Σε ένα έργο από τη σειρά σχεδίων Neocolor, ο David Weiss (1946-2012) σκαλίζει ένα μικρό σύμπαν από μια επιφάνεια μαύρης —κολλώδους— ύλης· γραμμές, γρατσουνιές, τροχιές, μικροσκοπικές φακίδες μακρινών αστεριών, βέλη που δείχνουν προς ένα υπονοούμενο κέντρο και μετά μακριά, διασκορπισμένα σαν μετά από σύγκρουση. Στροβιλιζόμενα προς τα έξω, ίχνη διαδρομών ενός κόσμου που αλλάζει, δυναμικές μετατοπίσεις που δείχνουν το τέλος μιας εποχής και μιας γλώσσας, ο προτιμητέος διάβολος του κόσμου όπως ήταν μέχρι τότε γνωστός, να σβήνει. Στην άκρη του χαρτιού, ένα κείμενο αποκωδικοποιεί «το μυστήριο των γραμμών»: είναι ο χάρτης της Εποχής των Μεταναστεύσεων, όπου οι γραμμές υποδηλώνουν τόσο στάση όσο και κίνηση· εισβολές Γότθων, Ούννων και Βανδάλων, μάζες ανθρώπων που κατεβαίνουν από αρχαίους δρόμους, μια περίοδος που σήμανε το τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ένας χάρτης εφήμερης γεωγραφίας, ταραχώδους, εκτεινόμενης σε διαρκεία αρκετών αιώνων, χαρωπά αποτυπωμένος σαν από ένα απλό αλλά λαμπρό παιδικό μυαλό.
Αυτά τα σχέδια —δημιουργημένα μεταξύ 1977 και 1979— ονομάστηκαν έτσι από τη σειρά κηροπαστέλ της Caran D’Ache Neocolor, ένα προϊόν που κυκλοφόρησε περίπου την ίδια εποχή και που εξακολουθεί να παράγεται σήμερα, αν και με διευρυμένη χρωματική παλέτα. Δημιουργήθηκαν λίγο πριν η μοιραία συνάντηση με τον Peter Fischli μετατραπεί σε μια δια βίου συνεργασία και σε αυτά υπάρχουν ίχνη – γρατσουνιές! – δείγματα μιας μελλοντικής ζωής, σημαντικά μοτίβα που θα αναδυθούν με την πάροδο των ετών στα φιλοσοφικά, κωμικά και αισιόδοξα έργα του καλλιτεχνικού διδύμου.
Η μέθοδος με την οποία κατασκευάζονται τα σχέδια είναι οικεία (ή ήταν — ίσως η οικειότητα είναι γενεαλογική) σε πολλά παιδιά και ενήλικες μέσω των καλλιτεχνικών μαθημάτων της πρώιμης σχολικής ηλικίας. Τα παστέλ χρησιμοποιούνται για να σχηματίσουν το πρώτο στρώμα του σχεδίου. Τα φωτεινά, χαρούμενα χρώματά τους εφαρμόζονται με πίεση στο χαρτί μέχρι να καλύψουν ολόκληρη την επιφάνειά του με τη φωτεινή, με πυκνή χρωστική σάρκα τους. Αυτό το λιπαρό υπόστρωμα στη συνέχεια βάφεται από πάνω με ένα στρώμα μαύρου που κρύβει τη χαρούμενη παλέτα κάτω από τη σκιά του. Το σχέδιο χαράσσεται σε αυτό το πάνω στρώμα με τη χρήση μιας αιχμηρής μύτης, έτσι ώστε μέσω της διαγραφής του το χρωματιστό υπόστρωμα να αναδύεται ως περίγραμμα, ως αρνητικό, ως φωτεινή πληγή.
Σε αυτά τα σχέδια, το μαύρο συχνά λειτουργεί ως ατμοσφαιρικό νυχτερινό τοπίο· είτε στα σκοτεινά σοκάκια μιας πόλης, στα υποφωτισμένα εσωτερικά ενός διαμερίσματος είτε ως αδιάκριτο, αχανές φόντο οραμάτων, κάθε σχέδιο είναι ένας μικρός κόσμος. Μια γυναίκα με μανδύα μας κοιτάζει με διεισδυτικό βλέμμα, ενώ μια άλλη, της οποίας τα μάτια είναι κρυμμένα πίσω από κάτι που μοιάζει με κομψά γυαλιά εικονικής πραγματικότητας, κοιτάζει μακριά σε κάτι που δεν είμαστε εμείς, διορατική και δαιμονισμένη. Ένα ζευγάρι κρυστάλλινων πλασμάτων —ένα ντουέτο— ξεχύνουν το εσωτερικό τους στους δρόμους, με τη ζεστή λάμψη των φώτων της πόλης να τρεμοπαίζει στο φόντο. Αργότερα, μια ευρύτερη διαρροή: στην άκρη ενός πεζοδρομίου, το γυάλινο πλάσμα με τον μικροσκοπικό του φίλο, το αποτσίγαρο, κείτονται λιπόθυμα. Ένα σετ τυμπάνων δονείται στον δικό του ρυθμό και τρεις στροβιλιζόμενες φιγούρες πασχίζουν να κινηθούν μέσα από τη φόρα αντίθετων δυνάμεων. Αυτοί είναι μόνο μερικοί από τους κατοίκους αυτών των κόσμων. Εδώ, ο Weiss αναδύεται ως ένας εξαιρετικά επιδέξιος σχεδιαστής. Κάθε γραμμή του είναι σίγουρη, ακριβής και ρευστή, σημάδι ενός χεριού που αιχμαλωτίζει με την ταχύτητα της σκέψης.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Όπως είναι εμφανές σε ολόκληρο το πρώιμο έργο του, το οποίο αποφάσισε να οργανώσει προς το τέλος της ζωής του, ο David Weiss δημιούργησε και χρησιμοποίησε το σχέδιο σε πολλές από τις εφαρμογές και τις μορφές του. Το χρησιμοποίησε ως μέσο αφήγησης σε κόμικς, σε πίνακες ζωγραφικής, σε προπαρασκευαστικά σκίτσα και είναι εύκολο να καταλάβει κανείς πώς αυτή η ενασχόληση διαπέρασε το μέλλον στα έργα που δημιούργησε με τον Peter Fischli. Οι δυνατότητες εύρους και ταχύτητας του σχεδίου σε συνδυασμό με την ελαφρότητα της λήψης σημειώσεων είναι ιδιαίτερα εμφανείς σε έργα όπως το Suddenly This Overview (1981-2012), ή σε πορτραίτα χαρακτήρων όπως το Rat and Bear (1981-2010) —τα alter ego του διδύμου— όπου το λακωνικό και υπόγειο χιούμορ του David Weiss λάμπει σαν τα πρισματικά χρώματα του υποστρώματος.
Σε ένα από τα Neocolor σχέδια, τρεις φιγούρες κάθονται πίσω από μια βιτρίνα και κοιτάζουν μέσα από το γυαλί. «Ατενίζαμε έξω, μαγεμένοι, νιώθοντας δέος από την τόση ομορφιά» γράφει το κείμενο. Παραμένει ασαφές αν αυτό το «έξω» αναφέρεται στην άγρια ομορφιά του κόσμου ή απλώς σε ένα οργανωμένο αντίγραφό της πίσω από γυαλί.
Κεντρική εικόνα θέματος: David Weiss, Untitled, 1978, Wax pastel on paper, 11.5 × 17.5 cm
