, μεταδίδουν τη γλύκα της ρώγας του σταφυλιού, κεντάνε τη θάλασσα στα λινά και τους χασέδες των ονείρων, αναμετρούν την ώρα που τα στοιχειά κι οι δαίμονες γυρίζουν στα σκοτάδια τους», ακροπατώντας σιγανά και απαλά όμοια όπως και η δημιουργός τους, με τη σιγαλή ευγένεια ψυχής που τη διακρίνει, σιγανά αλλά αποφασιστικά αφήνει το δικό της χνάρι στην ελληνική λογοτεχνία .

Ο Μαγικός ρεαλισμός είναι ένα ακόμη στοιχείο που η Κώστια Κοντολέων εκμεταλλεύεται στη συγγραφή τούτου του βιβλίου. Μια ερωτική πνοή διαπνέει τα διηγήματά της, ανατολίτικοι θρύλοι μετατρέπονται σε αναπόσπαστο κομμάτι της δημιουργίας τους και όλα συλλειτουργούν σε μια μελωδία γραφής με τα μαγικά στοιχεία να εμπλέκονται στο ρεαλιστικό γίγνεσθαι των διηγημάτων και να τους προσδίδουν την απαραίτητη ποιητική διάσταση.

 

Κείμενα γοητευτικά, με την ευαισθησία της σκληρής πραγματικότητας αναμεμειγμένη με την υπερρεαλιστική αναμέτρηση των γεγονότων, γραμμένα με έναν διάχυτο και ρέοντα λυρισμό που προσδίδει στις περιγραφόμενες σκηνές την ομιχλώδη υγρασία του φανταστικού, ακριβώς όπως ο ατμός στο λουτρό της Ραχήλ, και κάνει τις αισθήσεις του αναγνώστη να χαλαρώνουν και την ανάσα να κόβεται.

 

Η Κοντολέων όμως δεν ησυχάζει. Ισορροπεί επάνω σε αντιφατικούς μηχανισμούς, αιφνιδιάζοντας τελικά τον αναγνώστη της κάθε φορά. Ενώ έχει καταφέρει να θολώσει την αναγνωστική του διαδικασία με τους υδρατμούς της ποιητικής της ευαισθησίας να ακροβατεί στα μάτια του, άξαφνα μετατρέπει το λόγο της σε μαχαιριά, διατηρώντας ωστόσο την ίδια πάντοτε γλύκα και επαληθεύοντας τον Αριστοτέλη που έλεγε πως: «πίσω από κάθε πόνο υπάρχει ένα λάθος».

 

Η Κοντολέων σαγηνεύει σε τούτο το βιβλίο, συγκροτώντας έναν μικρόκοσμο ισχυρό και ταυτόχρονα ιδιότυπο, ποιητικό και παράλληλα θυελλώδες, στέρεο και μαζί υπερβατικό, σ’ ένα παιχνίδι ισχυρού πάθους ανάμεσα στην προσωπική μεταμόρφωση που επιχειρούν οι ήρωες και στην ανάγκη να ακουμπήσουν κάπου για να συνεχίσουν την εξελικτική τους πορεία μέσα στον αιώνιο χρόνο.

 

Ο Φλομπέρ έλεγε ότι: «κάθε έργο προς σύνθεση έχει τη δική του ποιητική που πρέπει να τη βρούμε» και το συγκεκριμένο έργο της Κώστιας Κοντολέων είναι γεμάτο ποιητικούς συμβολισμούς που εξεικονίζονται την ίδια στιγμή που η συγγραφέας χτίζει έναν υπερφυσικό κόσμο μέσα στον οποίο εντάσσει ήθη, έθιμα, πολιτισμική αισθητική μιας άλλης εποχής, παραδόσεις και θρύλους, εθνογραφικά στοιχεία που συχνά τα μεταφέρει μαζί με τους ήρωές της από την ανατολή, παραμύθια και αφηγήσεις που περνούν προφορικά σε μιαν άλλη εποχή και όλα αυτά καθορίζουν μια προσωπική μελέτη της συγγραφέως ανθρωπολογικής φύσεως με ιδιαίτερη σημασία, αφού η αναγνωστική διαδικασία γίνεται το κλειδί σε μια πολυεπίπεδη αφήγηση .

 

Σημαντική είναι ακόμα η σχέση της συγγραφικής γλώσσας με το εικονιζόμενο αποτέλεσμα. Η συγγραφέας με την αλχημεία του λόγου της επιβεβαιώνει τον ισχυρισμό ότι η γλωσσική εκφορά μπορεί να μοιάζει λιτή είναι όμως απόλυτα ισχυρής και μπορεί να εκφράσει ευθύβολα την ποιότητα ενός κειμένου. Άλλωστε η Κοντολέων, τόσο με την ιδιότητα της συγγραφέως όσο και της μεταφράστριας που διαθέτει, έχει ταχθεί κυριολεκτικά εδώ και κάμποσες δεκαετίες στον αγώνα να φέρει το κείμενό της στα μέτρα της γλωσσικής ομορφιάς κι εκεί να στήσει τις σκηνές της, πετυχαίνοντας έναν ισχυρό δεσμό ανάμεσα στον ήχο και το νόημα. Ηχητικά και ομιλούντα και τα ονόματα με τα οποία βαφτίζει τους ήρωές της. Η Μάγια, η Λυδία , η Ελβίρα, η μαγική μητέρα, η παπαδιαμαντική Κόνα Μαγώσα η Πιλαφού, η μοιραία λουτράρισσα Ραχήλ, ο Αλαφροΐσκιωτος, η Ραχιμπέ, ο Άγγελος. Ονόματα που η ηχητική τους εκφορά εξυπηρετεί τη μαγική ποιητική αίσθηση των διηγημάτων στον αναγνώστη.

 

Σιγανά η Κώστια Κοντολέων επιχειρεί κινήματα ψυχής με το έργο της αυτό. Και μετατρέπει την προσωπική της αγωνία για τη λογοτεχνία σε ένα κείμενο που «σαν ξόρκι» έρχεται να λύσει τα μυστήρια της γραφής και να οδηγήσει στην λύτρωση της συγγραφέως αλλά και στην κάθαρση της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής. Με βήματα σιγανά, τόσο σιγανά που ο ήχος τους ψιθυρίζει την επιθετική τους σιωπή και μας κάνει κοινωνούς σε μια ημίρρευστη αίσθηση δημιουργικής πνοής, μιας πνοής που είναι τελικά κεφαλαιώδους σημασίας.

 

Η Κώστια Κοντολέων είναι συγγραφέας και μεταφράστρια. Το μυθιστόρημά της Τα χρόνια του δράκου έχει βραβευθεί από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών. Έχει μεταφράσει περισσότερα από εκατό βιβλία μεταξύ των οποίων έργα των Τζόις Κάρολ Όουτς, Φίλιπ Πούλμαν, Τόμας Σάβατζ, κ.ά. Έχει τιμηθεί με διάφορα βραβεία , μεταξύ των οποίων το Κρατικό βραβείο Μετάφρασης 1992, η διπλή αναγραφή της στον τιμητικό Πίνακα της Διεθνούς Οργάνωσης Βιβλίων για την Νεότητα (ΙΒΒΥ) το 1996 και το 2004 και το βραβείο της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας το 2003.

 

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου Σιγανά, Σιγανά πατώ τη γη, εκδ. Έναστρον, σελ. 185:

"Η Ραχήλ, λουτράρισσα από τις πιο παλιές στα Δημόσια Λουτρά της Βασιλέως Κωνσταντίνου στο Παγκράτι, έβγαλε το γάντι το τραχύ, με την ανάποδη του χεριού της σκούπισε τον ιδρώτα από το μέτωπό της, ύστερα τα μακριά της δάχτυλα, μ’ εκείνα τα νύχια βαμμένα πάντα κόκκινα στο χρώμα της φωτιάς, χώθηκαν στο αναμαλλιασμένο της κεφάλι.

Τα μάτια της ταξίδεψαν, τάχα αδιάφορα, το σμαραγδένιο τους βλέμμα στη μισοσκότεινη γεμάτη υδρατμούς αίθουσα. Στάθηκαν φευγαλέα στα ιδρωμένα κορμιά έτσι όπως κάθονταν στις πέτρινες γούρνες του χαμάμ, παραδομένα στη χαύνωση της ζέστης.

Με μία μόνο κίνηση μάζεψε τις πυρόξανθες μπούκλες των μαλλιών της ψηλά και τις στερέωσε μ’ ένα χτένι φανταχτερό, παλιομοδίτικο, στολισμένο με πέτρες ψεύτικες και στρας που έβγαλε επιδεικτικά από την τσέπη της λευκής της ρόμπας."

 

Το βιβλίο επανακυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Έναστρον.

 

Εκτύπωση
Περισσότερα
Ο κόσμος ο μικρός ό μέγας! - Οδυσσέας Ελύτης: Κριτική βιβλίου
28.11.2016 10:07
Με την αφορμή της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή κυκλοφόρησε από τις εκδ. Ίκαρος μια ποιητική ανθολογία με αποσπάσματα τόσο από το ποιητικό του έργο όσο και από το πεζογραφικό. Στο πρώτο μέρος του καλαίσθητου αυτού τόμου τα αποσπάσματα είναι στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν αμέσως μεταφρασμένα στην αγγλική, γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα.
Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο - Άντονυ Μάρρα: Κριτική βιβλίου
03.11.2016 10:45
Μετά το εξαιρετικό πρώτο του βιβλίο, τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», ένα συγκλονιστικό έργο - που γνώρισε τον έπαινο κριτικών και αναγνωστών παγκοσμίως - για τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην αποδυνάμωση της κοινωνικής ηθικής και τις αξίες που προσπαθούν να επιβιώσουν, ενώ πνίγονται στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας, ο Άντονυ Μάρρα επιστρέφει με το εμβληματικό «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο», για να επιβεβαιώσει τη συγγραφική του δεινότητα και ταυτόχρονα να δικαιώσει όλους όσοι πίστεψαν από την αρχή, πως πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της αμερικανικής λογοτεχνίας.
Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες - Αργύρης Χιόνης: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 13:54
«Έχων σώας τα φρένας & άλλες ιστορίες» τιτλοφορείται η συλλογή εννέα διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη με επιμέλεια και με κατατοπιστικό επίμετρο της Γιώτας Κριτσέλη και σχέδια της Εύης Τσακνιά.
Αστερισμός ζωτικών φαινομένων - Άντονυ Μάρα: Κριτική βιβλίου
04.10.2016 13:51
Με το πρώτο του βιβλίο ο Άντονυ Μάρα υπογράφει ένα συγκλονιστικό έργο για τη βαρβαρότητα και τον πόλεμο, τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην μοιραία αποδυνάμωση της ηθικής μιας κοινωνίας, τις αξίες που αντιστέκονται πνιγμένες στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας. Ο νεαρός Αμερικανός συγγραφέας στήνει το μυθοπλαστικό του σύμπαν στην Τσετσενία και στους πολέμους που τη ρήμαξαν για να εντοπίσει εκεί τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος επιβιώνει ηθικά, πολιτισμικά και κυρίως συναισθηματικά, όταν η ζωή τον παγιδεύσει στη δίνη μιας δεινής μοίρας.
Κατοχή και πείνα - Ιστορίες της κάθε μέρας - Ιουλία Περσάκη: Κριτική βιβλίου
31.08.2016 10:28
Μια νέα ανθολόγηση διηγημάτων της Ιουλίας Περσάκη κυκλοφόρησε μόλις από τις εκδ. Εστία. Πρόκειται για μια σειρά διηγημάτων που περιγράφουν τις μικρές ιστορίες των απλών, καθημερινών ηρώων τους μέσα από τις προσωπικές τους εμπειρίες. Η αφορμή για να γραφτούν αυτά τα διηγήματα είναι πάντοτε ασήμαντα περιστατικά, στα οποία εστιάζει η συγγραφέας, για να φέρει στο φως τις μύχιες σκέψεις των ηρώων της.
Λάιλα - Μέριλιν Ρόμπινσον: Κριτική βιβλίου
04.08.2016 13:52
Η Μέριλιν Ρόμπινσον είναι μια πολυβραβευμένη και αγαπημένη Αμερικανίδα συγγραφέας και το «Λάιλα», το μυθιστόρημα με το οποίο τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο του Κύκλου των Κριτικών στις ΗΠΑ το 2014, αποτελεί το τρίτο μέρος μιας τριλογίας για την ιστορία δύο οικογενειών παστόρων την εποχή του Κραχ σε μια μικρή πόλη της Αμερικής.
Ποιήματα - Αντώνης Σαμαράκης: Κριτική βιβλίου
07.07.2016 10:15
«Οι στίχοι σας είναι πολύ καλύτεροι από αυτούς που μας είχατε ξαναστείλει. Δουλέψτε επίμονα και προσεχτικά, χωρίς να παραλείψετε να διαβάζετε πολύ. Προσέξτε να μπείτε σ’ έναν καλό δρόμο, τώρα που είσθε ακόμη τόσο νέος. Ελάτε να σας δούμε».
Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση - Αιμίλιος Σολωμού: Κριτική βιβλίου
06.06.2016 12:42
«Το μίσος είναι η μισή εκδίκηση… το άλλο μισό είναι η πράξη», γράφει ο Αιμίλιος Σολωμού και καταθέτει τη δική του πράξη αντίδρασης στην τραγική πραγματικότητα της σημερινής εποχής μέσα από ένα αξιόλογο μυθιστόρημα που συνδυάζει στις σελίδες του τη λογοτεχνική αφήγηση με την κοινωνιολογική έρευνα, την ιστορική μελέτη με την αστυνομική πλοκή και, ταυτόχρονα, τονίζει τη διαχρονικότητα των καταστάσεων στο ιστορικό γίγνεσθαι της Ελλάδας.