Πέμπτη, 19 Ιανουαρίου 2017
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Δευτέρα, 9 Ιανουαρίου 2017 12:45
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου

Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του. Είναι το ίδιο το έργο πνοή και αναπνοή, είναι γέννηση εκ της σαρκός του δημιουργού, σαν ένα τρίπτυχο της Αναγέννησης που αναπαριστά τον Χριστό στον σταυρό να χάνει σταγόνα σταγόνα το αίμα του. Είναι αλήθεια και όχι υπερβολή από μόνο του μία καιόμενη βάτος και ένας πυρετός που κανείς δεν ξέρει πότε θα καταλαγιάσει, ίσως με την ολοκλήρωσή του ή μήπως αυτό ποτέ δεν ολοκληρώνεται; Και αυτό εδώ το σύγγραμμα βάσανο αποτελεί και όχι εξαίρεση από έναν τοκετό που κλονίζει τα σωθικά. Εισαγωγή φιλολογική και κάπως αφηρημένη αλλά το βιβλίο αυτό δεν είναι ένα συνηθισμένο βιβλίο, αγγίζει τα όρια ενός αυτοβιογραφικού παραληρήματος.


Πράγματι, το τελευταίο βιβλίο και συνάμα αριστούργημα της Κλαρίσε Λισπέκτορ, μιας γυναίκας που υποδύεται κάποιον άλλο σαν αυτή να μην υπήρξε ποτέ, σαν να μην έγραψε ποτέ αυτό το κύκνειο άσμα της προτού μεταπηδήσει σε έναν κόσμο ήσυχο και αλλοτινό είναι μία ελεγεία και ένας ύμνος αλλά και τραγωδία? Η ίδια καταγράφει τον μαρτυρικό πόνο μίας ηρωίδας που μοιάζει να είναι ο δικός της καθρέφτης, μία άλλη Frida Kahlo που ζωγραφίζει παρά την αδυναμία που δηλώνει λόγω των συμβάντων της υγείας της, των πολύ οδυνηρών.


Ο αφηγητής ανώνυμος αν και επώνυμος, η ηρωίδα χαμένη αν και παρούσα, όλα εδώ παραθέτονται ατάκτως ερριμμένα με διάθεση για έρευνα εις βάθος πριν το τέλος χαράξει στην αυγή του αύριο. Πότε θα σημάνει η ώρα του αστεριού ή μήπως είναι ήδη πραγματικότητα και κανείς δεν το έχει αντιληφθεί; Όσο προχωράει η απολογία της ηρωίδας που σπαρταράει και εκλιπαρεί, τόσο αντιλαμβάνεται κανείς την ταυτότητα που αναζητάται σαν μία άλλη Σεραφίτα Σεραφίτους για να θυμηθούμε το μεταφυσικό μυθιστόρημα του "πατέρα" του μυθιστορήματος Ονορέ ντε Μπαλζάκ. Η παρομοίωση που επιχείρησα με την Φρίντα διόλου τυχαία αν ανατρέξει κανείς στην εργοβιογραφία της συγγραφέως στο τέλος του βιβλίου. Μία γυναίκα με μορφή άντρα που άντεξε και δεν λύγισε, που άντλησε δύναμη να γράψει μέχρι τέλους αν και ουσιαστικά είχε φύγει με το πνεύμα δεν μπορεί να παραλειφθεί, δεν γίνεται να μην αναφερθεί. Συγκλονίζει ο λόγος της και η μνήμη των στιγμών της ηρωίδας της, ένα αγκάθινο στεφάνι που όλο και την αφαιμάσσει μέχρι να την οδηγήσει στον "παραΐσο", παράδεισο δηλαδή όπως έλεγε και ο Ιάπωνας Σουσάκου Έντο στην "Σιωπή". Κάπου μεταξύ ζωής και θανάτου, μεταξύ ύπαρξης και ανυπαρξίας αν και όλα αυτά είναι έννοιες μετέωρες και αιωρούμενες, εκεί κάπου κινείται η Μακκαμπέα και ο αφηγητής άντρας/γυναίκα ολοκληρώνει το ανθρώπινο δράμα, ελευθερώνει δυνάμεις και ενέργεια για να ντύσει με το πέπλο της φυγής το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται. Η Έλεν Σίξου στο πεφωτισμένο επίμετρο του βιβλίου περιγράφει χαρακτηριστικά: "Η συγγραφέας της "Ώρας του αστεριού" γεννήθηκε από την ανάγκη του ίδιου του κειμένου, και πεθαίνει μαζί με το κείμενο . Είναι δημιούργημα του δημιουργήματος του. Είναι το παιδί, ο πατέρας (στην πραγματικότητα η μητέρα)".


Ο αναγνώστης συμπάσχει με την πορεία της κορύφωσης της αγωνίας που διαχέεται δίχως έκπτωση καθ' όλη την διάρκεια του διαλόγου της συγγραφέως με τον εαυτό της μέσω των δύο χαρακτήρων που χειρίζεται με δεξιότητα αλλά με φυσικότητα αφού όλα εξαρτώνται από εκείνη. Όπως η ζωή τρέμει στα χέρια της και παλεύει να την κρατήσει για να μην της ξεφύγει έτσι και οι λέξεις γλιστράνε στα δάχτυλα και ποτίζει όλο το κείμενο με ρεύματα, με τάσεις και με μία ροπή ανυπαρξίας που κανείς αναρωτιέται αν έχει ήδη επιτελεστεί ή βρίσκεται στο μεταίχμιο. Η Μακκαμπέα, όπως και η συγγραφέας, στα προάστια του Ρίο ντε Τζανέιρο μάχεται με την ανικανότητα και την λιγοψυχία που την διακατέχει και αγωνίζεται να αποδεχτεί πως είναι ήδη αγκαλιά με τον θάνατο, την λύτρωση, την επιθυμία για απαλλαγή, με λίγα λόγια πως αποτελεί ήδη παρελθόν. "Γιατί είναι κάτι ώρες που ο άνθρωπος έχει ανάγκη έναν τοσοδούλη θάνατο και ούτε που το ξέρει". Αυτό συμβαίνει από την μία ενώ παρατηρεί τον άντρα και συγγραφέα Ροντρίγκο να την οδηγεί στο τέλος της και εκείνη το απολαμβάνει. Από την άλλη όμως η ίδια η Λισπέκτορ εγκιβωτίζει τον συγγραφέα σε ένα πλαίσιο συγκεκριμένο, σε έναν οίκο ενοχής και ανοχής για να αποφασίσει την μοίρα της ηρωίδας. Ο παλμός και ο σφυγμός του σε ένταση, το μυαλό του σε ηφαιστειώδη κατάσταση, τα λόγια του σε παραλληλισμό με την σκέψη του: "Για να σχεδιάσω την κοπέλα πρέπει να χαλιναγωγηθώ και για να μπορέσω να συλλάβω την ψυχή της πρέπει να τρέφομαι λιτά με φρούτα και να πίνω παγωμένο λευκό κρασί γιατί κάνει ζέστη σε αυτό το κουβούκλιο μέσα στο οποίο κλειδώθηκα και απ' όπου έχω την αξίωση να θέλω να βλέπω τον κόσμο".


Οι συνθήκες που δημιουργεί η ίδια η Λισπέκτορ είναι άκρως πιεστικές, η ίδια ζει υπό την πίεση ενός θανάτου που πλησιάζει αλλά ενώ η ίδια οδεύει μαθηματικά προς την έξοδο και στέκεται αγέρωχη, οι ήρωές της είναι πιόνια που μέχρι τελευταία στιγμή τα μετακινεί. Η αίσθηση στον αναγνώστη είναι πως τίποτε δεν τελειώνει ακόμα και αν η τελική τελεία έχει μπει και το βιβλίο έχει παραδοθεί στα χέρια του. Ένας φιλοσοφικός όσο και υπαρξιακός πόλεμος εργάζεται μέσα της με μανία σαν την μανία του πολεμιστή στη μάχη που ξέρει πως ο θάνατος θα του φέρει δόξα και τιμή αλλά που πάλι λαχταρά να λάβει μέρος ξανά και ξανά για να νιώσει την ίδια ικανοποίηση. Η Έλεν Σίξου υπογραμμίζει την ιδιοσυγκρασία της συγγραφέως με μία φράση πολύ χαρακτηριστική που αφήνει μία γεύση γλυκιά αν και το τέλος είναι πάντα πικρό: "Την τελευταία μέρα πριν το θάνατο του, ο συγγραφέας κάθεται στην άκρη της γης, με τα πόδια του να κρέμονται στον άπειρο αιθέρα και κοιτάζει τα άστρα. Την επόμενη θα είναι και εκείνος ένα ακόμα αστέρι ανάμεσα στα άλλα, ένα μόριο ανάμεσα στα άπειρα μόρια. Η τελευταία μέρα είναι όμορφη για όποιον ξέρει να τη ζήσει, είναι μία απ' τις πιο όμορφες μέρες της ζωής".


"Το αίμα είναι το μυστικό του καθενός, η ζωογόνος τραγωδία του".


"Δεν λέγονται τα πάντα γιατί το παν είναι ένα κούφιο τίποτα".


"Το πρόσωπο είναι πιο σημαντικό από το σώμα γιατί το πρόσωπο δείχνει τι αισθάνεται κανείς".


Το βιβλίο της Κλαρίσε Λισπέκτορ, Η ώρα του αστεριού, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.
Μια ματιά στον κόσμο της Ελίζαμπεθ Γκάσκελ - Αλέξανδρος Κεφαλάς: Κριτική βιβλίου
07.11.2016 10:31
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να βλέπουν το φως της δημοσιότητας τέτοιου είδους βιβλία, τα οποία εντρυφούν συνοπτικά μεν, ουσιωδώς δε σε προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους ανεξίτηλο σημάδι στην ιστορία της λογοτεχνίας. Αυτό εδώ το μικρό εγχειρίδιο είναι αφιερωμένο στη ζωή της Βρετανίδας Ελίζαμπεθ Γκάσκελ, την οποία λίγοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν διαβάσει.
Η πτώση και άλλες ιστορίες - Friedrich Dϋrrenmatt: Κριτική βιβλίου
25.10.2016 10:13
Η ανθρώπινη ιστορία χρειάζεται πολύ μελάνι για να γραφτεί και ίσως αυτό να μην είναι αρκετό. Χωρίς αμφιβολία, αυτή η ιστορία που ονομάζεται άνθρωπος, αυτό το μέγα ανεξάντλητο κεφάλαιο και τα συν αυτώ έχει τόσες εκδοχές, τόσες όψεις και τόσα τρωτά σημεία που κάθε συγγραφέας κομίζει την δική του οπτική γωνία με οδηγό τα βιώματά του και τα αναγνώσματά του.
Το βιβλίο των φανταστικών όντων - Χόρχε Λούις Μπόρχες: Κριτική βιβλίου
11.10.2016 09:59
Φανταστικά όντα στοιχειώνουν από γεννήσεως του κόσμου τις ανθρώπινες ζωές γιατί ο άνθρωπος μπροστά στη δύναμη της φύσης και στο μεγαλείο της έχει ανάγκη να εκφράσει τις φοβίες του, τις απορίες του, τις σκέψεις του με τρόπο πολλές φορές παράλογο, μεταφυσικό και υπερβολικό.
Ρομάντσο και άλλα πεζά - Μαρία Πολυδούρη: Κριτική βιβλίου
26.09.2016 10:20
"Όσο πιο πολύ αγαπάμε και τόσο πιο πολύ άσκυφτοι γινόμαστε. Όσο πιο αληθινά αγαπάμε τόσο πιο ωραία υποφέρουμε" θα γράψει σε ύφος μελαγχολικό και ποιητικό η Μαρία Πολυδούρη προς τον ποιητή Φίλιππο Κλεωνά.