Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016

Κώστας Μπασάνος: Διεκδικώντας κάτι ή τίποτα από τη σιωπή του Cage - Σημειώσεις για τη σιωπή

Κώστας Μπασάνος: Διεκδικώντας κάτι ή τίποτα από τη σιωπή του Cage - Σημειώσεις για τη σιωπή

1. Τα συμβάντα παράγουν σιωπή.

 

2. Toν Αύγουστο του 1952 εκτελέστηκε για πρώτη φορά η σύνθεση του John Cage 4’33’’από τον πιανίστα David Tudor. Το έργο αποτελούvταν από τρία μέρη σιωπής συγκεκριμένης διάρκειας των 30’’, 2’23’’ και 1’40’’. Η παρτιτούρα της σύνθεσης είναι λευκή χωρίς νότες με σημειωμένη μόνο τη διάρκεια των μερών προς εκτέλεση. Αυτή είναι και η πρώτη καταγραφή της σιωπής ως μουσική γλώσσα. Όμως πώς διεκδικεί κανείς την πρώτη σιωπή; Ο Cage όρισε τη διάρκειά της και ορίζοντας τη διάρκεια διεκδίκησε την ιστορικότητα της σιωπής. Ο Cage επινόησε τη σιωπή. Πώς όμως μπορείς να επινοήσεις κάτι που ήδη υπάρχει; Και, πώς κάτι τόσο συγκεκριμένο όπως η σιωπή αποκτά τις διαστάσεις μιας αφαίρεσης, ενός αφαιρετικού λόγου, ενός τίποτα, ενός κάτι;

Η σιωπή ως γλώσσα, ως επινόημα τοποθετείται ανάμεσα στα όρια που θέτει ο λόγος, στον ενδιάμεσο χώρο της παύσης. Η σιωπή λοιπόν ανήκει εκεί όπου ο λόγος αποκτά όγκο, στις παύσεις, εκεί στη σιωπή μιας παρατεταμένης εισπνοής, πριν τη κραυγή. Εκεί, κάθε σημασία, κάθε νόημα αποκτά υπόσταση, είναι η υλικότητα της γλώσσας. Σε αυτές τις παύσεις, σε αυτή την εσωτερικότητα, εκεί όπου η γλώσσα υπάρχει ως διάρκεια, υπάρχει ως αφαίρεση. Διεκδικώντας λίγη από αυτή τη σιωπή του Cage ίσως διεκδικήσουμε λίγο από την ιστορία. Και διεκδικώντας τη σιωπή ως συμβάν διεκδικούμε το παρελθόν μας, την καταγωγή μας, τη μοναξιά. Γιατί η διάρκεια είναι που κάνει την παύση σιωπή.

 

3. Ο Κάφκα στη μικρή ιστορία Η σιωπή των σειρήνων μας μεταφέρει μια άλλη εκδοχή της περιπέτειας του Οδυσσέα και ισχυρίζεται ότι «οι σειρήνες έχουν ένα όπλο πιο φοβερό και από το τραγούδι: τη σιωπή τους. Και πιθανότερο, παρόλο που δεν έτυχε ποτέ, θα ήταν να γλυτώσεις από το τραγούδι τους, παρά από τη σιωπή τους.»

 

4. Γιατί ο θάνατος δεν είναι άλλο παρά μια παρατεταμένη σιωπή, εκεί όπου η φωνή επιστρέφει στον εαυτό της: η σιωπή του απέραντου.

 

5. Η σιωπή ανάμεσα από δύο κραυγές, από δύο λέξεις κατασκευάζει τη γλώσσα, την ιστορικότητά της, το κοινωνική και πολιτική της ταυτότητα. Η καταγωγή της σιωπής εντοπίζεται  στη μοναξιά του πρώτου εγκλεισμού.  Ένας άνθρωπος μόνος. Αυτή είναι η πρωτόγονη σιωπή. 

 

6. Μια οριζόντια γραμμή ακολουθεί τη σιωπή.

 

7.

 

8. To 1951 ο Robert Rauschenberg ζωγραφίζει το White Painting και συμπυκνώνει στην απουσία αναπαράστασης, καταργώντας κάθε κανόνα, όλη την ιστορία της ζωγραφικής. Αυτή η σιωπηλή λευκή ζωγραφική που ενσωμάτωσε τον περιβάλλοντα χώρο ήταν και η αφορμή για τα 4’33’’ λεπτά σιωπής του Cage. Η εικόνα του λευκού αντιπροσωπεύει το χώρο της αφαίρεσης, τον ορατό χώρο της σιωπής, την ιδέα της γλώσσας.

 

9. Σωπαίνω. Δηλαδή, διεκδικώ το λόγο.

 


 

Info: Ο Κώστας Μπασάνος γεννήθηκε στην Ελλάδα. Σπούδασε Καλές Τέχνες στην Μπολόνια (Ιταλία) και στο Winchester School of Art (Μεγ. Βρετανία). Διδάσκει Γλυπτική στο Τμήμα Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Παν/μιου Ιωαννίνων. Έχει δείξει τη δουλειά του σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. www.bassanos.gr

Σχετικές ειδήσεις
Κωνσταντίνος Μίαρης: Προσφυγή στην Αυθεντία* ή προσφυγή στην Αυθεντικότητα;
06.07.2016 10:50
Θυμάμαι ότι γύρω στα 13 μου αγόρασα στα κρυφά ένα πακέτο τσιγάρων, λόγω της συσκευασίας τους, όχι για να καπνίσω. Τότε δεν μπορούσα να καταλάβω τι ήταν αυτό που μου άρεσε αλλά ήδη κάτι άρχιζε να με απασχολεί γύρω απο το σχέδιο του γράμματος. Μέχρι το Λύκειο δεν είχα ιδέα για το τι ήθελα να κάνω. Ήμουν καλός στα θεωρητικά μαθήματα και οι δάσκαλοι με προέτρεπαν να ασχοληθώ με τη Φιλοσοφία. Ευτυχώς τα πράγματα πήραν άλλη τροπή…
Αχιλλέας Πιστώνης: Αναδιατυπώνοντας ξανά και ξανά
09.05.2016 12:53
Συνήθως, όταν ζωγραφίζω, προσπαθώ να συνεχίσω το προηγούμενο έργο, αυτό συμβαίνει πάντα. Νομίζω ότι είναι ο λόγος που δεν μπορούσα ποτέ (ούτε ως φοιτητής) να κάνω δύο έργα ταυτόχρονα, η ιδέα για το επόμενο έργο έρχεται λίγο πριν τελειώσει αυτό που κάνω εκείνη τη στιγμή. Είναι κάτι που μπορεί να ειπωθεί με τόσο διαφορετικούς τρόπους που τελικά, έργο το έργο, φτάνω σε ένα σημείο να μιλάω για κάτι εντελώς άλλο. Τότε δημιουργείται ένα μονοπάτι για μια επόμενη ενότητα έργων που πάλι θα πρέπει να ειπωθεί με παραλλαγές, αυτό είναι η εμμονή μου, δεν γίνεται να μην το δω, άρα πρέπει να το κάνω.
Μαργαρίτα Μυρογιάννη: Η παλίνδρομη αρμονία των αντιθέτων
04.03.2016 16:11
«Οι απλοί ποιητές είναι τόσο ξεμωραμένοι όσο κι οι απλοί μεθύστακες, που ζουν σε μια συνεχή ομίχλη, χωρίς να βλέπουν ή να κρίνουν τίποτα καθαρά. Ένας άνθρωπος θα πρέπει να είναι σπουδασμένος σε μερικές επιστήμες και να έχει ως ένα βαθμό μαθηματικό κεφάλι για να είναι ένας ολοκληρωμένος ποιητής…»
Depression Era: Κατοίκηση
13.01.2016 11:48
“Αν και η ψυχολογική πίεση συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα προβλήματα που θα αντιμετωπίσουν οι πρώτοι άνθρωποι που θα βρεθούν στον Άρη, μάλλον δεν αποτελεί ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο το οποίο θα μπορούσε να ματαιώσει κάθε σχέδιο για τη δημιουργία μιας αποικίας στον Κόκκινο Πλανήτη.”
Δημήτρης Μεράντζας: Περίπατος
15.12.2015 16:50
Πριν από 20 χρόνια -τον Σεπτέμβριο του 1995- ξεκίνησα να οργανώνω την σύνθεση ενός έργου που δεν είχε εμφανή αισθητική σχέση με την μέχρι τότε δουλειά μου και αποτέλεσε την εκκίνηση μιας μεγάλης -σε έκταση- ενότητας, η οποία είναι συνεχώς σε εξέλιξη και φέρει τον γενικό τίτλο : «Η Πραγματικότητα είναι Πληροφοριοδότης της φαντασίας».