Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2017
Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ - Γκάιτο Γκαζντάνοφ: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 16 Ιουνίου 2015 15:07
Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ - Γκάιτο Γκαζντάνοφ: Κριτική βιβλίου

Η συνάντηση με την μοίρα και το πεπρωμένο ανέκαθεν απασχολούσε το μυαλό του ανθρώπου, τον βασάνιζε, του θεμελίωνε εντός του μία σειρά από ερωτήματα, του «έκλεβε» τον ύπνο και τον στοίχειωνε.

Όλα αυτά συμβαίνουν εδώ με χτυπήματα απανωτά στην ζωή του πρωταγωνιστή. Εδώ η μοίρα επανέρχεται, επαναπροσδιορίζει έναν κόσμο μέσα στον οποίο παρασέρνει και καθηλώνει τον ήρωα του Γκαζντάνοφ, το alter ego του συγγραφέα ενδεχομένως. Μέσα από μία ομολογία συνταρακτικής φύσης που κλονίζει την ανάγνωση - όπως βρίσκουμε στον Γιόζεφ Ροτ την ίδια περίπου εποχή στο βιβλίο του «Η ομολογία ενός δολοφόνου στην άκρη της νύχτας» - ο Γκαζντάνοφ επιπλέει ανάμεσα σε ζωή και θάνατο, την λογική και την τρέλα. Ξεχασμένος στα συρτάρια του χρονοντούλαπου της ιστορίας της λογοτεχνίας, ο Γκαζντάνοφ ανακαλύπτεται. Η ανακάλυψή του αυτή προκαλεί ανατροπές αφού ο λόγος του είναι βαθιά βιωματικός και οι ιστορίες του βαμμένες με το πολιτικό και κοινωνικό χρώμα μίας εποχής κυρίαρχων εξελίξεων εν μέσω εμφυλίων πολέμων που επιφέρουν τριγμούς στις τσαλακωμένες ψυχές των ανθρώπων.

Καθ’όλη την διάρκεια της αφήγησης, ζητείται απάντηση στην αιώνια απορία αν η ζωή προηγείται του θανάτου ή αν ο θάνατος επιβεβαιώνει την ίδια την ζωή με την έλευσή του ή πάλι αν υπάρχει αυτό το va et vient (πήγαινε έλα) μέσα στην μήνι του μυαλού με έναν συνεχή πόλεμο που αγγίζει το μεταφυσικό. Και τότε ο άνθρωπος παθαίνει αυτά ακριβώς τα οποία περιγράφει με ανατριχιαστική λεπτομέρεια ο συγγραφέας με έναν τρόπο που θυμίζει την «Ερμηνεία των ονείρων» του Φρόυντ. Γιατί ο ήρωας του Γκαζντάνοφ είναι ένα φάντασμα που έρχεται και φεύγει. Ο ίδιος πλήττεται σφόδρα από τις ίδιες του τις αναμνήσεις που τον κυνηγούν σε όποιο σημείο και αν βρεθεί. Οι συνειρμοί του, οι διαδρομές και οι κατακόμβες του νου του μας παραπέμπουν στον φιλόσοφο και στοχαστή Πόε, εκεί που η ισορροπία ανάμεσα στο γήινο και το έξω από εδώ για να θυμηθούμε και τον Μωπασάν, είναι έννοιες συγκεχυμένες και καθόλου απτές. Έτσι βρίσκουμε τον πρωταγωνιστή να παραπατά στις σκέψεις του, να κατηγορεί τον εαυτό του για το κακό που προκάλεσε, να αυτομαστιγώνεται με την μνήμη ενός εγκλήματος που γνωρίζει ότι διέπραξε αλλά αγνοεί την τύχη της έκβασής του. Χρόνια μετά βρίσκεται ενώπιον των ευθυνών του και η τυχαία συνάντηση του με το υποτιθέμενο θύμα του που τελικά είναι ο δικαστής του αφού του επισύρει τύψεις ασήκωτες για το παρελθόν του, ενεργεί σαν κεραυνός εν αιθρία και σαν εφιάλτης του ακουμπάει την πλάτη. Ένας εμφύλιος πόλεμος του έχει ραγίσει τα σωθικά, ένας άντρας παραμονεύει επικίνδυνα και εκείνος σαν Οιδίποδας ψάχνει να βρει την λύση του αινίγματος που τον κατατρέχει.  

Σε ποιο βαθμό τελικά η πίστη στην αδυσώπητη και αδίστακτη μοίρα μπορεί τελικά να οδηγήσει τον ίδιο τον άνθρωπο στην υποταγή της και στην αξεπέραστη δύναμή της στον χρόνο έτσι που θύμα της να μην μπορεί να την ελέγξει; Ποιο είναι το μεταίχμιο ανάμεσα στην ευτυχία και την δυστυχία του θανάτου και πως κανείς ορίζει τα πεπραγμένα του με βάση αυτήν την διάκριση για να νιώσει λιγότερο το βάρος της ίδιας του της απώλειας και να αποδιώξει τον φόβο μίας τιμωρίας; Ο ήρωας είναι ψυχικά και πνευματικά τραυματισμένος, τσακισμένος και προσδοκά την σωτηρία του για επούλωση των πληγών που έχει ανοίξει. Ο εμφύλιος πόλεμος, αυτή η φρίκη της ανθρώπινης αλληλοεξόντωσης είναι αδηφάγος και ο πρωταγωνιστής κουβαλάει σε κάθε έκφανση της ζωής του όλο αυτό το ενοχικό σύνδρομο. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Θεωρούσε ότι η λογική δεν υπάρχει έξω από τα θεωρητικά και αυθαίρετα, σχεδόν μαθηματικά, σχήματα. Ό,τι ο θάνατος και η ευτυχία είναι έννοιες της ίδιας τάξης, καθώς και οι δύο περικλείουν μέσα τους την έννοια της ακινησίας».

Στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, όπου θα καταφύγει όπως άλλωστε και ο ίδιος ο Γκαζντάνοφ και αυτή η σύμπτωση είναι καθαρά εκούσια, θα βρει πρόσκαιρο καταφύγιο στον έρωτα και στην Γιελένα μήπως μπορέσει και σβήσει έστω και στην ύστατη στιγμή από την άμμο της ψυχής του τα σημάδια που του άφησαν όλες αυτές οι αιματηρές θύμησες. Αλίμονο όμως στην μοίρα που παντού και πάντοτε υπενθυμίζει την ένδοξη παρουσία της και σαν τον μίτο της Αριάδνης υφαίνει την απρόσκοπτη συνέχειά της. Σε αυτή την μοιραία συνάντηση όπου θα νιώσει θαλπωρή, θα βιώσει και πάλι τον τρόμο. Μπλεγμένος σε μία νέα μάχη και αντιμέτωπος με το φάντασμα του συγγραφέα και πρώην αντιπάλου του Βολφ που βλέπει μπροστά του με σάρκα και οστά, θα βρεθεί να κλείνει τον κύκλο αίματος που άνοιξε χρόνια πριν σε ένα θέατρο σκιών που ξαναζεί και σε ένα déjà vu γεμάτο αγκάθια. Τα λόγια του είναι απόδειξη της εσωτερικής του αναταραχής: «Πάντα μου φαινόταν ότι η ζωή μοιάζει σε κάτι με ταξίδι με τραίνο – η βραδύτητα της προσωπικής ζωής, κλεισμένη σε μία ορμητική  εξωτερική κίνηση, η φαινομενική ασφάλεια, η ψευδαίσθηση της διάρκειας…». Μέσα από αυτόν τον ορυμαγδό προσωπικών παλινωδιών που τόσο πάλεψε να αποτινάξει από πάνω του, τόσες νύχτες ξάγρυπνος και τόσο βυθισμένος σε εσωτερικές ήττες ανάμεσα στο τώρα και το χθες, ο ήρωας μοιάζει εν τέλει και εν μέρει απαλλαγμένος από τα δίχτυα της μοίρας του έστω και για λίγο χωρίς όμως να έχει ούτε στιγμή την παραμικρή ψευδαίσθηση ή να μπει στην διαδικασία να θεωρεί πως αυτή νικιέται ή παύει να μας κυκλώνει. Αν και συν Αθηνά και χείρα κίνει, κατά τας γραφάς!

«Το ανεπανάληπτο συνίστατο σε ορισμένες τυχαίες αποχρώσεις ορισμένων τυχαίων τονικοτήτων»

«Κάθε έρωτας είναι μία απόπειρα καθυστέρησης του πεπρωμένου, είναι η αφελής ψευδαίσθηση μίας πρόσκαιρης αθανασίας»



Το βιβλίο του Γκάιτο Γκαζντάνοφ, Το φάντασμα του Αλεξαντρ Βολφ, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.


Εκτύπωση
Περισσότερα
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.
Μια ματιά στον κόσμο της Ελίζαμπεθ Γκάσκελ - Αλέξανδρος Κεφαλάς: Κριτική βιβλίου
07.11.2016 10:31
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να βλέπουν το φως της δημοσιότητας τέτοιου είδους βιβλία, τα οποία εντρυφούν συνοπτικά μεν, ουσιωδώς δε σε προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους ανεξίτηλο σημάδι στην ιστορία της λογοτεχνίας. Αυτό εδώ το μικρό εγχειρίδιο είναι αφιερωμένο στη ζωή της Βρετανίδας Ελίζαμπεθ Γκάσκελ, την οποία λίγοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν διαβάσει.
Η πτώση και άλλες ιστορίες - Friedrich Dϋrrenmatt: Κριτική βιβλίου
25.10.2016 10:13
Η ανθρώπινη ιστορία χρειάζεται πολύ μελάνι για να γραφτεί και ίσως αυτό να μην είναι αρκετό. Χωρίς αμφιβολία, αυτή η ιστορία που ονομάζεται άνθρωπος, αυτό το μέγα ανεξάντλητο κεφάλαιο και τα συν αυτώ έχει τόσες εκδοχές, τόσες όψεις και τόσα τρωτά σημεία που κάθε συγγραφέας κομίζει την δική του οπτική γωνία με οδηγό τα βιώματά του και τα αναγνώσματά του.
Το βιβλίο των φανταστικών όντων - Χόρχε Λούις Μπόρχες: Κριτική βιβλίου
11.10.2016 09:59
Φανταστικά όντα στοιχειώνουν από γεννήσεως του κόσμου τις ανθρώπινες ζωές γιατί ο άνθρωπος μπροστά στη δύναμη της φύσης και στο μεγαλείο της έχει ανάγκη να εκφράσει τις φοβίες του, τις απορίες του, τις σκέψεις του με τρόπο πολλές φορές παράλογο, μεταφυσικό και υπερβολικό.