10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη»

Από το Πνευματικό Κέντρο και το κτίριο Βαλμά μέχρι τον Ταρσανά και τη σκάλα του Βροντάδου, με πλούσιο καλλιτεχνικό πρόγραμμα, μουσικό εργαστήριο, έκθεση λαϊκών μουσικών οργάνων, χορευτικό δρώμενο, το 10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη» ανοίγει τη Σύρο από τις 26 μέχρι τις 29 Αυγούστου σε όλους εκείνους που αγαπούν το ρεμπέτικο και λαϊκό τραγούδι, τους παλιούς ρεμπέτες και τους αθάνατους λαϊκούς βάρδους.

Με συνδιοργανωτές τον Δήμο Σύρου – Ερμούπολης και την Κυκλαδική Εταιρεία Ανάπτυξης του Επιμελητηρίου Κυκλάδων, και χορηγό επικοινωνίας την ΕΡΤ, το 10ο Φεστιβάλ Ρεμπέτικου προσκαλεί τους επισκέπτες και τους κατοίκους του νησιού σε μια τετραήμερη γιορτή λαϊκού πολιτισμού.

Το εικαστικό της αφίσας που επιμελήθηκε, όπως πάντα, ο εικονογράφος Δημήτρης Κάσδαγλης, αποτυπώνει την κεντρική ιδέα της φετινής διοργάνωσης και ιδιαίτερα την ενότητα και αντίθεση ρεμπέτικου και λαϊκού.

ΑΠΟ ΤΟ ΡΕΜΠΕΤΙΚΟ ΣΤΟ ΛΑΪΚΟ

Κύρια θεματική ενότητα της φετινής διοργάνωσης του Φεστιβάλ Ρεμπέτικου της Σύρου είναι η περίοδος της μετάβασης από το «ρεμπέτικο» στο «λαϊκό».

Μέχρι και το 1940, επικρατεί το ελαφρό τραγούδι με δυτικό προσανατολισμό. Ο πόλεμος, η κατοχή και ο εμφύλιος, καθιερώνουν το ρεμπέτικο – λαϊκό ως την κυρίαρχη μορφή τραγουδιού με ευρεία απήχηση πλέον στο μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας, με το ελαφρό τραγούδι να χάνει σταθερά έδαφος, αφού δεν «προσαρμόστηκε» στο περιβάλλον της μεταπολεμικής περιόδου.

Το μπουζούκι καθιερώνεται ως το κυρίαρχο όργανο της λαϊκής μουσικής έκφρασης, ενώ οι συνθέτες της περιόδου του «ρεμπέτικου» περνούν σταδιακά στο «λαϊκό». Ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μανώλης Χιώτης, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Απόστολος Καλδάρας, ο Γιώργος Μητσάκης και άλλοι συνθέτες και μουσικοί που εμφανίζονται τις δεκαετίες ’30 και ’40 στον χώρο του «ρεμπέτικου» πρωτοστατούν δυναμικά στην εξέλιξή του σε «λαϊκό», διευρύνοντας αισθητά το κοινό στο οποίο απευθύνεται.

Την ίδια περίοδο, λαμβάνει χώρα μια κοσμοϊστορική συγκυρία. Μια γενιά συνθετών με κύριους εκπρόσωπους τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Σταύρο Ξαρχάκο, μπολιάζει το «λαϊκό» τραγούδι με μια «έντεχνη» προσέγγιση, βάζοντας ταυτόχρονα τους μεγάλους μας ποιητές σε αυτό.

Στη δεκαετία του ’70 γίνεται μια συστηματική προσπάθεια επαναπροσέγγισης του αυθεντικού αλλά ξεχασμένου προπολεμικού ρεμπέτικου, με έρευνες, συλλογή των χαμένων τραγουδιών και εντοπισμό των εν ζωή συνθετών και μουσικών. Στις συναυλίες και επανεμφανίσεις τους είναι έντονη η παρουσία της φοιτητικής νεολαίας, η οποία κατά τη σκοτεινή περίοδο της δικτατορίας, αλλά και μετά τη μεταπολίτευση, αναζητούσε το αληθινό, το αυθεντικό, αναγνωρίζοντάς το στα πρόσωπα των μορφών του ρεμπέτικου.

Όλη αυτή η περίοδος σφραγίζεται από την παρουσία του Στέλιου Καζαντζίδη. Τόσο οι ερμηνευτικές του ικανότητες όσο και οι συγκυρίες, συνέβαλαν στο ότι αγαπήθηκε όσο κανείς άλλος στην ιστορία της λαϊκής μουσικής. Στη συνείδηση των Ελλήνων, το πρόσωπό του ταυτίστηκε με τη δική τους ύπαρξη και τις ανυπέρβλητες δυσκολίες της μεταπολεμικής περιόδου.

Μετά τη μεταπολίτευση, μέσα από μια διαρκή διαδικασία ζυμώσεων και αντιπαραθέσεων, θα λέγαμε ότι γίνεται αποδεκτό πως το «λαϊκό» τραγούδι είναι σαρξ εκ της σαρκός του «ρεμπέτικου». Για τους ερευνητές, αποτελούν δύο περιόδους της ίδιας λαϊκής αστικής μουσικής παράδοσης.

Το ρεμπέτικο έχει καταχωρηθεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2015, στον αντιπροσωπευτικό κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO το 2017.

Η ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ

Το Φεστιβάλ Ρεμπέτικου «Η Σύρα του Μάρκου Βαμβακάρη» συνδιοργανώνουν ο Δήμος Σύρου – Ερμούπολης και η Κυκλαδική Εταιρεία Ανάπτυξης (ΚΕΤΑΝ) του Επιμελητηρίου Κυκλάδων. Το Φεστιβάλ έχει καταχωρηθεί στο Ευρετήριο Ευρωπαϊκών Φεστιβάλ και έχει λάβει το EFFE LABEL.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

• ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ

Τετάρτη 26 Αυγούστου 2026
Ταρσανάς Ερμούπολης — 21:00
«ΡΟΖΑ, ΣΤΕΛΛΑ ΚΑΙ ΜΑΡΙΚΑ: ΟΙ ΔΙΚΕΣ ΜΑΣ ΞΕΝΕΣ». Τρεις θρυλικές φωνές σε ένα σταυροδρόμι πολιτισμών. Με τη ΣΟΦΙΑ ΠΑΠΑΖΟΓΛΟΥ.

Η Σοφία Παπάζογλου παρουσιάζει την παράσταση «Οι δικές μας ξένες» αποτίνοντας φόρο τιμής σε τρεις εμβληματικές τραγουδίστριες που έζησαν και μεγαλούργησαν στην Ελλάδα – χωρίς να έχουν ελληνικές ρίζες: την εβραϊκής καταγωγής Ρόζα Εσκενάζυ (Σάρα Εσκενάζυ) που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στα τέλη του 19ου αιώνα και θεωρείται η σπουδαιότερη τραγουδίστρια του σμυρναίικου τραγουδιού, τη Στέλλα Χασκίλ επίσης εβραϊκής καταγωγής (Στέλλα Γιεχασκέλ-Γαέγου) που γεννήθηκε το 1918 στη Θεσσαλονίκη, και τη Μαρίκα Νίνου, αρμένικης καταγωγής (Ευαγγελία Αταμιάν) που γεννήθηκε στον Καύκασο το 1918 ή το 1922.

• • • Σπύρος Πατράς, μπουζούκι, τραγούδι
    • Ντάσο Κούρτι, ακορντεόν
    • Βασίλης Κετεντζόγλου, κιθάρα
    • Νίκος Γύρας, κοντραμπάσο
    • Ηχοληψία: Μιχάλης Αλεξάκης

Πέμπτη 27 Αυγούστου 2026
Σκαλιά Βροντάδου (έξω από την ιστορική ταβέρνα του «Τεμπέλη») — 21:00
ΤΑΛΙΛΙ ΝΟΟΜΠΑ

Στη γειτονιά του Βροντάδου, όπου για δεκαετίες λειτούργησαν λαϊκά στέκια, με ένα εξ αυτών την ιστορική ταβέρνα του «Τεμπέλη», μια παρέα νέων παιδιών, οι «Ταλίλι Νοόμπα», θα παρουσιάσει ρεμπέτικα τραγούδια που αγαπήσαμε, από την προπολεμική αλλά και μεταπολεμική περίοδο, μέσα από τα οποία αναδεικνύονται τόσο τα διαχρονικά κοινωνικά θέματα όπως η φτώχεια, η μετανάστευση και η περιθωριοποίηση, όσο και οι ομορφιές της ζωής, όπως περιγράφονται γλαφυρά μέσα στα ρεμπέτικα τραγούδια.

• • • Βασιλική Γιαννακούλη, κιθάρα, τραγούδι
    • Ειρήνη Ζώγαλη, μπουζούκι, μπάντζο
    • Γιάννης Αναστασόπουλος, βιολί
    • Σέργιος Δημόπουλος, ακορντεόν
    • Σπύρος Μεϊδάνης, μπουζούκι

Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026
Ταρσανάς Ερμούπολης — 21:00
Το σχήμα του ΚΩΣΤΑ ΔΟΥΜΟΥΛΙΑΚΑ

Με μουσικούς και ερμηνεύτριες που διαμένουν μόνιμα στη Σύρο, σε μια αναδρομή στις δεκαετίες ’40, ΄50 και ’60 και μια ζωντανή αναπαράσταση της αισθητικής αλλαγής των τραγουδιών όπως γαλουχήθηκε μέσα απ’ τα λαϊκά πάλκα. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, οι εμβληματικές συνθέσεις «Φραγκοσυριανή» και «Βεργούλες» του Μάρκου Βαμβακάρη, «Μες στην πολλή σκοτούρα μου» του Τσιτσάνη, από την αυθεντική «ρεμπέτικη» εκτέλεση στη μεταγενέστερη λαϊκή τους μορφή. Η εξελικτική αυτή πορεία συνέδεσε την προπολεμική παράδοση με τη μεταπολεμική κοινωνική πραγματικότητα, φτάνοντας έως την «έντεχνη» προσέγγιση της γενιάς του Θεοδωράκη και του Χατζιδάκι.

• • • Κώστας Δουμουλιάκας, τραγούδι, μπουζούκι
    • Νάνα Μπινοπούλου, τραγούδι
    • Αργυρώ Πανταζή, τραγούδι
    • Αντώνης Μαραγκός, μπουζούκι, κιθάρα
    • Δημήτρης Μαραγκός, ακορντεόν, κιθάρα
    • Δημήτρης Καπέλλας, κοντραμπάσο
    • Δημήτρης Πάντος, κιθάρα, τραγούδι

Σάββατο 29 Αυγούστου 2026
Ταρσανάς Ερμούπολης — 21:00
Το σχήμα του ΒΑΓΓΕΛΗ ΤΡΙΓΚΑ στην παράσταση «…και το ρεμπέτικο λαϊκό εγένετο», με τη συμμετοχή της ΚΑΙΤΗΣ ΚΟΥΛΛΙΑ και της ΖΑΝΕΛ.

Η παράσταση αναδεικνύει την εξέλιξη της λαϊκής μας μουσικής με τις κυριότερες δημοφιλείς εκφάνσεις της. Κεντρικό σημείο αναφοράς είναι το αποκαλούμενο «έντεχνο», αλλά και άλλες αποχρώσεις του λαϊκού τραγουδιού που δημιουργήθηκαν μετά το ’50 και το ’60. Παράλληλα, μέσα από αυτή την παρουσίαση και τις συνθέσεις των μεγάλων λαϊκών δημιουργών, προβάλλεται το μπουζούκι ως πρωταγωνιστικό όργανο και αναπόσπαστο μέρος της λαϊκής μας μουσικής.

• • • Βαγγέλης Τρίγκας, μπουζούκι, τραγούδι
    • Ζανέλ, τραγούδι
    • Καίτη Κουλλιά, τραγούδι
    • Δημήτρης Κοτταρίδης, βιολοντσέλο
    • Αναστάσης Μπίτζιος, μπουζούκι, τραγούδι
    • Θόδωρος Μπρουτζάκης, πιάνο
    • Γιάννης Πλαγιανάκος, κοντραμπάσο
    • Αντώνης Σίδερης, μπουζούκι, τραγούδι

Στην παράσταση, ομάδα χορευτών της Λαογραφικής Στέγης Σαλαμίνας, θα χορέψουν τον Κουλουριώτικο χασάπικο, ο οποίος δεν είναι απλά μια ακολουθία βημάτων, αλλά μια ζωντανή έκφραση μνήμης και συλλογικής ταυτότητας.

• ΕΚΘΕΣΗ ΛΑΪΚΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΝ

Τετάρτη 26 ως Σάββατο 29 Αυγούστου 2026
Αίθουσα Γιάννη Ρίτσου, Πνευματικό Κέντρο Δήμου Σύρου – Ερμούπολης
Τετάρτη-Παρασκευή: 10:30-14:00 & 18:00-21:00
Σάββατο: 10:30-14:00

• ΜΟΥΣΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026
12:00-16:00
Συνεδριακή αίθουσα «Βαλμά» Επιμελητηρίου Κυκλάδων
(Αγίου Νικολάου 6, έναντι θεάτρου «Απόλλων»)

Μουσικό εργαστήριο με τον Βαγγέλη Τρίγκα, ένα από τους σπουδαιότερους σύγχρονους δεξιοτέχνες και δασκάλους του μπουζουκιού, με θέμα την «εξέλιξη της τεχνικής του μπουζουκιού κατά τη μετάβαση από το ρεμπέτικο στο λαϊκό», κατά την οποία ενσωματώθηκαν επιρροές και προσεγγίσεις που οφείλονται κατά κύριο λόγο στους μεγάλους «κλασσικούς» συνθέτες της λαϊκής μας μουσικής, αλλά και στους σπουδαίους εκτελεστές που στόλισαν με το μοναδικό τους τρόπο παιξίματος τις μεγάλες δημιουργίες των δεκαετιών μετά το 1950.