«Η οργή των απλών ανθρώπων» της Λείας Βιτάλη – Οργισμένες διαδρομές στην ιστορική αλήθεια

Την Ιστορία τη γράφουν οι πράξεις των απλών ανθρώπων, ενίοτε και η οργή τους. Με αυτό ως αφετηρία η Λεία Βιτάλη υπογράφει ένα μυθιστόρημα, τοποθετημένο σε μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της νεότερης ελληνικής Ιστορίας, καθώς οι μικροί άνθρωποι είναι η δύναμη που κινεί τα γεγονότα, συχνά χωρίς να διεκδικεί θέση στο προσκήνιο. Η οργή τους αναδεικνύεται ως στοιχείο που συνέβαλε στην πορεία της επανάστασης και συνδέεται με την αντίσταση απέναντι στην επιδίωξη της εξουσίας.

Με κεντρικό άξονα τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη, η Βιτάλη εστιάζει την αφήγησή της στη δυναμική της εξουσίας, στη διαχείριση της βίας και στη συγκρότηση της πολιτικής ταυτότητας. Η αφήγηση ακολουθεί τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη και προχωρά σε μια αναθεώρηση της ελληνικής επανάστασης μέσα από μια διαφορετική οπτική. Ο ίδιος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης αναλαμβάνει την αναζήτηση του δολοφόνου, ενός προσώπου που παραμένει ακαθόριστο ακόμη και σήμερα. Η πορεία αυτή φέρνει στην επιφάνεια συμφωνίες που έμειναν στο σκοτάδι, κινήσεις που σχεδιάστηκαν μακριά από το πεδίο της μάχης και επιδιώξεις που στόχευαν στον έλεγχο της εξέλιξης. Ευρωπαϊκές δυνάμεις και ελληνικά συμφέροντα διασταυρώνονται και δημιουργούν ένα πεδίο όπου η ελληνική απελευθέρωση δοκιμάζεται.

Ο Κολοκοτρώνης από την άλλη δεν εμφανίζεται μόνο ως η  ηγετική μορφή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα που γνωρίζουμε. Είναι ένας άνθρωπος που διασχίζει τα όρια ανάμεσα στην εμπειρία και τη μνήμη. Ένας ακόμη οργισμένος απλός άνθρωπος που η μοίρα τον έφερε στα γρανάζια της Ιστορίας. Στη διαδρομή του ανακαλεί το παρελθόν και το κοιτάζει κατάματα. Η μορφή του απομακρύνεται από τη σταθερή εικόνα του εθνικού ήρωα και αποκτά ανθρώπινο βάθος, μέσα από κινήσεις, αντιδράσεις και επιλογές που φέρουν το αποτύπωμα της προσωπικής του έντασης. Ο παρορμητισμός καθορίζει τη στάση του και διαπερνά τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τα γεγονότα. Ο ερωτισμός ενυπάρχει στη συμπεριφορά του ως στοιχείο που τον φέρνει κοντά στη ζωή και στους ανθρώπους. Η ζωντάνια και η πληθωρικότητα εκδηλώνονται σε στιγμές συνύπαρξης, σε τραγούδια, σε χορούς και σε πράξεις που δείχνουν έναν άνθρωπο παρόντα μέσα στον κόσμο. Η συμμετοχή του σε τέτοιες εκφράσεις δεν λειτουργεί ως παρέκκλιση αλλά ως μέρος της συνολικής του ταυτότητας και γι’ αυτόν τον λόγο ο αναγνώστης έρχεται κοντά του, για πρώτη φορά ίσως, με βαθιά συναίσθηση της υπαρξιακής του διάστασης, αναγνωρίζοντας ότι η αθανασία του προκλήθηκε από την «ανάγκη μιας χώρας να έχει τον δικό της ήρωα» αλλά και από τη δίκαιη οργή του που λειτούργησε ως κινητήριος δύναμη της πορείας του.

Μέσα από αυτή την προσέγγιση, το κείμενο δίνει χώρο σε μια πιο βαθιά κατανόηση του προσώπου, καθώς η ιστορική δράση συνδέεται με την εσωτερική συγκρότηση του ήρωα. Έτσι διαμορφώνεται μια εικόνα που επιτρέπει την ανάγνωση του Κολοκοτρώνη ως μορφής που κινείται ανάμεσα στην ευθύνη και στην ανθρώπινη εμπειρία.

Ο Κολοκοτρώνης θα ξεκινήσει μια έρευνα για τον θάνατο του γιου του, που ο ίδιος προόριζε για κυβερνήτη της Ελλάδας αλλά η έρευνα αυτή, φέρνει στην επιφάνεια ένα πλέγμα σχέσεων και συμφερόντων που εκτείνεται πέρα από τα όρια του αγώνα. Συμφωνίες που συνάπτονται μακριά από το πεδίο της μάχης, κινήσεις που διαμορφώνονται σε ευρωπαϊκά κέντρα ισχύος και επιλογές προσώπων που επιχειρούν να κατευθύνουν την πορεία της Επανάστασης και τη θέση της χώρας και μαζί αποφάσεις που οδηγούν στη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη συνιστούν ένα πεδίο σύνθετων ισορροπιών. Παράλληλα αναδεικνύονται οι εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες που επηρέασαν καθοριστικά τα γεγονότα και, εν τέλει, τη μοίρα του τόπου.

Η γλωσσική αισθητική της συγγραφέα και η δομή που επιλέγει, σαν να πρόκειται για μια αστυνομική ιστορία δίνει στο κείμενο μια σύγχρονη προοπτική και διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη που σταδιακά βλέπει την εξελικτική πορεία της Ιστορίας και εμβαθύνει στα γεγονότα. Μέσα από τη διαδικασία αυτή η Βιτάλη μάς καλεί να εντοπίσουμε την ιστορική μνήμη ταυτόχρονα παραδίδει στον αναγνώστη της ένα βιβλίο που προσεγγίζει εντελώς ιδιαίτερα την ελληνική Ιστορία και δίνει έμφαση στις αθέατες στιγμές της.

Η Βιτάλη μάς καλεί σε μια πιο προσεκτική ματιά απέναντι στο παρελθόν, παρουσιάζοντας την πολυδύναμη σχέση ανάμεσα στα πρόσωπα και στα γεγονότα και υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν ανήκει μόνο σε όσους και σε όσα γράφτηκαν στα κιτάπια της Παραμένει μια ουσιαστική συμβολή σε μια προσπάθεια αναγνώρισης της αλήθειας και γι’ αυτόν τον λόγο είναι πολύτιμη.

Διαβάστε επίσης:

Λεία Βιτάλη – Η οργή των μικρών ανθρώπων: Ένα βιβλίο για τη δολοφονία του Πάνου Κολοκοτρώνη