Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017
Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ - Γκάιτο Γκαζντάνοφ: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 16 Ιουνίου 2015 15:07
Το φάντασμα του Αλεξάντρ Βολφ - Γκάιτο Γκαζντάνοφ: Κριτική βιβλίου

Η συνάντηση με την μοίρα και το πεπρωμένο ανέκαθεν απασχολούσε το μυαλό του ανθρώπου, τον βασάνιζε, του θεμελίωνε εντός του μία σειρά από ερωτήματα, του «έκλεβε» τον ύπνο και τον στοίχειωνε.

Όλα αυτά συμβαίνουν εδώ με χτυπήματα απανωτά στην ζωή του πρωταγωνιστή. Εδώ η μοίρα επανέρχεται, επαναπροσδιορίζει έναν κόσμο μέσα στον οποίο παρασέρνει και καθηλώνει τον ήρωα του Γκαζντάνοφ, το alter ego του συγγραφέα ενδεχομένως. Μέσα από μία ομολογία συνταρακτικής φύσης που κλονίζει την ανάγνωση - όπως βρίσκουμε στον Γιόζεφ Ροτ την ίδια περίπου εποχή στο βιβλίο του «Η ομολογία ενός δολοφόνου στην άκρη της νύχτας» - ο Γκαζντάνοφ επιπλέει ανάμεσα σε ζωή και θάνατο, την λογική και την τρέλα. Ξεχασμένος στα συρτάρια του χρονοντούλαπου της ιστορίας της λογοτεχνίας, ο Γκαζντάνοφ ανακαλύπτεται. Η ανακάλυψή του αυτή προκαλεί ανατροπές αφού ο λόγος του είναι βαθιά βιωματικός και οι ιστορίες του βαμμένες με το πολιτικό και κοινωνικό χρώμα μίας εποχής κυρίαρχων εξελίξεων εν μέσω εμφυλίων πολέμων που επιφέρουν τριγμούς στις τσαλακωμένες ψυχές των ανθρώπων.

Καθ’όλη την διάρκεια της αφήγησης, ζητείται απάντηση στην αιώνια απορία αν η ζωή προηγείται του θανάτου ή αν ο θάνατος επιβεβαιώνει την ίδια την ζωή με την έλευσή του ή πάλι αν υπάρχει αυτό το va et vient (πήγαινε έλα) μέσα στην μήνι του μυαλού με έναν συνεχή πόλεμο που αγγίζει το μεταφυσικό. Και τότε ο άνθρωπος παθαίνει αυτά ακριβώς τα οποία περιγράφει με ανατριχιαστική λεπτομέρεια ο συγγραφέας με έναν τρόπο που θυμίζει την «Ερμηνεία των ονείρων» του Φρόυντ. Γιατί ο ήρωας του Γκαζντάνοφ είναι ένα φάντασμα που έρχεται και φεύγει. Ο ίδιος πλήττεται σφόδρα από τις ίδιες του τις αναμνήσεις που τον κυνηγούν σε όποιο σημείο και αν βρεθεί. Οι συνειρμοί του, οι διαδρομές και οι κατακόμβες του νου του μας παραπέμπουν στον φιλόσοφο και στοχαστή Πόε, εκεί που η ισορροπία ανάμεσα στο γήινο και το έξω από εδώ για να θυμηθούμε και τον Μωπασάν, είναι έννοιες συγκεχυμένες και καθόλου απτές. Έτσι βρίσκουμε τον πρωταγωνιστή να παραπατά στις σκέψεις του, να κατηγορεί τον εαυτό του για το κακό που προκάλεσε, να αυτομαστιγώνεται με την μνήμη ενός εγκλήματος που γνωρίζει ότι διέπραξε αλλά αγνοεί την τύχη της έκβασής του. Χρόνια μετά βρίσκεται ενώπιον των ευθυνών του και η τυχαία συνάντηση του με το υποτιθέμενο θύμα του που τελικά είναι ο δικαστής του αφού του επισύρει τύψεις ασήκωτες για το παρελθόν του, ενεργεί σαν κεραυνός εν αιθρία και σαν εφιάλτης του ακουμπάει την πλάτη. Ένας εμφύλιος πόλεμος του έχει ραγίσει τα σωθικά, ένας άντρας παραμονεύει επικίνδυνα και εκείνος σαν Οιδίποδας ψάχνει να βρει την λύση του αινίγματος που τον κατατρέχει.  

Σε ποιο βαθμό τελικά η πίστη στην αδυσώπητη και αδίστακτη μοίρα μπορεί τελικά να οδηγήσει τον ίδιο τον άνθρωπο στην υποταγή της και στην αξεπέραστη δύναμή της στον χρόνο έτσι που θύμα της να μην μπορεί να την ελέγξει; Ποιο είναι το μεταίχμιο ανάμεσα στην ευτυχία και την δυστυχία του θανάτου και πως κανείς ορίζει τα πεπραγμένα του με βάση αυτήν την διάκριση για να νιώσει λιγότερο το βάρος της ίδιας του της απώλειας και να αποδιώξει τον φόβο μίας τιμωρίας; Ο ήρωας είναι ψυχικά και πνευματικά τραυματισμένος, τσακισμένος και προσδοκά την σωτηρία του για επούλωση των πληγών που έχει ανοίξει. Ο εμφύλιος πόλεμος, αυτή η φρίκη της ανθρώπινης αλληλοεξόντωσης είναι αδηφάγος και ο πρωταγωνιστής κουβαλάει σε κάθε έκφανση της ζωής του όλο αυτό το ενοχικό σύνδρομο. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Θεωρούσε ότι η λογική δεν υπάρχει έξω από τα θεωρητικά και αυθαίρετα, σχεδόν μαθηματικά, σχήματα. Ό,τι ο θάνατος και η ευτυχία είναι έννοιες της ίδιας τάξης, καθώς και οι δύο περικλείουν μέσα τους την έννοια της ακινησίας».

Στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, όπου θα καταφύγει όπως άλλωστε και ο ίδιος ο Γκαζντάνοφ και αυτή η σύμπτωση είναι καθαρά εκούσια, θα βρει πρόσκαιρο καταφύγιο στον έρωτα και στην Γιελένα μήπως μπορέσει και σβήσει έστω και στην ύστατη στιγμή από την άμμο της ψυχής του τα σημάδια που του άφησαν όλες αυτές οι αιματηρές θύμησες. Αλίμονο όμως στην μοίρα που παντού και πάντοτε υπενθυμίζει την ένδοξη παρουσία της και σαν τον μίτο της Αριάδνης υφαίνει την απρόσκοπτη συνέχειά της. Σε αυτή την μοιραία συνάντηση όπου θα νιώσει θαλπωρή, θα βιώσει και πάλι τον τρόμο. Μπλεγμένος σε μία νέα μάχη και αντιμέτωπος με το φάντασμα του συγγραφέα και πρώην αντιπάλου του Βολφ που βλέπει μπροστά του με σάρκα και οστά, θα βρεθεί να κλείνει τον κύκλο αίματος που άνοιξε χρόνια πριν σε ένα θέατρο σκιών που ξαναζεί και σε ένα déjà vu γεμάτο αγκάθια. Τα λόγια του είναι απόδειξη της εσωτερικής του αναταραχής: «Πάντα μου φαινόταν ότι η ζωή μοιάζει σε κάτι με ταξίδι με τραίνο – η βραδύτητα της προσωπικής ζωής, κλεισμένη σε μία ορμητική  εξωτερική κίνηση, η φαινομενική ασφάλεια, η ψευδαίσθηση της διάρκειας…». Μέσα από αυτόν τον ορυμαγδό προσωπικών παλινωδιών που τόσο πάλεψε να αποτινάξει από πάνω του, τόσες νύχτες ξάγρυπνος και τόσο βυθισμένος σε εσωτερικές ήττες ανάμεσα στο τώρα και το χθες, ο ήρωας μοιάζει εν τέλει και εν μέρει απαλλαγμένος από τα δίχτυα της μοίρας του έστω και για λίγο χωρίς όμως να έχει ούτε στιγμή την παραμικρή ψευδαίσθηση ή να μπει στην διαδικασία να θεωρεί πως αυτή νικιέται ή παύει να μας κυκλώνει. Αν και συν Αθηνά και χείρα κίνει, κατά τας γραφάς!

«Το ανεπανάληπτο συνίστατο σε ορισμένες τυχαίες αποχρώσεις ορισμένων τυχαίων τονικοτήτων»

«Κάθε έρωτας είναι μία απόπειρα καθυστέρησης του πεπρωμένου, είναι η αφελής ψευδαίσθηση μίας πρόσκαιρης αθανασίας»



Το βιβλίο του Γκάιτο Γκαζντάνοφ, Το φάντασμα του Αλεξαντρ Βολφ, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αντίποδες.


Εκτύπωση
Περισσότερα
Πρόζα - Thomas Bernhard: Κριτική βιβλίου
28.02.2017 10:17
Στο βιβλίο του Παλιοί δάσκαλοι ο εκ των κορυφαίων συγγραφέων της μεταπολεμικής περιόδου Thomas Bernhard καταθέτει με αγωνία και ευλάβεια τα εξής συγκλονιστικά: "Η τέχνη συνολικά δεν είναι, ναι, τίποτε άλλο παρά μια τέχνη επιβίωσης, το γεγονός αυτό δεν επιτρέπεται να το παραβλέψουμε, η τέχνη είναι η απόπειρα που κάνει συνέχεια με τρόπο συγκινητικό η διάνοια να τα βγάλει πέρα μ' αυτόν τον κόσμο και με τις αντιξοότητες του, πράγμα που, όπως ξέρουμε είναι δυνατόν μόνο αν χρησιμοποιήσουμε ψέμα και ψευδολογία, υποκρισία και αυτοεξαπάτηση".
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.