Στη «Γη των ανθρώπων» ο Σαιντ Εξυπερύ ατενίζει από τους ουρανούς το απέραντο τοπίο των ανθρώπων

Όλοι γνωρίζουν τον συγγραφέα του ξακουστού και πλέον αναγνωρισμένου κλασσικού βιβλίου που ονομάζεται Μικρός Πρίγκιπας, ένα από τα πιο επιδραστικά βιβλία τόσο ενηλίκων όσο και ανηλίκων, με την τόση σοφία και την τόσο απλότητα που όμως εμπεριέχει όλη την γνώση του κόσμου. Ο Σαιντ Εξυπερύ όμως δεν ήταν μόνο ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου αλλά και πλήθος άλλων βιβλίων όπως η Γη των ανθρώπων, ένα εμβληματικό κείμενο όπου εξιστορεί ουσιαστικά τις προσωπικές του εμπειρίες για αυτό άλλωστε και δεν μπορεί να το κατατάξει κάποιος στα αμιγώς μυθιστορήματα αλλά περισσότερο στην κατηγορία μαρτυρία/βιογραφία. Η συγκεκριμένη έκδοση από τις εκδόσεις Κίχλη εμπεριέχει στα σπλάχνα της και ένα ακόμα κείμενο, το οποίο μπορεί να βρει κανείς στο παράρτημα στο τέλος του βιβλίου. Είναι ένα κείμενο για τον Ισπανικό εμφύλιο, για αυτόν που έγραψαν τόσο ο Όργουελ όσο και ο Χέμινγουει. Στην Γη των ανθρώπων ο Σαιντ Εξυπερύ καταγράφει όλα αυτά τα οποία έζησε ως πιλότος ο ίδιος στις διάφορες πτήσεις του, είναι ουσιαστικά όλο του το βιος καταγεγραμμένο μέσα σε αυτές τις τόσο γεμάτες ζωηράδα σελίδες.

Οι πτήσεις ενός μοναχικού περιπατητή των ουρανών, εκεί από όπου ο άνθρωπος είναι κουκκίδα στον χάρτη

Είναι δυστυχώς πραγματικότητα πως αυτός ο άνθρωπος που τόσο αγάπησε τους αιθέρες δεν μπόρεσε να ζήσει μια ζωή στη γη, μια ζωή κανονική και μακρά, τον βρήκε ο θάνατος στο μετερίζι του, στην αποστολή του, σε εκείνο στο οποίο ήταν από νωρίς ταγμένος. Σκοτώθηκε από εχθρικά πυρά κατά τη διάρκεια του ολέθριου Β’ Παγκοσμίου πολέμου ανεβαίνοντας μια για πάντα εκεί όπου τελικά ανήκε, στους ουρανούς που τον αγκάλιασαν με τόση ζέση και τόση τρυφερότητα. Από ψηλά όπως και ο Μικρός του πρίγκιπας είδε τον κόσμο, ατένισε τη γη από τη θέση του πιλότου σε διάφορες θέσεις, εκτός από τον ρόλο του ως πιλότος ήταν, όπως εφάνη, και δεινός αφηγητής, ένας πραγματικός παραμυθάς, ένας Ίκαρος που εντυπωσιάστηκε και θαμπώθηκε από την ομορφιά των ουρανών και την θέα που έβλεπε εκείνος από το πιλοτήριο. Ο Βάϊος Λιάπης, ο οποίος και μετέφρασε αριστοτεχνικά το κείμενο γράφει στην εισαγωγή του: « {…} Είναι ο πρωτοπόρος της αεροπλοΐας που μετέπλασε τις εμπειρίες του από τα εναέρια δρομολόγια σε στοχαστική πεζογραφία, μεταμφιεσμένη σε μυθιστόρημα. Η Γη των ανθρώπων, που τιμήθηκε με το Μεγάλο Βραβείο Μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας το 1939, είναι συναρπαστικό δείγμα αυτής της ιδιαίτερης αφηγηματικής δοκιμιογραφίας».

Μέσα στο βιβλίο μιλάει για τους συντρόφους που χάθηκαν, ξεδιπλώνει την σχέση του μαζί τους και τους απευθύνεται σαν αυτοί να μην έφυγαν ποτέ από κοντά του μιας και ήταν οι επιστήθιοι σύντροφοί του σε αυτά τα ταξίδια. Ο ίδιος πέρασε τόσες ώρες πίσω από το τιμόνι και σε εκείνες τις μακρινές διαδρομές από την Αφρική έως το Μπουένος Άιρες ξετύλιξε όλη την μαγεία που ένιωσε, όλο αυτήν την ατμόσφαιρα της περιπλάνησης πάνω από τον πλανήτη, σε αυτή την απέραντη μοναχικότητα έχοντας από κάτω του πόλεις, θάλασσες και ερήμους να τον συνεπαίρνουν. Μιλάει ανοιχτά για το πόσο μικρός είναι ο άνθρωπος από εκεί πάνω, πόσο μάταια και μικρά είναι όλα με όσα ασχολούμαστε πάνω στη γη. Ο άνθρωπος από τον ουρανό είναι μια κουκκίδα, ένα τίποτα, ένα εύθραυστο ον, εκείνος μοιάζει να νιώθει ελεύθερος μακριά από τα γήινα, έχοντας για μόνη συντροφιά τα πουλιά. «Το αεροπλάνο δεν είναι ο σκοπός, είναι το μέσο. Δεν παίζουμε τη ζωή μας κορόνα γράμματα για χάρη του αεροπλάνου. Ούτε κι ο αγρότης οργώνει για χάρη του αλετριού. Χάρη στο αεροπλάνο όμως αφήνουμε πίσω τις πόλεις και τους λογιστές τους και ξαναβρίσκουμε μια χωριάτικη αλήθεια». Σε όλα του τα ταξίδια μέσα από συλλογισμούς και σκέψεις, από αγωνίες και ανησυχίες αλλά και πνευματικά ταξίδια με το μυαλό αυτή την αλήθεια αναζητά επισταμένως.

Η Λίζα Τσιριμώκου στο εξαιρετικά διαφωτιστικό επίμετρο της έκδοσης γράφει τα παρακάτω πολύ ενδιαφέροντα: «Η Γη των ανθρώπων είναι κατά βάση μια μεγάλη αναληπτική αφήγηση που οργανώνει τις κερματισμένες εμπειρίες μιας ζωής. Αποκτά ωστόσο ιδιαίτερη δυναμική καθώς συμπαραθέτει κι εγκιβωτίζει ανεξάρτητες αφηγηματικές νησίδες και διαφορετικές χρονοτοπίες, πότε συνοπτικά και πότε αναλυτικά». Συνομιλεί με τους συντρόφους του γιατί έχει ανάγκη εκεί πάνω να μιλήσει με κάποιον και πλάθει διαλόγους τόσο αυθεντικούς και τόσο γνήσιους, στον άνθρωπο χάνει και βρίσκει ξανά το κουράγιο του, στον άνθρωπο ζητά παρηγοριά μα μέσα του γνωρίζει πως το τέλος του καταφτάνει, σαν είχε προαισθανθεί την μοίρα του και να προσπαθούσε να καταθέσει όσα τον απασχολούν. «Μέσα μου δεν νιώθω τίποτα πια παρά μονάχα μια μεγάλη στέγνια της καρδιάς. Σε λίγο θα σωριαστώ και δεν ξέρω πια τι είναι απελπισία. Δεν αισθάνομαι καν πόνο. Αυτό είναι κάτι που με στενοχωρεί: η θλίψη θα είχε μια γλυκιά γεύση, σαν το νερό. Είμαι κάποιος που λυπάται τον εαυτό του και στενάζει μαζί του σαν φίλος. Μα δεν έχω πια κανένα φίλο πουθενά».

Στο κείμενο για τον Ισπανικό εμφύλιο, σε αυτόν τον φρικτό πόλεμο όπου τόσες ζωές χάθηκαν είναι σαφές πως ο ίδιος νιώθει μια βαθιά στενοχώρια, σαν να η πληγή να είναι δική του. Σφαίρες γύρω του και οβίδες, θανατικό παντού να πλημμυρίζει την Μαδρίτη και την Βαρκελώνη, ένας κόσμος σε αποσύνθεση, ζωές χαμένες στα χαρακώματα και άνθρωποι γεμάτοι αίματα για ένα τίποτα. «Η κάθε οβίδα που έσκιζε τον αέρα ήταν απειλή για όλους. Αισθανόμουν την πόλη εκεί κάτω, κρουστή, πυκνή, στέρεη. Τους έβλεπα όλους με τα μάτια της ψυχής μου – άντρες, γυναίκες, παιδιά, όλων αυτό τον ταπεινό πληθυσμό κουλουριασμένον κάτω απ’ τον προστατευτικό λίθινο χιτώνα μιας ακίνητης παρθένας». Ο Σαιντ Εξυπερύ με ποιητική χάρη και ειρμό που δεν λαθεύει χαρίζει στον αναγνώστη κείμενα γεμάτα συγκίνηση και ειλικρίνεια, δεν είναι τυχαίο το πέρασμά του από την λογοτεχνία και παρόλο που έφυγε νωρίς από αυτόν τον κόσμο, η αφηγηματική του σφραγίδα μας είναι καλά χαραγμένη στις ψυχές μας και στις καρδιές μας. Είναι ένας ενήλικας που ποτέ δεν έπαψε να είναι παιδί και αυτό το παιδί είναι που μιλάει μέσα από τα τόσο υπέροχα κείμενά του.

Απόσπασμα από το βιβλίο:

«Πάνε τρεις ώρες που είμαστε σε πτήση. Μια λάμψη, που σαν να μου φαίνεται ζωηρή, ξεπηδά στα δεξιά μου. Κοιτάζω. Μια μακριά φωτεινή αυλακιά κρέμεται από τη λυχνία στην άκρη του φτερού · δεν την είχα πάρει είδηση μέχρι τότε»

Διαβάστε επίσης:

Γη των ανθρώπων: Το βιβλίο του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ σε νέα έκδοση