Η «Μεσούγκα» του βραβευμένου με Νόμπελ Λογοτεχνίας Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ είναι μια καταβύθιση στη ζωή μετά τον θρήνο

Πιστός στις πεποιθήσεις του, αφοσιωμένος στην πίστη του και στα ιερά βιβλία που γνώρισε και διάβασε, ο Σίνγκερ παραδίδει στον αναγνώστη ένα μυθιστόρημα βαθιά διδακτικό και ιδιαίτερα μελετημένο ως προς όλες του τις εκφάνσεις. Οι ήρωές του δεν είναι τυχαίοι, είναι τοποθετημένοι τόσο στα λόγια τους όσο και στα έργα τους με βάση όσα ο ίδιος κρίνει ουσιαστικά καθώς τους έχει μελετήσει εις βάθος και τους παρουσιάζει σε εμάς με σεβασμό στις εβραϊκές διδαχές. Δεν είναι απαλλαγμένοι από τις αδυναμίες της ανθρώπινης φύσης ούτε και άτρωτοι, έχουν σάρκα και αίμα άρα διαθέτουν όλα εκείνα τα στοιχεία που τους καθιστούν ευάλωτους και έτσι οφείλουμε να τους αντιμετωπίσουμε. Μας παραπέμπουν μέσα από την δράση τους σε διδαχές των ιερών βιβλίων, ο Σίνγκερ παρουσιάζει πρόσωπα που δεν είναι συντονισμένα στην εποχή τους αλλά ζουν σε μία άλλη συμπαντική πραγματικότητα μακριά από πειρασμούς και πονηριές. Ο Άαρον, όπως και στο βιβλίο Σώσα, είναι εκεί να μας θυμίζει τους συμβολισμούς με τα ιερά πρόσωπα βιβλίων όπως το Ταλμούδ. Μεσούγκα είναι τρέλα στα εβραϊκά και έτσι κινείται η ζωή των ηρώων του Σίνγκερ σε ένα βιβλίο σημείο αναφοράς για τη ζωή μετά τον πόλεμο.

Μέσα στον πυρετό της νέας πραγματικότητας, η παλιά ζωή είναι εκεί ζωντανή και στοιχειωμένη

Επιζήσαντες από το Ολοκαύτωμα, οι ήρωες του Σίνγκερ ζουν την μεταπολεμική περίοδο μέσα σε μια κατάσταση άστατη γιατί ο άνθρωπος ο ίδιος είναι ένα άστατο ον. Χτυπημένοι από τα όσα έζησαν αυτές οι ταλαιπωρημένες από τον πόλεμο και τις κακουχίες του ναζισμού προσπαθούν να επανέλθουν σε μια κανονικότητα και αυτή η νέα κατάσταση είναι εμποτισμένη με το νέο καθεστώς στο οποίο καλούνται πλέον να ζήσουν. Βρισκόμαστε στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’50 και οι μνήμες από την πατρίδα είναι ακόμα νωπές. Πρόκειται για μετανάστες ξεριζωμένους από την πατρίδα τους, οι οποίοι αποφάσισαν να δοκιμάσουν την τύχη τους σε μια Νέα Βαβυλώνα, όπως αποκαλούνταν η Νέα Υόρκη. Αυτός είναι ο νέος τόπος όπου θα χτίσουν τη ζωή τους έχοντας όμως πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού τους τα όσα πέρασαν δια πυρός και σιδήρου, την καταπίεση, τη χαμένη νιότη, τα βάσανα και την θλίψη. Τιμούν τους νεκρούς τους, θυμούνται γιατί το έχουν ανάγκη να μην ξεχάσουν την φρίκη.

Οι πληγές από την ζοφερή περίοδο δεν κλείνουν εύκολα και οι μνήμες είναι ακόμα ενεργές, θα αργήσουν να κοιμηθούν στο μαξιλάρι της ιστορίας. Είναι σαν ερινύες που κάθε μέρα έρχονται για επίσκεψη και η οδύνη, που για λίγο κοιμάται, ξαναπαίρνει μπρος. «Κάθε νύχτα η οργή μου ξαναφούντωνε. Έπρεπε να βρω έναν τρόπο ν’ απαλύνω τον πόνο αυτής της εξέγερσης που λυσσομανούσε μέσα μου. Πόσο πολύ καταλάβαινα τους τοξικομανείς που έβρισκαν παρηγοριά στο αλκοόλ και στα ναρκωτικά για να κοιμηθούν! Για κάποιον ευτυχή λόγο, τέτοιες οδοί διαφυγής δεν ταίριαζαν στην ιδιοσυγκρασία μου. Μ’ έπαιρνε ο ύπνος και τα όνειρά μου ήταν γεμάτα κραυγές και ουρλιαχτά. Δεν βρισκόμουν πια στη Νέα Υόρκη αλλά στην Πολωνία, όπου με κυνηγούσαν οι Ναζί». Ο Σίνγκερ, όπως σε όλα του τα βιβλία, έτσι και εδώ, υμνεί την χαμένη κοινότητα των Εβραίων της Πολωνίας, οι άνθρωποι της οποίας βίωσαν με βαναυσότητα και βαρβαρότητα το μίσος του ναζιστικού καθεστώτος. Πρόκειται αναμφίβολα για ένα μυθιστόρημα βαθιά φιλοσοφικό που αναδεικνύει κρυφές πτυχές της ζωής του ίδιου του συγγραφέα μέσα όμως από την περιγραφή των ζωών τρίτων προσώπων με τους οποίους ο ίδιος ήρθε σε επαφή ή παρατηρούσε.

Ο συγγραφέας με ειρωνική διάθεση, με θλίψη και υποδόριο χιούμορ επαναφέρει στην επιφάνεια όλα αυτά που οι άνθρωποι θέλουν να θάβουν στο χώμα της συνείδησής του για να μην φανεί το παραστράτημά τους που φωνάζει αλλά που εκείνοι το αποσιωπούν και το φιμώνουν προς απόλαυσή τους. Εξαιρετικά επίκαιρος και ιδιαίτερα χρήσιμος είναι ο λόγος του Σίνγκερ και ο αναγνώστης βρίσκει κάτι από τον εαυτό του γιατί το γεγονός πως αναφέρεται σε Εβραίους δεν εξαιρεί κανέναν από τον πίνακα, όλα τα ονόματα είναι εκεί γραμμένα και όλοι βρίσκονται στην κρίση του Δημιουργού. Ο Σίνγκερ έχοντας ζήσει τα παιδικά του χρόνια στην Πολωνία και έχοντας αντιληφθεί την ματαιοδοξία των ανθρώπων, με σκωπτικό τρόπο και με λόγο σαρκαστικό ασκεί κριτική σε όλα αυτά που θεωρεί υπερβολικά και ανούσια, θέματα σχετικά με την θρησκεία, τον τρόπο προσέγγισης της οικογένειας, των σχέσεων, του γάμου, του έρωτα, την αδυναμία να ξεχωρίσει κανείς το ουσιώδες και το επουσιώδες. Και αυτό το καταφέρνει καταφεύγοντας σε παραβολές βγαλμένες από την δική του προσωπική «Βίβλο» εμπειριών.

Σε αυτό το χωροταξικό πλαίσιο τοποθετεί και κάποιες ιστορίες συμπατριωτών του Εβραίων καταδεικνύοντας πως τις ιδέες και τις απόψεις ενός ανθρώπου δύσκολα τις αλλάζει το οποιοδήποτε περιβάλλον αν ο ίδιος δεν είναι έτοιμος να αλλάξει. Αυτή είναι και η πεμπτουσία της γραφής του που είναι γεμάτη αλληγορικά σχήματα και μαθήματα ηθικής από ανθρώπους που κηρύττουν το καλό και την αλήθεια και πράττουν το ακριβώς αντίθετο στην καθημερινή τους ζωή. Όλα αυτά δηλαδή που ο Χριστός έμελλε να συναντήσει και να γευτεί με τον πιο πικρό τρόπο στο πέρασμά του για να κάνουμε και μία σύντομη αναδρομή στην ιστορία. Ένα πέρασμα που ο Σίνγκερ επαναφέρει με την δική του σαρκαστική ματιά όταν αναφέρεται στον αδύναμο άνθρωπο που έχει χάσει την επαφή με όλα αυτά που ο Χριστός πρέσβευε χωρίς φαρισαϊσμούς.

Ο Σίνγκερ παραμένει ένας εξαιρετικός παραμυθάς που αφηγείται τη ζωή των άλλων για να μας μιλήσει για τη δική του. Το μέγιστο επίτευγμά του είναι ο τρόπος που αφηγείται μια ιστορία, με αυτόν τον τρόπο που μας συναρπάζει και μας συγκλονίζει με την αλήθεια των προσώπων που “ζωγραφίζει” στο χαρτί για χάρη μας. Αξίζουν συγχαρητήρια για την εξαιρετική μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, η οποία έφερε εις πέρας μια δύσκολη αποστολή και έδωσε την δυνατότητα στους αναγνώστες να κατανοήσουν καλύτερα το πνεύμα και την φιλοσοφία του συγγραφέα ενώ μέσω των σημειώσεων εξοικειωνόμαστε με τα εβραϊκά ιερά κείμενα και τις παραδόσεις. Με τέτοια εμπνευσμένα βιβλία, ο κόσμος έχει ακόμα ελπίδα!

Απόσπασμα από το βιβλίο «Μεσούγκα»:

«Η συμφορά που σκόρπισε ο Χίτλερ και ο Στάλιν αποδείκνυε πως τα όνειρα της ανθρωπότητας για μόνιμη ειρήνη και αδελφοσύνη ήταν ανεδαφικά. Δεκάδες νέα έθνη είχαν ξεφυτρώσει, παντού έβλεπες συγκρούσεις και εντάσεις. Το μίσος του κόσμου για τους Εβραίους δεν είχε μειωθεί ούτε καν μετά το Ολοκαύτωμα»

Διαβάστε επίσης:

Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ – Μεσούγκα: Βιβλίο με θίασο «χαμένων ψυχών» από τον νομπελίστα συγγραφέα