Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017
Book Review: Το Διαβατήριο - Αντώνης Σαμαράκης
Δημοσίευση: Τετάρτη, 26 Ιουνίου 2013 11:23
Book Review: Το Διαβατήριο - Αντώνης Σαμαράκης

Πνευματικός και ηθικός θάνατος. Δυο θέματα αδιαπραγμάτευτα για τον Αντώνη Σαμαράκη, τον συγγραφέα του Λάθους, που τάχθηκε ενάντια σε κάθε μορφή εξόντωσης του ανθρώπου από τα ολοκληρωτικά συστήματα.

 

Από την Τέσυ Μπάιλα

 

Στη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο ΤΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ που επανεκδόθηκε και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, ο Σαμαράκης μάχεται για μια ακόμη φορά ενάντια στην ανθρώπινη καταπίεση και θηριωδία, ενάντια σε ό,τι προσπαθεί να αλλοτριώσει την πνευματική του αυτενέργεια και να μετατρέψει τον άνθρωπο σε άβουλο πιόνι στην παγκόσμια σκακιέρα του ολοκληρωτισμού.

Το Διαβατήριο είναι μια ακόμη σελίδα του έργου του μέσω της οποίας ο Αντώνης Σαμαράκης μας καλεί σε μια υπαρξιακή αναζήτηση, σε μια διαρκή εγρήγορση, σε μια συνειδησιακή επανάσταση.  Η Ελευθερία ως μέγιστο αγαθό και η έλλειψή της, η ανθρωπιά και η ματαίωση της, ο ψυχολογικός εκμηδενισμός και προπαντός η ανάγκη επικράτησης μιας καταδίκης του Συστήματος που μπορεί να εξαπλωθεί παγκόσμια και να οδηγήσει στον αφανισμό της ανθρωπιάς και στην επικράτηση του  ολοκληρωτισμού γίνονται τα βέλη στη λογοτεχνική φαρέτρα του Αντώνη Σαμαράκη που εκείνος εκτοξεύει κατευθείαν στη συνείδηση του αναγνώστη του.

Ο Σαμαράκης πιστεύει ότι η ψυχή έχει να μεταδώσει ένα μήνυμα, να διαλαλήσει πως: «οι άνθρωποι είναι ελεύθεροι να νιώθουν μελαγχολία όταν βρέχει ή όταν δεν βρέχει ή να νιώθουν ότι άλλο νιώθουν και λογαριασμό να μη δίνουν σε κανένα» και πως η ψυχή έχει μυστικές προεκτάσεις, τις οποίες είναι αδύνατον να τις αγγίξει κανένα Σύστημα, καμιά ολοκληρωτική συμπεριφορά, κανένα καθεστώς. Και πιστεύει επίσης πολύ στο ότι υπάρχει αυτή η ψυχή μέσα μας και μόνο ως ελεύθερη μπορεί να εννοηθεί, έστω κι αν για να γίνει αυτό θα πρέπει να πληρώσουμε το ανάλογο τίμημα.

Τα διηγήματα αυτά όπως και ολόκληρο το έργο του Αντώνη Σαμαράκη με κορυφαίο ΤΟ ΛΑΘΟΣ είναι η πληρέστερη έκφραση αγωνίας στη μεταπολεμική πεζογραφία του τόπου μας. Μια έκφραση αγωνίας, ένας καταγγελτικός μονόλογος ενός τεράστιου δημιουργού που παράλληλα βρίσκει την ευκαιρία να εξυμνήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αθωότητα ως μοναδικές αξίες στη σημερινή εποχή.

Ο ήρωας του ομώνυμου διηγήματος αντιλαμβάνεται ότι μοναδική διέξοδος του μπροστά στο τραγικό αδιέξοδο της ζωής που το Σύστημα επιβάλλει είναι να μείνει πιστός σε ό,τι η συνείδησή του αντιστρατεύεται και δεν μπορεί να αποδεχτεί. Κι ενώ σε ολόκληρο το διήγημα διαπιστώνει ο αναγνώστης τον έλεο και τον φόβο που υπάρχουν διάχυτα μέσα στην ψυχή του κεντρικού ήρωα η λύτρωση δεν θα αργήσει απενοχοποιώντας  τη δραματική πάλη που τον συγκλονίζει. Και είναι ακριβώς αυτή η δύναμη ψυχής για την οποία σπαράζει ο Σαμαράκης κυριολεκτικά μέσα στο έργο του, αναζητώντας να καταδείξει πόσο τεράστιας σημασίας είναι για το μέλλον του κόσμου. Γιατί αυτό που ο Σαμαράκης φοβάται είναι αυτό το μέλλον, ή το μη μέλλον του κόσμου.

Σήμερα ίσως περισσότερο από ποτέ ο Σαμαράκης να είναι διαχρονικός αφού εσαεί θα προφητεύει το δυσοίωνο μέλλον της ανθρωπότητας όταν ο άνθρωπος χάσει την ανθρωπιά του. Κι αν η Λογοτεχνία και το πεζογράφημα έχουν στόχο να οραματιστούν και να δείξουν αυτό που θα έρθει στις επόμενες γενιές ο Σαμαράκης το βλέπει να φαντάζει μπροστά του οργουελικό και ταυτόχρονα καφκικό, ζοφερό και παράλληλα αναπότρεπτο γι’ αυτό και «φωνάζει».

Από το Διαβατήριο στην Τελευταία ζαβολιά της Ελενίτσας που αρνείται να ευθυγραμμιστεί και να ισορροπήσει με το Σύστημα και να παραδώσει την ομιλούσα κούκλα της για να της αλλάξουν την κασέτα, αποκαθιστώντας έτσι την «κουκλική ισορροπία» στο τραγικό Μάθημα ανατομίας και από κει στο Οδός Σταδίου, παραμονή Πρωτοχρονιάς με ένα άλογο σύμβολο μιας ελεύθερης ψυχής και μιας ατίθασης πορείας μέσα σε έναν «τρελό, τρελό, τρελό τρελό κόσμο» ο Σαμαράκης περνά στην Κατάκτηση κι από κει στο ανατριχιαστικό διήγημα Μάνα, τη μάνα της καρδιάς που δίνεται σε όλους τους νεκρούς αναζητώντας το χαμένο δικό της παιδί για να φτάσει  στο Παράθυρο και στην Αποκάλυψις του Ιωάννου.

Ο Σαμαράκης με το έργο του αυτό διατυμπανίζει σε όλους και κάτι ακόμα. Τα προσωπικά του βιώματα την περίοδο της Χούντας είναι η πρωτογενής ύλη την οποία χρησιμοποιεί ως μια κραυγή διαμαρτυρίας. Η προσωπική του εμπειρία στέρησης διαβατηρίου τον είχε συγκλονίσει.

Ο Σαμαράκης με απλές φράσεις εξεικονίζει ανθρώπους, καταστάσεις και πράγματα με μια απίστευτη ζωντάνια και καταγράφει τον προσωπικό τους παλμό και την οδύνη τους. Στα διηγήματά του, με μια εκπληκτική οικονομία λέξεων, επισημαίνει τις αλήθειες που βλέπει να ανοίγονται μπροστά στο μέλλον της ανθρωπότητας και παρουσιάζει  την συγγραφική του πεζογραφική ωριμότητα. Γραμμένα με τον γνωστό λιτό τρόπο της προφορικής εκφοράς τα διηγήματα αυτά είναι ένα μάθημα αφαίρεσης και ευθυβολίας σε όποιον αρέσκεται στη συγγραφή αλλά και κάτι ακόμα: Ένα μάθημα βαθιάς κοινωνικής προσφοράς που πρέπει να έχει η Λογοτεχνία.

Από το οπισθόφυλλο:

Το Σύστημα είναι ο πιο τρομερός εχθρός, ο μηχανισμός της εξόντωσης, ο σταυρωτής του ανθρώπου. Το Σύστημα είναι ο ύπουλος τρόπος που βρήκε το Κακό να κυριαρχήσει στον κόσμο, μια κρεατομηχανή που αφανίζει τον άνθρωπο, που τον κάνει όμοιο με νευρόσπαστο, καταπιεσμένο, χωρίς ελευθερία, περηφάνια, χωρίς πρόσωπο. Αυτό τον εχθρό δεν έπαψε ποτέ να πολεμά ο Σαμαράκης, σε αυτόν δε σταμάτησε ούτε στιγμή να αντιστέκεται, με τον δικό του τρόπο, δηλαδή με το λόγο του. Είτε είναι ψίθυρος, είτε ουρλιαχτό, είτε ένα δάχτυλο που γράφει στον αέρα, η καταγγελία είναι σαφής, ξεκάθαρη, ωμή. Η καταγγελία είναι τρυφερή και αμείλικτη, όπως ο συγγραφέας που την αρθρώνει. Ενάντια στο Σύστημα. Ενάντια στον Ολοκληρωτισμό. Ενάντια στον πνευματικό και ηθικό θάνατο του ανθρώπου. Με τα διηγήματα στο Διαβατήριο, ο Σαμαράκης μετουσιώνει τη σκληρή πρώτη ύλη της Χούντας καθώς και των δικών του βιωμάτων από τη δικτατορική περίοδο, και συνθέτει ένα μύθο κοινό, αληθινό και χειροπιαστό. Το διαβατήριο διαβάζεται ως κάλεσμα άκρως επείγον, και πάντοτε καίριο. Μας καλεί σε υπαρξιακή εγρήγορση, και σε δράση που αποκαθιστά τη συνέπεια ανάμεσα σε λόγια και έργα. Έτσι μόνο γίνονται οι γνήσιες επαναστάσεις, και έτσι διεκδικεί ο άνθρωπος το κορυφαίο που του δόθηκε και που κανένας δεν μπορεί να του στερήσει: την ίδια την ελευθερία του.

 

 

 Το βιβλίο του Αντώνη Σαμαράκη, «Το Διαβατήριο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μαύρο φυλαχτό - Βαγγέλης Μπέκας: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 10:12
Μια ηρωική εποχή επέλεξε να αναβιώσει στο νέο του βιβλίο ο Βαγγέλης Μπέκας. Μια εποχή, ταυτισμένη με την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και παράλληλα με τον αγώνα των Ελλήνων για την παλιγγενεσία και ταυτόχρονα την ανάκτηση της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας. Η ενδελεχής ιστορική έρευνα που έχει κάνει ο συγγραφέας παίζει ένα σπουδαίο ρόλο στην ολοκλήρωση αυτού του έργου και η συγκινητική κινηματογραφική της αποτύπωση μετατρέπει το βιβλίο σε μια κιβωτό καταγραφής της ιστορικής μνήμης που περιστρέφεται γύρω από την ηγετική φυσιογνωμία του βιβλίου, τον Μάρκο και όλους εκείνους τους ήρωες που δορυφορικά κινούνται γύρω του, όπως είναι ο Τζαβέλλας, η μάνα, η Ρίνα, η Δέσπω, η Ελένη κ.ά..
Μετά φόβου - Ελένη Πριοβόλου: Κριτική βιβλίου
24.01.2017 11:44
«Συχνά είναι πιο ασφαλές να είσαι αλυσοδεμένος από το να είσαι ελεύθερος», έγραφε, πριν από κάμποσα χρόνια, ο Κάφκα και η Ελένη Πριοβόλου, στο βιβλίο της «Μετά φόβου» υπογράφει μια ελεγεία για το φόβο της ελευθερίας, για την υποταγή των ονείρων και την εκδίκησή τους, για τις αυταπάτες και τις ψευδαισθήσεις που ποδηγετούν τη ζωή των ανθρώπων και κυρίως την προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική τους ελευθερία.
33 Στροφές - Canek Sánchez Guevara: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 10:23
Με μια ευρηματική ιδέα ο Κανέκ Σάντσεζ Γκεβάρα διεισδύει στην Ιστορία μιας χώρας που πίστεψε στην ιδέα της επανάστασης και την πραγμάτωσε πριν από κάμποσα χρόνια, περιγράφοντας την τωρινή ζωή των κατοίκων της, την αίσθηση της απογοήτευσης μιας γενιάς και την ελπίδα της να ξεφύγει από τη ρουτίνα μιας χώρας που είδε τις προσδοκίες τα να γκρεμίζονται.
Ο Ελύτης στην Ευρώπη - Paola-Minucci, Χρήστος Μπιντούδης (επιμέλεια): Κριτική βιβλίου
19.12.2016 10:37
«Ο Ελύτης στην Ευρώπη». Πρόκειται για έναν μικρό τόμο που περιλαμβάνει σε επιμέλεια της Paola Maria Minucci και του Χρήστου Μπιντούδη τα Πρακτικά του οµώνυµου Συνεδρίου, που έγινε στο πανεπιστήμιο της Ρώµης το 2006 με αφορμή την συμπλήρωση τότε των δέκα χρόνων από τον θάνατο του Οδυσσέα Ελύτη.
Ο κόσμος ο μικρός ό μέγας! - Οδυσσέας Ελύτης: Κριτική βιβλίου
28.11.2016 10:07
Με την αφορμή της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή κυκλοφόρησε από τις εκδ. Ίκαρος μια ποιητική ανθολογία με αποσπάσματα τόσο από το ποιητικό του έργο όσο και από το πεζογραφικό. Στο πρώτο μέρος του καλαίσθητου αυτού τόμου τα αποσπάσματα είναι στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν αμέσως μεταφρασμένα στην αγγλική, γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα.
Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο - Άντονυ Μάρρα: Κριτική βιβλίου
03.11.2016 10:45
Μετά το εξαιρετικό πρώτο του βιβλίο, τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», ένα συγκλονιστικό έργο - που γνώρισε τον έπαινο κριτικών και αναγνωστών παγκοσμίως - για τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην αποδυνάμωση της κοινωνικής ηθικής και τις αξίες που προσπαθούν να επιβιώσουν, ενώ πνίγονται στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας, ο Άντονυ Μάρρα επιστρέφει με το εμβληματικό «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο», για να επιβεβαιώσει τη συγγραφική του δεινότητα και ταυτόχρονα να δικαιώσει όλους όσοι πίστεψαν από την αρχή, πως πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της αμερικανικής λογοτεχνίας.
Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες - Αργύρης Χιόνης: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 13:54
«Έχων σώας τα φρένας & άλλες ιστορίες» τιτλοφορείται η συλλογή εννέα διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη με επιμέλεια και με κατατοπιστικό επίμετρο της Γιώτας Κριτσέλη και σχέδια της Εύης Τσακνιά.
Αστερισμός ζωτικών φαινομένων - Άντονυ Μάρα: Κριτική βιβλίου
04.10.2016 13:51
Με το πρώτο του βιβλίο ο Άντονυ Μάρα υπογράφει ένα συγκλονιστικό έργο για τη βαρβαρότητα και τον πόλεμο, τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην μοιραία αποδυνάμωση της ηθικής μιας κοινωνίας, τις αξίες που αντιστέκονται πνιγμένες στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας. Ο νεαρός Αμερικανός συγγραφέας στήνει το μυθοπλαστικό του σύμπαν στην Τσετσενία και στους πολέμους που τη ρήμαξαν για να εντοπίσει εκεί τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος επιβιώνει ηθικά, πολιτισμικά και κυρίως συναισθηματικά, όταν η ζωή τον παγιδεύσει στη δίνη μιας δεινής μοίρας.