«Φράνκενσταϊν» της Μαίρη Σέλλεϋ – Η αρχή του τρόμου

Το ισχυρότερο αφροδισιακό στοιχείο στην ανάγνωση είναι ο τρόμος και το μυστήριο. Είμαστε όντα που περιβαλλόμαστε από μια τάφρο μυστηρίου, ατενίζοντας το άλυτο αίνιγμα του θανάτου αλλά και την άκρως πιθανή ύπαρξη ενός απόντος Θεού. Αλλά είμαστε και προμηθεϊκά όντα με δημιουργικό οίστρο. Το μεγαλείο του ανθρώπου είναι η ικανότητά του να αντλεί γνώση από το ανυπολόγιστο κοσμικό φαινόμενο. Ίσως είναι και η κακοκεφαλιά του να υπερβαίνει κάθε φορά το μέτρο. Με την έννοια αυτή ο άνθρωπος ήταν ανέκαθεν φαουστικός, όρος που δεν μπορεί να περιορίζεται απλά στον δυτικό πολιτισμό. Ποια κοινωνία και ποια εποχή δεν διακατέχεται από ακόρεστη ανθρώπινη δίψα για γνώση, για δύναμη, για κυριαρχία πάνω στη φύση; Όλες αυτές τις σκέψεις προσπάθησε να ανακεφαλαιώσει το πρώιμο μυθιστόρημα μιας δεκαεννιάχρονης γυναίκας, της Μέρι Σέλεϊ στο λυκόφως της νεωτερικότητας, στις αρχές του 19ου αιώνα.

Πρόκειται για την ιστορία ενός φοιτητή Ιατρικής και Ανατομίας του Βικτόρ Φράνκενσταϊν, που θα δημιουργήσει ζωή εκ του μηδενός, μιμούμενος ως ένα βαθμό τον Θεό δημιουργό του. Με διαρκείς εγκιβωτισμούς και με τη μανιέρα του γοτθικού επιστολικού μυθιστορήματος η Σέλεϊ επιχείρησε και ως ένα βαθμό το πέτυχε να διηγηθεί ένα πείραμα μεφιστοφελικών διαστάσεων, αποτυπώνοντας την απόλυτη ύβρη της δημιουργίας ανθρώπου από άνθρωπο. Το μυθιστόρημά της υπαινίσσεται όλα τα δίπολα που μπορούμε να φανταστούμε: Την πάλη του καλού με το κακό, το άθροισμα του συνειδητού και υποσυνείδητου, τη σχέση του δημιουργού με το δημιούργημα, την αλληλεπίδραση επιστήμης και λογοτεχνίας.

Ο Φράνκενσταϊν ή ο Σύγχρονος Προμηθέας είναι ένα μέτριο κείμενο, γεμάτο ρομαντικές ιδέες, αφέλειες και ευκολίες συχνά ασυγχώρητες, αλλά είναι εξίσου ένα άκρως επιδραστικό έργο που είτε το θέλουμε είτε όχι ενθάρρυνε μια ολόκληρη βιομηχανία τρόμου και μυστηρίου. Πίσω από το μυθιστόρημα της Σέλεϊ θα έρθουν κατά σειρά βιβλία όπως το Μαγικό Δέρμα του Μπαλζάκ, ο Δόκτωρ Τζέκιλ και μίστερ Χάιντ του Στήβενσον, ο Δράκουλας του Στόκερ αλλά και κάποιες από τις αριστουργηματικές ιστορίες του Πόε – κοντολογίς μιλάμε για μια ολόκληρη γενεαλογία τρόμου και επιστημονικής φαντασίας.

Επιπρόσθετα ο Φράνκενσταϊν έκανε ένα άλμα από τη λογοτεχνία στη μυθολογία παίρνοντας θέση δίπλα στον Φάουστ, τον Άμλετ, τον Δον Κιχώτη, τον Ροβινσώνα Κρούσο και τον Δράκουλα. Ακόμα και σήμερα παραμένει ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους μύθους της παγκόσμιας αφήγησης.

Η παρούσα έκδοση από τις εκδόσεις Ψυχογιός μάς προσφέρει την καλύτερη δυνατή εκδοχή στη γλώσσα μας από μια έγκριτη μεταφράστρια. Η Κατερίνα Σχινά προσπάθησε να μεταφέρει το ανοίκειο ύφος της Σέλεϊ με όλες τις αρετές και τις αδυναμίες του, ακόμα κι αν χρειάστηκε κάποιες φορές να χειριστεί καθ’ υπερβολή λόγια φραστικά σχήματα. Το επίμετρο της Τζόις Κάρολ Όουτς είναι εξαιρετικά χρήσιμο και διαφωτιστικό, με μόνη ίσως αστοχία το γεγονός ότι επιφυλάσσει διθυραμβικές κρίσεις σε ένα κείμενο καταφανώς ανώριμο και συχνά άτεχνο.

Διαβάστε επίσης:

Μαίρη Σέλλεϋ – Φράνκενσταϊν: Ένα βιβλίο κλασικό και διαχρονικό