Δύο αντιθετικές και ωστόσο αδιαχώριστες δυνάμεις καθορίζουν τις ζωές, τις κινήσεις, τα κορμιά και την ευημερία των σκύλων στους δρόμους της Κωνσταντινούπολης, καθώς και τη σχέση τους με τους ανθρώπους, αλλά και τους άλλους μη-ανθρώπινους κατοίκους της πόλης: η φροντίδα και η βία. Σε αυτή τη δυναμική, τη γεμάτη εύθραυστες ισορροπίες, εντάσσεται η γέννηση, η ασθένεια και ο θάνατός τους. Από τη μια πλευρά, η βία εκδηλώνεται ως η καταστροφική δύναμη του κράτους πάνω στα αδέσποτα σκυλιά, μια δύναμη που κυμαίνεται σε ένταση μέσα στον χρόνο, φορείς της οποίας είναι οι τοπικές κυβερνήσεις. Οι χωρoταξικοί κανονισμοί περιορίζουν όλο και περισσότερο την ελευθερία αυτών των ζώων, ενισχύοντας μια πολιτική εκτοπισμού, απομόνωσης και εξόντωσης. Πολιτικές και αφηγήματα υπαγορεύουν το πού, το πώς και υπό ποιες συνθήκες θα ζουν και θα πεθαίνουν.
Από την άλλη, η φροντίδα αναδύεται ως μια σιωπηλή αλλά επίμονη δύναμη αντίστασης στην επιβεβλημένη από το κράτος βία, ριζωμένη στους βαθείς συναισθηματικούς δεσμούς μεταξύ ανθρώπων και ζώων. Απλές αλλά ευρέως διαδεδομένες καθημερινές πράξεις συντηρούν και προστατεύουν τα σκυλιά του δρόμου, επιτρέποντάς τους όχι μόνο να επιβιώνουν, αλλά να ζουν. Παρά την αυξανόμενη συστηματοποίηση της βίας, η μέριμνα και η συμπόνια για τα ζώα παραμένουν η κύρια δύναμη που διασφαλίζει τη συνεχή παρουσία τους στην πόλη, προωθώντας τη συνύπαρξη σε πείσμα της βίας.
Η Mine Yildirim καταγράφει την ιστορία των αδέσποτων σκυλιών της Κωνσταντινούπολης από το 1910 έως τις μέρες μας, αντλώντας το υλικό της από την έρευνα που διεξήγαγε στο πλαίσιο της διδακτορικής της διατριβής, η οποία πραγματεύεται τα συγκινησιακά και πολιτικά τοπία εντός των οποίων διαμορφώνεται η μοίρα των αδέσποτων σκυλιών της πόλης. Με αφετηρία της ένα περιστατικό του 1910, όταν 80.000 αδέσποτα σκυλιά οδηγήθηκαν στο μικρό νησί Οξειά (ένα από τα μικρότερα του συμπλέγματος των Πριγκηπονήσων στον κόλπο του Μαρμαρά) και εγκαταλείφθηκαν εκεί στη μοίρα τους και σε βέβαιο θάνατο, η μελέτη αυτή εξετάζει την αδιάκοπη εναλλαγή φροντίδας και βίας εντός της οποίας εγγράφονται οι ζωές των σκυλιών της πόλης.
Η διάλεξή της τοποθετεί την Αθήνα και την Κωνσταντινούπολη μέσα στο ίδιο κάδρο, βλέποντας σε αυτές δύο Μεσογειακούς κόσμους όπου τα σκυλιά του δρόμου έχουν υπάρξει επανειλημμένα στόχος στρατηγικών διακυβέρνησης και αντικείμενο συγκρούσεων και εκδηλώσεων αλληλεγγύης. Η Mine Yildirim καταγράφει τους τρόπους με τους οποίους οι αντιπαραθέσεις γύρω από τον δημόσιο χώρο, την έννοια της «όχλησης», της ασφάλειας και του ανήκειν, έχουν συχνά στο επίκεντρό τους τα σκυλιά του δρόμου, καθώς και το πώς η πολιτική διαμαρτυρία και η καθημερινή προσφορά φροντίδας μπορούν ως ανεπίσημες δομές να αντισταθμίσουν αυτές τις πιέσεις. Η διάλεξή της διερευνά την επίμονη παρουσία των διαφόρων πολιτικών αποκυνοποίησης, τις αντιφάσεις και ανατροπές τους, καθώς και τον προοδευτικό περιορισμό του χώρου και των ελευθεριών των αδέσποτων ζώων σε πείσμα μιας εξίσου μακράς παράδοσης μέριμνας και προστασίας και στις δύο πόλεις.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Αναζητώντας τις πηγές της σε οπτικά αρχεία, εφημερίδες, δημοτικά έγγραφα, κτηνιατρικά αρχεία, νομικά υπομνήματα, επιστολές πολιτών, σατιρικά έργα, μοιρολόγια και δημόσιες αντιδράσεις, καθώς και σε προφορικές ιστορίες, σημειώσεις πεδίου και προσωπικές αφηγήσεις, η διάλεξη αναδεικνύει τη μαρτυρία τόσο ως ιστοριογραφική μέθοδο όσο και ως ριζοσπαστική πολιτική έκφραση. Εξερευνώντας τις αντηχήσεις του φαινομένου σε Αθήνα και Κωνσταντινούπολη – τη βιοπολιτική ρύθμιση, τη διαφιλονικούμενη ζωή του δρόμου, την πολιτική αντίσταση και τις αναδυόμενες μορφές διαειδικής αλληλεγγύης – προτείνει μια ευρύτερη διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους οι αστικές κοινότητες διαπραγματεύονται την ευαλωτότητα, τη συνύπαρξη και τη δικαιοσύνη. Εδώ, το αρχείο παύει να αποτελεί μόνο τεκμήριο της απώλειας και γίνεται συνάμα ένας γενεσιουργός τόπος που μας επιτρέπει να φανταστούμε ένα δικαιότερο μέλλον για όλα τα ζωντανά πλάσματα.
Mine Yildirim:
Η Mine Yildirim είναι ακαδημαϊκός, με κύριο ερευνητικό ενδιαφέρον της τις κριτικές σπουδές που αφορούν τους αστικούς ζωικούς πληθυσμούς, ενώ είναι συνάμα και υπέρμαχος των δικαιωμάτων των ζώων. Ολοκλήρωσε το διδακτορικό της στην πολιτική επιστήμη στο New School της Νέας Υόρκης το 2021. Η διατριβή της έχει τίτλο Between Care and Violence: Street Dogs of Istanbul (Μεταξύ φροντίδας και βίας: τα σκυλιά της Κωνσταντινούπολης) και σκιαγραφεί το ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου εγγράφονται οι ζωές των σκυλιών της Κωνσταντινούπολης από τις αρχές του 20ού αιώνα έως τις μέρες μας. Η έρευνά της εξετάζει τα αστικά ζωικά περιβάλλοντα, τους μυριάδες τρόπους με τους οποίους το νομικό και πολιτικό σύστημα και οι καθημερινές πρακτικές διαπλέκονται στη δημιουργία δεσμών μεταξύ των ειδών, τα συγκινησιακά εργασιακά καθεστώτα, τη φροντίδα και την εξόντωση σε όλη την έκταση των ανθρώπινων και μη κόσμων. Η δουλειά της, που στηρίζεται σε εθνογραφικές και ιστορικές προσεγγίσεις, έχει παρουσιαστεί σε εκδόσεις, επιστημονικά περιοδικά, εικαστικές εκθέσεις και ραδιοφωνικές εκπομπές, γεφυρώνοντας την ακαδημαϊκή έρευνα με τον αγώνα υπέρ των δικαιωμάτων των ζώων στο εσωτερικό της κοινότητας.
Το έργο της Μεταξύ Φροντίδας και Βίας: τα σκυλιά της Κωνσταντινούπολης, εκτέθηκε πρόσφατα στην έκθεση Οι Ζωές των Ζώων (Lives of Animals) που παρουσιάστηκε στο SALT Beyoğlu (2025). Επί του παρόντος, ετοιμάζει το χειρόγραφο μιας έκδοσης με τον ίδιο τίτλο και αναπτύσσει επιμελητικές πρακτικές με σκοπό να καταστήσει την έρευνα για τα ζώα προσβάσιμη σε ένα ευρύτερο κοινό.
Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά.
Κεντρική φωτογραφία θέματος: The Rescue of Firuze, Collective, 2024. Φωτογραφία.
Διαβάστε επίσης:
Η Διεθνής Ομαδική έκθεση “Why Look at Animals? Δικαιοσύνη για τη μη ανθρώπινη ζωή” στο ΕΜΣΤ
ΕΜΣΤ: H νέα έκθεση “Why Look at Animals?” με 200 έργα 60 καλλιτεχνών από 25 χώρες
Ιανουάριος 2026 στο ΕΜΣΤ: Με CineFIX, ομιλίες, ξεναγήσεις και ιδιαίτερες δράσεις!
