Στον Ίσκιο των πεύκων: Ομαδική έκθεση στη Σκιάθο

Εἰς ὅλην τὴν Χριστιανοσύνη
μία εἶναι μόνη Παναγία, ἁγνή
Κόρη, παιδίσκη, ᾎσμα τῶν ᾈσμάτων,
χωρὶς Χριστόν, θεῖο παιδί, στὰ χέρια,
καὶ τρεφομένη μὲ Ἀγγέλων ἄρτον.
Ἐσύ ᾿σαι ἡ μόνη Παναγία Κουνίστρα,
ποὺ ἐφανερώθης στῆς Σκιάθου τὸ νησί,
εἰς δένδρον πεύκου ἐπάνω καθημένη,
κ᾿ αἰωρουμένη εἰς τερπνὴν αἰώραν,
ὅπως αἱ κορασίδες συνηθίζουν.

-Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Στην Παναγία την Κουνίστρα, 1909 (απόσπασμα)

Η έκθεση «Στον Ίσκιο των πεύκων», σε διοργάνωση του Δήμου Σκιάθου, συνεχίζοντας την περιήγηση της επιμελήτριας και των συμμετεχόντων καλλιτεχνών που τιμούν το νησί στην εικαστική ψυχογραφία της Σκιάθου, παρουσιάζεται με συγκίνηση σε τόπο ιδανικό, στην πρόσφατα αναστηλωμένη Ιερά Μονή της Παναγίας Εικονίστριας. Στην Παναγία την Κουνίστρα, την πολιούχο της Σκιάθου. Το ιστορικό μοναστήρι του 17ου αιώνα, τον ιερό τόπο του φυσικού κάλλους και των πυκνών πεύκων όπου ο Παπαδιαμάντης αφιερώνει ένα από τα ωραιότερα -εκ των λιγοστών- ποίημά του. Η έκθεση διοργανώνεται από τον Δήμο Σκιάθου σε επιμέλεια της αρχαιολόγου και ιστορικού της τέχνης Ίριδος Κρητικού.

Η φράση «Στον Ίσκιο των πεύκων» αποτελεί χαρακτηριστικό λογοτεχνικό μοτίβο αλλά και συμβολικό τόπο στο έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Ο κορυφαίος Σκιαθίτης πεζογράφος ταυτίζεται έντονα με τις αισθήσεις, το άρωμα και τη μεταφυσική γαλήνη της φύσης, υμνώντας με μια πρώιμη και συναρπαστικά ολιστική οικολογία που αγγίζει τη θέωση, την ατμόσφαιρα, την ανάσα και την ψυχή του πευκοδάσους στο νησί της Σκιάθου. Ο «παπαδιαμαντικός ίσκιος» έχει προσεγγιστεί σε κείμενα και αποδοθεί και από άλλους λογοτέχνες, όπως ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου ή ο Παύλος Νιρβάνας, ενώ κάποιοι περιγράφουν πώς αναζητούσαν τη σκιά των πεύκων στους περιπάτους τους για να αποδώσουν φόρο τιμής στον μεγάλο Σκιαθίτη δημιουργό.

Τα δέντρα, οι απεικονίσεις τους αλλά και το νοητό αποτύπωμά τους, έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στην τέχνη από τις απαρχές της ιστορίας. Αμέριστο συμβολικό εκτόπισμα φέρουν το Δέντρο της Γνώσης και το Δέντρο του Φωτισμού ενώ επιπλέον το δέντρο, τόσο φορμαλιστικά όσο και εννοιολογικά, προσλαμβάνεται στην τέχνη ως στέρεος και εγκάρσιος άξονας του κόσμου, ως αειφόρο σύμβολο ζωής, γνώσης και έμπνευσης. Ως γέφυρα ορατή ανάμεσα στη γη και τον ουρανό, ως σύνδεσμος νοητός ανάμεσα στον άνθρωπο και το υπερφυσικό. Ως μέτρο φυσικό και προστασία που αγκαλιάζει το δέος για το ανυπέρβλητο.

Η έκθεση αποτελεί την έκτη αφιερωματική στο νησί συνεργασία με τον Δήμο Σκιάθου, διαδεχόμενη την «Πρώτη Σημαία», που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2021 στην Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας, με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την έναρξη του Αγώνα για την Ελληνική Ανεξαρτησία, την «Άλλη Θάλασσα» που παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2022 στο Μουσείο Ναυτικής Παράδοσης Σκιάθου, με αφορμή την επέτειο των 100 ετών από τη Μικρασιατική Καταστροφή, το σπονδυλωτό εικαστικό αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη «Εγεννήθην εν Σκιάθω» που παρουσιάστηκε τον Ιούλιο-Νοέμβριο 2023 στην Οικία-Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και σε άλλα εμβληματικά τοπόσημα και μουσεία του νησιού, το αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Μωραϊτίδη που με τίτλο «Εικόνες και Ινδάλματα» παρουσιάστηκε τον Ιούλιο-Νοέμβριο 2024 στην Οικία-Μουσείο Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και στην Οικία-Μουσείο Ζήση Οικονόμου, καθώς και την έκθεση «Κούφια μήλα και καγκιόλια, σκαντζόχεροι και ψάρες – μια συνομιλία με το σκιαθίτικο κιλίμι», που παρουσιάστηκε επίσης στην εμβληματική Ιερά Μονή Ευαγγελιστρίας. Όλες οι παραπάνω εκθέσεις έχουν στη συνέχεια επίσης παρουσιαστεί σε εμβληματικούς χώρους πολιτισμού και Μουσεία στην Αθήνα και την Ύδρα.

Στο πλαίσιο της εκθεσιακής δράσης, με αφορμή την προσήλωση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στο φυσικό κάλλος του τόπου του και με σημαίνον κέλυφος το μοναστήρι της Παναγίας Εικονίστριας και το καθηλωτικής ομορφιάς πευκοδάσος του, Έλληνες εικαστικοί από τη Σκιάθο και ολόκληρη την Ελλάδα, προχωρούν στη σύσταση ενός οργανικού απεικονιστικού σύμπαντος με εικαστικές, πλαστικές και συμβολικές αναφορές σε ένα φυσικό και πνευματικό πεδίο, όπου το πευκοδάσος ταυτίζεται με την ιδέα της συνέχειας, της οικολογίας και της βιωσιμότητας, του αναντικατάστατου αποθέματος, της ιερότητας, της εσωτερικής προσευχής, της ενόρασης και του διηνεκούς κάλλους.

«Τα έργα των συμμετεχόντων εικαστικών, ενταγμένα με αρμονία στον υποβλητικό ιστορικό χώρο, αναπτύσσουν ψιθυριστικά το θεματικό αφήγημα ενώ στο σύνολό τους παραμένουν προσηλωμένα στο ευρύτερο πνεύμα των γραπτών του Παπαδιαμάντη: άλλοτε ζωγραφικά, υφαντά, φωτογραφικά παραστατικά ή αφαιρετικά τοπία -πευκώνες με άμεση ή έμμεση αναφορά στη Σκιάθο-, άλλοτε αφαιρετικές σημειώσεις πνευματικής και διαχρονικά οικολογικής υπόστασης κι άλλοτε μικρές απτικές «προσευχές» καθημερινότητας – τρισδιάστατα αναθήματα από πηλό, ύφασμα, κερί, ξύλο ή μέταλλο. Εγκατεστημένα στον προστατευμένο αύλιο χώρο και στο εσωτερικό της Τράπεζας της Μονής με σεβασμό και οπτική συνέπεια, σε συνδυασμό με έναν πυρήνα κειμηλίων, συνδιαλέγονται με τον τόπο, τον χρόνο και την ανθρώπινη κλίμακα, αφήνοντας το δικό τους αποτύπωμα, με διηνεκή προσήλωση στο αθάνατο παπαδιαμαντικό πνεύμα και την υπερβατική του οικολογική του συνείδηση», σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης.

Στην έκθεση συμμετέχουν: Άννυ Αρχιμανδρίτου, Άννα Αχιλλέως, Δωροθέα Βαρελλά – Γκόκα, Ανδρέας Γεωργιάδης, Νεκταρία Γιακμογλίδου, Βασίλης Γκόκας, Ελισάβετ Δερβένη, Δικαία Δεσποτάκη, Μαρία Διακοδημητρίου, Χριστίνα Δουζένη, Μίρκα Δραπανιώτου, Κώστας Ζούχας, Μαρία Καλατζή, Κατερίνα Καλιτσουνάκη, Δέσποινα Καλλιγά, Βάσω Καλουδιώτη, Ελπινίκη Καμόσου, Λευτέρης Κανταράκης, Αλεξάνδρα Καριοφύλλη, Ελένη Καροφύλλη, Κατερίνα Κασσαβέτη, Στάθης Κουμιώτης, Παρασκευή Κουτούμπα, Κωνσταντίνος Κουτούμπας, Αναστάσης Μαδαμόπουλος, Λυδία Μαργαρώνη, Δέσποινα Μιτζέλου, Μαριλένα Μιχοπούλου, Γιώτης Μπαλοδήμος, Μάνος Μπατζόλης, Γιάννης Μπρούζος, Ηλιάνα Παλόγου, Χρίστος Παπαδάκης, Διονυσία Παπαδοπούλου, Χριστίνα Παπαθέου, Μαριέττα Παπαχειμώνα, Λίλα Παπούλα, Χριστίνα Παρασκευοπούλου, Μαριέττα Πεπελάση, Βαγγέλης Πολύζος, Βούλα Πριοβόλου, Μπάμπης Πυλαρινός, Suzan Rafizadeh, Νατάσσα Ροδινού, Κατερίνα Σταθάτου, Μαρίνα Στελλάτου, Νίκος Τριανταφύλλου

Με αφορμή την έκθεση εκδόθηκε και κυκλοφορεί ομότιτλο λεύκωμα σε σχεδιασμό του Νίκου Λεοντόπουλου.

Κεντρική φωτογραφία θέματος: Μαρίνα Στελλάτου (λεπτομέρεια έργου)