Σύμφωνα με τον Βιτγκενστάιν ο κόσμος είναι όλα όσα συμβαίνουν. Ο κόσμος καθορίζεται από τα γεγονότα και επί της ουσίας τεμαχίζεται σε γεγονότα σύμφωνα με τον Αυστριακό φιλόσοφο. Το μοναδικό μυθιστόρημα της Έμιλυ Μπροντέ επιβεβαιώνει με τον πιο αδιαμφισβήτητο τρόπο τις φιλοσοφικές προτάσεις του Tractatus Logico Philosophicus. Ένα πυκνό αφηγηματικό υφαντό με επεισόδια καλώς συγκερασμένα μας δίνουν αυτό το άγριο αριστούργημα της Αγγλικής λογοτεχνίας.
Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» είναι ένα από εκείνα τα μυθιστορήματα που κάθε εποχή καλείται να ερμηνεύσει με τον δικό της, μοναδικό τρόπο. Γραμμένο στη μοναστική ηρεμία του πρεσβυτέριου από ένα νεαρό κορίτσι που σε όλη τη σύντομη ζωή της δοκιμαζόταν σε παιχνίδια μυθοπλασίας με τα αδέρφια της, περικλείει τον άνθρωπο και την ψυχή με μια σαιξπηρικού τύπου καθολικότητα. Ανάλογο είναι και το ύφος της Μπροντέ, για να μνημονεύσουμε έναν άλλο σημαντικό φιλόσοφο, τον Σοπενχάουερ, που ισχυριζόταν, και όχι άδικα, ότι το στυλ το δίνουν πάνω από όλα οι ιδέες.
Αν θέλαμε να κατατάξουμε τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» σε κάποιο καταστατικό κίνημα θα προσκρούαμε στην αμηχανία του ανέφικτου. Τα μεγάλα έργα δεν κατατάσσονται πουθενά. Προστατεύονται από ένα πλέγμα ανεξαρτησίας, από την έννοια του ασυμβίβαστου. Δεν θα μπορούσαμε επίσης να παραθέσουμε κάποιο επιθετικό προσδιορισμό στο μυθιστόρημα της Έμιλυ Μπροντέ. Πρόκειται σίγουρα για ένα πολιτικό και κοινωνικό μανιφέστο μιας ταραγμένης εποχής αλλά μήπως δεν είναι εξίσου ερωτικό και φιλοσοφικό; Τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» είναι ένα από τα κορυφαία αντι-μυθιστορήματα δίπλα στους «Δαιμονισμένους», στην «Εξαδέλφη Μπέτυ», στον «Μόμπι Ντικ» και στη «Λολίτα».
Το αναγνωστικό ενδιαφέρον μονοπωλεί ασφαλώς ο Χήθκλιφ, εμβληματικός αντιήρωας για τον οποίο έχουν γραφτεί και θα συνεχίζουν να γράφονται σελίδες επί σελίδων. Ο Καμύ στον «Επαναστατημένο άνθρωπο» του δίνει το περιβραχιόνιο του εξεγερμένου, αναγνωρίζοντας πως ο πρωταγωνιστής της Έμιλυ Μπροντέ διολισθαίνει στον μηδενισμό και στην ηθική νάρκωση έχοντας ως βασικό του μέλημα την εκδίκηση. Ο Χήθκλιφ κατά τον Καμύ διαπράττει ύβρη, υπερβαίνει το μέτρο, τυφλωμένος από την ασυγκράτητη οργή. Κλειδί ερμηνείας του παραμένει η απελπισία, απέναντι στην οποία ο άνθρωπος δεν μπορεί να αντιπαρατάξει παρά το άμετρο μίσος, τον θυμό και την εκδικητική διάθεση. Παραφράζοντας τη ρήση του Καμύ από το «Μύθο του Σισύφου» θα λέγαμε «Ας φανταστούμε τον Χήθκλιφ ευτυχισμένο». Αλλά τότε θα μιλούσαμε για ένα άλλο μυθιστόρημα, για άλλη πλοκή και χαρακτήρες, ίσως και για άλλη συγγραφέα.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η Έμιλυ Μπροντέ επενδύει στην πλοκή, με καθαρά πεζό λόγο στον οποίο όμως υπάρχει μια υπόγεια ρυθμική αγωγή, με χαρακτήρες και επεισόδια που θα ταίριαζαν σε ελισαβετιανό δράμα. Η Αγγλίδα συγγραφέας πιέζει τα πράγματα στα άκρα, όπως θα έκανε στη θέση της και ο Ντοστογιέφσκι, που γράφει την ίδια περίπου εποχή. Σε αυτό το δίχως ηθική μυθιστόρημα σατιρίζεται με πικρόχολη διάθεση η παρακμή της μεγαλοαστικής τάξης με τον τρόπο που επιχειρεί να το κάνει και ο Ντ.Χ.Λόρενς στον «Εραστή της λαίδης Τσάτερλι».
Η μετάφραση του Άρη Μπερλή θα πρέπει να θεωρηθεί αξεπέραστη. Ο σπουδαίος αυτός μεταφραστής έχει καταθέσει την ψυχή του στον άγονο αγώνα της απόδοσης στα νέα ελληνικά ενός στιλιστικού αριστουργήματος. Η γλώσσα του πρωτοτύπου, αφτιασίδωτη και ασκητική, είναι ένας προάγγελος του μοντερνισμού ένα αιώνα πριν από την εμφάνισή του. Η νεοελληνική γλώσσα δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να ανταγωνιστεί τη σοφία και την πυκνότητα της αγγλικής και δεν είναι τυχαίο ότι ο έλληνας μεταφραστής επιστρατεύει λόγιες και καθαρευουσιάνικες λέξεις και φραστικά σχήματα προκειμένου να αντεπεξέλθει στο άνισο εγχείρημα.
Διαβάστε επίσης:
Έμιλυ Μπροντέ – Ανεμοδαρμένα Ύψη: Το κλασικό βιβλίο από τις εκδόσεις Άγρα
