Μετά από έξι επιτυχημένα χρόνια υποστήριξης σχεδόν 250 Fellows από όλο τον κόσμο, το Onassis AiR έχει εξελιχθεί σε έναν διεπιστημονικό κόμβο ανταλλαγής ιδεών και πρακτικών μεταξύ εγχώριων και διεθνών καλλιτεχνών/ιδων και ερευνητών/τριών.

Σε μια εποχή όπου η καλλιτεχνική παραγωγή συχνά συμπιέζεται από χρονικούς, οικονομικούς και θεσμικούς περιορισμούς, το Onassis AiR αναδεικνύεται ως ένας ζωντανός οργανισμός έρευνας και ανταλλαγής. Περισσότερο από ένα residency, λειτουργεί ως πλατφόρμα διεπιστημονικής συνάντησης, προσφέροντας τον απαραίτητο χρόνο, χώρο και υποστήριξη ώστε οι ιδέες να αποκτήσουν βάθος, κατεύθυνση και υλικότητα.

Οι μαρτυρίες των Κωνσταντίνου Παπανικολάου, Εύας Παπαμαργαρίτη και Ευθύμιου Μοσχόπουλου φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της εμπειρίας: από την αρχική στιγμή της επιλογής — φορτισμένη με προσδοκία και συγκρατημένο ρεαλισμό — έως τη σταδιακή ενσωμάτωση σε μια κοινότητα που λειτουργεί ως καταλύτης δημιουργικής μετατόπισης.

Δες περισσότερα για το Onassis AiR Open Call 2026/27 (υποβολή αιτήσεων έως 03.03.26) εδώ.

ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!

***

-Θυμάστε τη στιγμή που μάθατε ότι επιλεχθήκατε για το Onassis AiR; Με ποιες επιδιώξεις καταθέσατε την αίτησή σας και σε ποιο βαθμό η εμπειρία επιβεβαίωσε, ή αναδιαμόρφωσε — τις αρχικές σας προσδοκίες;

Κωνσταντίνος Παπανικολάου: Όταν κατέθετα την αίτησή μου, προσπαθούσα να διατηρήσω μια αίσθηση ρεαλισμού, αποφεύγοντας να θέτω υψηλές προσδοκίες, ώστε να μην απογοητευτώ. Ωστόσο, η εμπειρία μου επιβεβαίωσε αυτό που ήδη γνώριζα για τον θεσμό: προσφέρει ένα περιβάλλον ασφάλειας και σεβασμού για τη δουλειά των καλλιτεχνών. Η υποστήριξή τους δημιούργησε έναν ασφαλή χώρο όπου μπορούσα να εξερευνήσω και να αναπτύξω το έργο μου.

Ευθύμιος Μοσχόπουλος: Φυσικά! Όταν έμαθα ότι επιλέχθηκα στο Onassis AiR, λίγες μέρες μετά, πήγα στην Κεφαλονιά για να ξεκινήσω την έρευνα γύρω από το πρότζεκτ. Κατέθεσα την αίτηση με την ανάγκη να πάρω χρόνο και να δω αν έχω ιδέες που μπορούν να σταθούν σκηνικά, πώς μπορώ να μιλήσω για μια ιδέα σε κόσμο και να την υποστηρίξω. Δεν είχα ξεκάθαρες απαντήσεις, μόνο ερωτήματα και την επιθυμία να δοκιμαστώ. Η εμπειρία ξεπέρασε κάθε αρχική προσδοκία και οδήγησε σε ένα ολοκληρωμένο έργο, που παρουσιάστηκε στο ODD του ιδρύματος Ωνάση και ετοιμάζεται να ξεκινήσει την περιοδεία του από το Montpellier στα τέλη Ιουνίου. Εκ των υστέρων, καταλαβαίνω ότι αυτή η διαδικασία δεν μου έδωσε μόνο ένα έργο, αλλά μου άνοιξε έναν τρόπο να εμπιστεύομαι τη χορογραφική σκέψη και τη διαδρομή της, κάτι που τότε δεν θα μπορούσα ούτε λίγο να φανταστώ.

Εύα Παπαμαργαρίτη: Φυσικά, ήταν τέλη Ιουνίου και ενώ ταξίδευα μου ήρθε το email της επιλογής. Ένιωσα μεγάλη χαρά μιας και μου δινόταν η δυνατότητα να είμαι μέρος μιας ενεργής κοινότητας καλλιτεχνών που έχουν πολλά κοινά αλλά και πολλά ετερόκλητα ενδιαφέροντα μεταξύ τους – κάτι που ήταν και η βασική μου επιδίωξη εξαρχής.

Η πρακτική μου και ο τρόπος που δουλεύω ως καλλιτέχνιδα απαιτεί συχνά πολλές ώρες ‘μοναχικής’ δουλειάς στο studio οπότε για μένα ήταν πολύ σημαντικό να αλλάξω συνήθειες και να βρεθώ ανάμεσα σε practitioners και στο team του AiR, να έρθω σε επαφή με ανοίκεια πεδία ανοίγοντας ταυτόχρονα και το δικό μου πεδίο έρευνας – να κάνω κάποιου είδους παραγωγικού detour. Η εμπειρία μου στο Onassis AiR επιβεβαίωσε με πολύ ισχυρό τρόπο τις αρχικές μου προσδοκίες.

-Πώς βιώσατε την έννοια της «κοινότητας» μέσα στο Onassis AiR; Με ποιους τρόπους η συνύπαρξη και η ανταλλαγή επηρέασαν ή συνομιλήσαν με το ερευνητικό – καλλιτεχνικό σας ενδιαφέρον;

Ευθύμιος Μοσχόπουλος:   Η έννοια της κοινότητας μέσα στο Onassis AiR λειτούργησε για μένα ως ένας ζωντανός χώρος συνύπαρξης και διαρκούς διαλόγου. Τη βίωσα σαν μια συνθήκη όπου διαφορετικές πρακτικές, γλώσσες και τρόποι σκέψης συνυπήρχαν χωρίς να χρειάζεται να εξομοιωθούν. Η ανταλλαγη, είτε μέσα από συζητήσεις, είτε μέσα από την απλή συνύπαρξη στον ίδιο χρόνο και χώρο, επηρέασε ουσιαστικά τον τρόπο που προσέγγισα την έρευνά μου. Με βοήθησε να δω το υλικό από άλλες οπτικές, να αμφισβητήσω βεβαιότητες και να εμπιστευτώ περισσότερο τη διαδικασία ως ανοιχτό πεδίο. Αυτή η κοινοτητα λειτούργησε λιγότερο ως πλαίσιο καθοδήγησης και περισσότερο ως χώρος όπου η σκέψη και η καλλιτεχνική έρευνα μπορούσαν να μετακινηθούν, να τριφτούν και να εξελιχθούν οργανικά.

Κωνσταντίνος Παπανικολάου: Η έννοια της «κοινότητας»  είναι θεμελιώδης για την εμπειρία ενός residency γιατί οι άνθρωποι που απαρτίζουν το πρόγραμμα είναι το πιο σημαντικό στοιχείο του. Είχα την τύχη να συνεργαστώ με μια εξαιρετική ομάδα, που είχαν ποικιλία ιδεών και προσεγγίσεων και με τους οποίους ακόμα έχω επαφή. Η συνύπαρξή μας και οι ανταλλαγές που είχαμε επηρέασαν καθοριστικά την καλλιτεχνική μου διαδικασία καθώς η δουλειά μου βασίστηκε σε συνεντεύξεις που πραγματοποίησα εκεί, οι οποίες μου έδωσαν πολύτιμες προοπτικές και εμπνεύσεις για το έργο μου. 

Εύα Παπαμαργαρίτη: Αρχικά είναι πολύ σημαντικό πως μέσα από τις δραστηριότητες του ίδιου του προγράμματος όπως πχ κοινά γεύματα στην κουζίνα του ΑiR, συναναστροφή σε καθημερινή βάση στα studios με τα fellows και την ομάδα του ΑiR, διάλογος και ανταλλαγή ιδεών μέσα από τα workshops, επαφή με mentors από τον χώρο των τεχνών, visits σε χώρους ενδιαφέροντος και εκπαιδευτικές εκδρομές σχηματίζεται έντονα η έννοια της κοινότητας με αρκετά οργανικό τρόπο. Δημιουργείται δέσιμο μεταξύ των fellows και γνωριζόμαστε τόσο σε καλλιτεχνικό επίπεδο όσο και σε προσωπικό. Επίσης ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του residency είναι πως συνυπάρχουν fellows από διαφορετικά backgrounds και καταγωγές – κάτι που ενισχύει την πολλαπλότητα εμπειριών και ‘φωνών’.  Έχω σχηματίσει σημαντικές φιλίες μέσα από την κοινότητα του AiR και έχω έρθει σε επαφή με δημιουργούς και καλλιτέχνες των οποίων τα πεδία και το έργο δε γνώριζα σε βάθος πιο πριν πχ δραματουργούς, performers, film makers. Η συνεχής ανταλλαγή ιδεών και η συνύπαρξη μας με ώθησε στο να δω πολλά σημεία της διαδικασίας παραγωγής του δικού μου έργου με άλλο μάτι. Δημιουργείται μια ανοιχτότητα και μια διαρκής δυναμική ροή input και output που για μένα είναι πολύ σημαντική σε καλλιτεχνικό και ανθρώπινο επίπεδο. Εξάλλου εδώ και κάποιο καιρό συνεργάζομαι στενά με τον Ευθύμη Μοσχόπουλο με τον οποίο γνωριστήκαμε ενώ ήμασταν ταυτόχρονα fellows στο πρόγραμμα του Onassis AiR, για την δημιουργία του έργου που ξεκίνησα όσο ήμουν στο residency το οποίο θα ολοκληρωθεί και θα παρουσιαστεί εντός του 2026.

-Κατά τη γνώμη σας, πώς μπορεί να μετεξελιχθεί ένα καλλιτεχνικό όραμα όταν του παρέχεται ο χρόνος, ο χώρος και η υποστήριξη για ουσιαστική έρευνα; Τι μπορείτε να καταθέσετε για δικά σας προσωπικά πρότζεκτ και την μετεξέλιξή τους;

Κωνσταντίνος Παπανικολάου:  Μα ένα καλλιτεχνικό όραμα μόνο έτσι μπορεί να υπάρξει. Οι ιδέες χωρίς υποστήριξη είναι καταδικασμένες να παραμείνουν απλές σκέψεις. Το Onassis AiR παρέχει μια ολοκληρωμένη οικονομικά, ηθικά, πνευματικά και καλλιτεχνικά υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια της έρευνας.

Εύα Παπαμαργαρίτη: Το καλλιτεχνικό όραμα μπορεί να μετουσιωθεί σε έργο ακριβώς με αυτά τα στοιχεία – χώρο, χρόνο και υποστήριξη για έρευνα και παραγωγή. Ειδικά στην Ελλάδα είναι ελάχιστοι οι τρόποι που αυτό γίνεται προσβάσιμο στην καλλιτεχνική κοινότητα, το Onassis AiR είναι για μένα η ισχυρή απόδειξη πως όταν αυτά τα στοιχεία παρέχονται οι δημιουργοί μπορούν να παράγουν πραγματικά σοβαρό έργο και η δυναμική αυτής της κοινότητας αλλά και της καλλιτεχνικής παραγωγής μπορεί να αλλάξει και να ενισχυθεί με πολύ εμφανή τρόπο. Έχουμε δει πολλά έργα να ‘ανθίζουν’ όταν βρίσκουν κατάλληλες συνθήκες και το ίδιο συμβαίνει και με τους δημιουργούς – όταν υπάρχει υποστήριξη υπάρχει και έργο. Αυτό είναι κάτι που μπορώ να καταθέσω και από προσωπική εμπειρία ειδικά και μέσα από το residency όπου μου δόθηκε πραγματικά χρόνος και υποστήριξη για να ξεκινήσω ένα έργο από το μηδέν που από το πρωταρχικό του σημείο, αυτό της έρευνας μπόρεσε να εξελιχθεί και να προχωρήσει αισθητά στο στάδιο της τελικής του παραγωγής που βρίσκεται τώρα. Ως δημιουργός είμαι ιδιαίτερα χαρούμενη που μου δόθηκε αρχικά η δυνατότητα να ξεκινήσω την έρευνα μου μέσα στα πλαίσια του residency και ταυτόχρονα να διευρύνω την καλλιτεχνική μου πρακτική δοκιμάζοντας να εντάξω στο έργο μου για πρώτη φορά performative elements και να πειραματιστώ χωρίς την πίεση του χρόνου με ένα καινούριο πεδίο. Νομίζω πως αυτό είναι και το ζητούμενο για εμάς να μπορέσουμε να πάμε το έργο μας ένα ή πολλά βήματα παραπέρα μέσα από καλλιτεχνικά περιβάλλοντα, δομές και κοινότητες που είναι υποστηρικτικές και ανοιχτές ως προς αυτό.

Ευθύμιος Μοσχόπουλος: Ένα έργο υπό αυτές τις συνθήκες μπορεί να μετακινηθεί από την ανάγκη της άμεσης παραγωγής σε μια διαδικασία ουσιαστικής έρευνας. Αυτό σημαίνει ότι οι ιδέες έχουν τον χρόνο να αμφισβητηθούν, να αποτύχουν, να αλλάξουν κατεύθυνση και τελικά να ωριμάσουν. Για μένα αυτή η συνθήκη ήταν καθοριστική και πολύτιμη. Μου επέτρεψε να δουλέψω πιο αργά, να ακούσω το υλικό και να καταλάβω τι πραγματικά ζητά να γίνει, αντί να το πιέσω να πάρει γρήγορα μορφή. Αυτός ο τρόπος δουλειάς δεν αφορά μόνο το τελικό έργο, αλλά και τον τρόπο που σκέφτομαι πλέον τη δημιουργία, ως κάτι που χρειάζεται φροντίδα, χρόνο και εμπιστοσύνη για να υπάρξει. Δυστυχώς, στον χώρο του χορού αυτό δεν είναι καθόλου δεδομένο, συχνά ισχύει το αντίθετο, γι’ αυτό θεωρώ ότι η δυνατότητα που προσφέρει το Onassis AiR να δουλέψει κανείς με αυτούς τους όρους είναι ουσιαστική και εξαιρετικά πολύτιμη.

Κεντρική εικόνα θέματος: 1. Ευθύμιος Μοσχόπουλος – Photo Credits: Xenia Koghilaki | 2. Εύα Παπαμαργαρίτη – Photo Credits: Katharina Tress | 3. Κωνσταντίνος Παπανικολάου – Photo Credits: Thomas Karagiannis