«Η φωτογραφία μου προσέφερε μια ζωή… Το λιγότερο που μπορούσα να κάνω ήταν να προσπαθήσω να αρθρώσω αυτές τις ιστορίες με όλη τη διαύγεια και τη συμπόνια που αξίζουν, με όσο ισχυρότερη φωνή μπορούσα. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν μισθοφορικό.» –Don McCullin

Τι σημαίνει να βρίσκεσαι εκεί όταν η ιστορία συμβαίνει; Πώς μετατρέπεται η φωτογραφική μαρτυρία σε συλλογική μνήμη; Η ζωή, ο θάνατος και ό,τι υπάρχει στο ενδιάμεσο αποτυπώνεται μέσα από τον φωτογραφικό φακό του ζωντανού θρύλου της παγκόσμιας φωτοδημοσιογραφίας και της φωτογραφίας πολέμου Don McCullin, στην έκθεση με ακριβώς αυτά τα στοιχεία στον τίτλο της, «Life, Death & Everything In Between». Η έκθεση παρουσιάζεται στο MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, από τις 24 Νοεμβρίου έως τις 6 Δεκεμβρίου 2026, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Φεστιβάλ Δημοσιογραφίας Voices και σε συνεργασία με την Ένωση Συντακτών Μακεδονίας-Θράκης (ΕΣΗΕΜ-Θ).

Ο Don McCullin (γ. 1935, Λονδίνο) δημιούργησε στην πάνω από επτά δεκαετίες καριέρα του μερικές από τις πιο εμβληματικές φωτογραφίες πολεμικών συρράξεων και της συνθήκης των μη προνομιούχων. Το κοντινό του πλάνο από τον αποσβολωμένο Αμερικανό πεζοναύτη στο Βιετνάμ το 1968, και το πρόσωπο του άστεγου Ιρλανδού άντρα στο Λονδίνο το 1970 που επιστρέφει απελπισμένα το βλέμμα, συνοψίζουν καίρια το παράλογο της ανθρώπινης μοίρας. Το έργο του McCullin σφραγίστηκε, παράλληλα, από ακεραιότητα στην προσέγγιση της βίαιης πολυπλοκότητας του κόσμου, και από διαρκή αναστοχασμό για το ήθος της αποστολής του φωτοδημοσιογράφου, καθιστώντας την περίπτωσή του πολύ ιδιαίτερη σε μια εποχή που ο δημοσιογραφικός κόσμος συμπιέζεται από διαρκείς συγκρούσεις συμφερόντων.

Τα παραπάνω ερωτήματα τίθενται σε διάλογο στην έκθεση και με τη σύγχρονη ελληνική φωτοδημοσιογραφία. Οι φωτογραφίες του διεθνώς καταξιωμένου δημιουργού Don McCullin συνομιλούν με δύο ψηφιακές προβολές έργων 34 Ελλήνων φωτοδημοσιογράφων της τελευταίας πενταετίας, υπό τον τίτλο «Η ευθύνη του βλέμματος», επιλεγμένων έπειτα από ανοιχτή πρόσκληση και αξιολόγηση από κοινή επιτροπή των τριών φορέων-διοργανωτών της έκθεσης. Πέρα από τις αλλαγές στα μέσα και στην κυκλοφορία των εικόνων, παραμένει σταθερή η ευθύνη του βλέμματος: τι επιλέγουμε να δείξουμε, σε ποιους δίνουμε ορατότητα, πώς στεκόμαστε απέναντι στον άλλον.

Η  έκθεση «Life, Death & Everything In Between» είναι μια δωρεά του Sir Don και της Lady Catherine McCullin και του Xposure Festival, με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Simon Newton, προς το MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης. Η έκθεση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα από το Athens Photo World και την pixel19, τον Φεβρουάριο του 2026, με την υποστήριξη της Περιφέρειας Αττικής.

Επιμέλεια: Ηρακλής Παπαϊωάννου, Επιμελητής, MOMUS-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης

Don McCullin – Βιογραφικό σημείωμα

Ο Don McCullin γεννήθηκε το 1935 στο Finsbury Park του Βόρειου Λονδίνου. Τα φτωχικά παιδικά του χρόνια σημάδεψαν οι χιτλερικές βόμβες και ο πρώιμος θάνατος του πατέρα του. Υπηρέτησε στην πολεμική αεροπορία (RAF) ως βοηθός φωτογράφος και μετά από θητεία στην Αίγυπτο, την Κένυα και την Κύπρο επέστρεψε στο Λονδίνο όπου άρχισε να φωτογραφίζει φίλους του από τη διαβόητη συμμορία The Guv’nors του Βόρειου Λονδίνου. Η δημοσίευση των φωτογραφιών αυτών στον Observer το 1959, σε ηλικία 23 ετών, οδήγησε στην πρώτη του ανάθεση. Το 1961 το φωτογραφικό του δοκίμιο για την κατασκευή του τείχους του Βερολίνου βραβεύτηκε με το British Press Award, ενώ το 1964 πήρε το ίδιο βραβείο για την κάλυψη της ένοπλης έκρηξης βίας στην Κύπρο.

Τις επόμενες δυο δεκαετίες εργάστηκε αρχικά για τον Observer και από το 1966 ως το 1984 για το περιοδικό The Sunday Times. Κάλυψε πολέμους στο Κονγκό, την Μπιάφρα, την Ουγκάντα, το Τσαντ, το Βιετνάμ, την Καμπότζη, το Μπαγκλαντές, το Ισραήλ, την Ιορδανία, τον Λίβανο, το Ιράν, το Αφγανιστάν, τη Βόρειο Ιρλανδία και αλλού. Η κάλυψη του πολέμου στο Βιετνάμ και της σύγκρουσης στη Βόρειο Ιρλανδία του απέφερε διεθνή αναγνώριση. Δέχθηκε σφαίρες και τραυματίστηκε από θραύσματα όλμου στην Καμπότζη, φυλακίστηκε στην Ουγκάντα, απελάθηκε από το Βιετνάμ και επικηρύχθηκε στον Λίβανο. Το έργο του εστιάστηκε επίσης στα βάσανα των αστέγων, των μη προνομιούχων και της Βρετανικής εργατικής τάξης. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 σταδιακά επικεντρώθηκε σε πιο ειρηνικά ζητήματα, ταξιδεύοντας στην Ινδονησία, την Ινδία και την Αφρική όπου τεκμηρίωσε την κρίση του HIV. Κατέγραψε τα ερείπια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας στη Βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες εικονογράφησε την αγγλική εξοχή, ιδιαίτερα το Σόμερσετ, δημιουργώντας παράλληλα λεπταίσθητες νεκρές φύσεις.

Εξέδωσε πολλά φωτογραφικά βιβλία, ενώ σημαντικά ντοκιμαντέρ αφιερώθηκαν στο έργο του, ανάμεσά τους το βραβευμένο «McCullin». Φωτογραφίες του υπάρχουν σε πολλές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές σε όλο τον κόσμο. Το 1993 υπήρξε ο πρώτος φωτοδημοσιογράφος που τιμήθηκε με τη διάκριση του Ταξιάρχη του Τάγματος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, ενώ το 2017 χρίστηκε ιππότης. Το έργο του Sir Don McCullin παρουσιάστηκε σε μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις στην Tate Britain το 2019 και στην Tate Liverpool το 2020.

Άνεργοι συλλέγουν κάρβουνο από την ακτή στο Δυτικό Χάρτλπουλ, Αγγλία, γύρω στο 1963

Παράλληλη έκθεση «Η ευθύνη του βλέμματος»

Συμμετέχοντες φωτογράφοι: Αλέξανδρος Αβραμίδης, Μιχάλης Βαράκλας, Άρης Βαφειαδάκης, Γιώργος Γιακουμίδης, Θωμάς Γιωτόπουλος, Λουίζα Γκουλιαμάκη, Θωμάς Δασκαλάκης, Γιάννης Δημητρόπουλος, Κωνσταντίνος Ζήλος, Δημήτρης Ζης, Θανάσης Καλιακούδας, Μιχάλης Καραγιάννης, Αλέξανδρος Κατσής, Βαγγέλης Κουσιώρας, Μανώλης Λαγουτάρης, Γιάννης Λιάκος, Ηλίας Μάρκου, Στέλιος Ματσάγκος, Σάκης Μητρολίδης, Γιώργος Μουτάφης, Άγγελος Μπαράι, Τατιάνα Μπόλαρη, Γιάννης Μωϋσιάδης, Νίκος Οικονόμου, Νίκος Παλαιολόγος, Ελένη Παπαθανασίου, Νίκος Πηλός, Δημήτρης Σαρέλας, Κωνσταντίνος Τσακαλίδης, Δημήτρης Τοσίδης, Νίκος Χατζηπολίτης, Αχιλλέας Χήρας, Μάρκος Χουζούρης, William Faithful

Κεντρική εικόνα θέματος: Μια μητέρα με το καινούριο καροτσάκι του μωρού της στην πόλη Κονσέτ, όπου γίνεται επεξεργασία ατσαλιού, Αγγλία, 1974