Στην «Πλάνη» ο Γιούρι Φέλζεν ξεδιπλώνει την άνιση πάλη του ήρωά του απέναντι στο ερωτικό αντικείμενο, την Λιόλια

Δεν υπάρχει μεγαλύτερη χαρά, μεγαλύτερη ικανοποίηση, απύθμενη ηδονή – τίτλος βιβλίου του Ιταλού Γκαμπριέλε Ντ’ Αννούντσιο – από το να ανακαλύπτεις άγνωστους συγγραφείς σαν τον Φέλζεν, έναν συγγραφέα αποκάλυψη τον οποίο ειρήσθω εν παρόδω αγνοούσα πλήρως. Είναι αυτή η δοκιμασία της άγνοιας που σε μετατρέπει σε επίμονο και ακούραστο αναγνώστη καθώς θες να προλάβεις να ανακαλύψεις παρόμοια διαμάντια σαν και αυτό. Ένα κορυφαίο μυθιστόρημα από την καρδιά και την ψυχή ενός ανθρώπου που από όσο διαβάζουμε, αγάπησε και λάτρεψε την γυναίκα, την Λιόλια. Είναι ο νεαρός Ρώσος ήρωας του βιβλίου, καθρέφτης του ίδιου του συγγραφέα πολύ πιθανόν, ο οποίος ξετυλίγει το κουβάρι των σκέψεών του, ανοίγει το σεντούκι των συναισθημάτων του και εμείς καλούμαστε να εξερευνήσουμε το πεδίο δράσης της ψυχής και της καρδιάς του καθώς ταλαιπωρείται και βασανίζεται από σκέψεις, ανησυχίες, αγωνίες και περιπλανήσεις στον άστατο κόσμο των συναισθημάτων. Βρισκόμαστε στο Παρίσι του Μεσοπολέμου, εκεί στήνει το σκηνικό της αφήγησής του ο «Γάλλος» Φέλζεν, εκεί στο μετερίζι μιας πόλης που δονείται από δημιουργία και έκφραση καθώς στο Παρίσι δραστηριοποιούνται συγγραφείς, ζωγράφοι, γλύπτες, ποιητές και κάθε λογής καλλιτέχνες.

Όταν ο έρωτας απλώσει σαν χταπόδι τα πλοκάμια του ουδείς μπορεί να γλιτώσει

Ο Φέλζεν μέσω του πρωταγωνιστή του αναζητά την Λιόλια παντού, την λαχταρά, αναμετριέται ανάμεσα στον έρωτα και την αξιοπρέπεια, την επιθυμεί αλλά παράλληλα προσπαθεί να διατηρήσει υψηλό το αίσθημα της αντίστασης απέναντι σε κάτι που γνωρίζει καλά πως τον διαλύει συναισθηματικά. Δεν μπορεί να κάνει χωρίς αυτήν ενώ παράλληλα αντιστέκεται στην αποδόμηση της προσωπικότητάς του καθώς η ανάσα που κόβεται σαν την συλλογίζεται και η έλξη του προς αυτήν είναι δυνάμεις ισχυρές σε βαθμό που τον καταστρέφουν. Όλο το βιβλίο είναι μια συγκρουσιακή πάλη, ένας αγώνας ανάμεσα στην λογική και το συναίσθημα και ο αγώνας είναι παντελώς αμφίρροπος καθώς ουδείς γνωρίζει τι θα υπερνικήσει στο τέλος. Αν και τον έχουν ονομάσει Ρώσο Προυστ, όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, θαρρώ πως έχει σφόδρα επηρεαστεί από τον μεγάλο δάσκαλο που ακούει στο όνομα Αντόν Τσέχοφ. Η Λιόλια είναι στα χέρια του Φέλζεν το εμπόδιο ευτυχίας και ησυχίας του ήρωά του, έτσι όπως ακριβώς ο γιατρός Αστρόφ είναι στα χέρια της ηρωίδας του Τσέχοφ, της Σόνια στον Θείο Βάνια. Διότι ο Φέλζεν σμιλεύει τον ήρωά του να αντέχει στα χτυπήματα της Λιόλια.

Ο πρωταγωνιστής του Φέλζεν γνωρίζει τι αναζητά, μα όταν έρθει η ώρα να πράξει τα δέοντα βρίσκεται χαμένος και η μοίρα του είναι παραδομένη στα χέρια της Λιόλια. Απ’ αυτήν εξαρτάται όπως ο ναρκομανής από το ναρκωτικό του και οδεύει προς την πλήρη διάλυση του εαυτού του, σε αυτόν τον ερωτικό δρόμο δίχως αύριο μα και δίχως γυρισμό. Στα χέρια της Λιόλια γίνεται ένα άχρηστο παιχνιδάκι, όσο και αν προσπαθεί μάταια να απεμπλακεί και να απομακρυνθεί. Η Λιόλια είναι μια δυνάστης που τον σέρνει από την μύτη και τον καθιστά έρμαιο και υποχείριό της, έτσι ώστε έχοντας την βαθιά επιθυμία να την βρίσει και να την διώξει μακριά του, τελικά σαν μαγνήτης τον παρασύρει όλο και πιο κοντά του. Είναι όμως ο έρωτας ένας δυνάστης από μόνος του αρχαιόθεν και οι άνθρωποι πέφτουν σαν δίχτυα του δίχως επιφυλάξεις σαν αυτός πάρει τις αποφάσεις του, ουδείς αντιστέκεται, ουδείς μπορεί να γλιτώσει από τα δίχτυα του ερωτικού μπλεξίματος, όλοι είμαστε αδύναμοι μπροστά στο άπλωμα των φτερών του, στο στόμα της έλξης του. Εκεί λοιπόν στο Παρίσι του μεσοπολέμου, όπου ο Φέλζεν ζει και δημιουργεί, όλα κινούνται γρήγορα, όλα είναι ρευστά, σαν ο άνθρωπος να προσπαθεί να προλάβει να ερωτευτεί και να δημιουργήσει λίγο πριν η λαίλαπα του πολέμου φέρει τα σύννεφά της πάνω από την Γηραιά ήπειρο.

«Μου ήρθε και πάλι στο μυαλό η σκοτεινή, τρομακτική πλευρά της Λιόλια, που δεν την είχα μελετήσει αρκετά, υπνωτισμένος από τις τελευταίες ήρεμες μέρες, και ξαφνικά, σαν να είχα ξυπνήσει, όφειλα να παραδεχθώ πως αυτό ακριβώς ήταν που με αιχμαλώτισε στη Λιόλια και μ’ έχει κατακυριεύσει, και πώς το συναίσθημα που αρχίζει τώρα μέσα μου είναι εξίσου σκοτεινό και τρομακτικό» αναφέρει ο πρωταγωνιστής έχοντας πλήρη επίγνωση πως σαν αράχνη η Λιόλια τον έχει καταδυναστεύσει και αδυνατεί να γλιτώσει από τον ιστό στον οποίο τον έχει τυλίξει. Δεν φταίει εκείνος αλλά η σαγήνη της και η έλξη που νιώθει για αυτήν, έχει πέσει στην παγίδα της επιθυμίας για αυτήν και κάθε κίνηση να την διώξει μακριά του είναι απέλπιδα και εκ προοιμίου καταδικασμένη να αποτύχει. Στο Παρίσι της εποχής, όλα μυρίζουν γιορτή, ας θυμηθούμε τον Χέμινγουεϊ και την περίφημη κινητή γιορτή του, τα υπέροχα πάρτυ και τις ατελείωτες νύχτες ποτού και χορού. Σε αυτό το Παρίσι ζει και ο Φέλζεν, σε αυτό το Παρίσι ο πρωταγωνιστής ζει τον έρωτά του κοντά στη Λιόλια, αυτό το Παρίσι θα έχει ως ανάμνηση ο συγγραφέας λίγο πριν φύγει για τον τόπο μαρτυρίου, το Άουσβιτς όπου θα βρει τραγικό θάνατο. Είναι κατά κάποιον τρόπο η Λιόλια, μια βοήθεια στο σκοτεινό μέλλον που θα τον συντροφεύει λίγο πριν δοθεί το σώμα του στους θαλάμους αερίων.

Ο Φέλζεν τοποθετεί τον ήρωά του σε ένα τεντωμένο σχοινί, πάνω σε ένα μεταίχμιο και τον καθιστά τραγική μορφή σαν ήρωα του Σαίξπηρ. «…με θλιμμένη περιέργεια παρατηρώ πως εξαφανίζεται αργά μέσα μου εκείνος ο αξιοσέβαστος, ερωτευμένος άνθρωπος που ήμουν τότε που βλεπόμασταν συνέχεια με τη Λιόλια, τότε που κατέφευγα σε πονηριές για χάρη της και αγωνιζόμουν, και πως αντικαθίστανται τώρα από έναν άλλο, συνηθισμένο, ήσυχο, συγκρατημένο άνθρωπο που πλέον δεν έλκεται από τίποτα». Δεν τα βάζει με τον αντίζηλό του, με αυτόν που φαίνεται να ποθεί η Λιόλια αντί για αυτόν, το πρόβλημά του είναι ο ίδιος του ο εαυτός που παλεύει να ορθοποδήσει και να ξεφύγει από την έννοια που τον βασανίζει. Είναι ένας άνθρωπος χαμένος, ένας άρρωστος ερωτευμένος, ένα θύμα της γοητείας της Λιόλια και έτσι πορεύεται σε μια πόλη όπου τίποτα δεν μπορεί να τον θεραπεύσει. Ο Φέλζεν είναι δεξιοτέχνης του λόγου και της αφήγησης και το μυθιστόρημα αυτό είναι η απόδειξη ενός σπουδαίου λογοτέχνη.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Πλάνη»:

«…η γυναίκα στην οποία δινόμαστε τόσο αμέριστα, τόσο ευκολόπιστα, γίνεται, χωρίς να έχει επίγνωση του ρόλου της, αθέατος κριτής των πράξεών μας, των συζητήσεων, ακόμα και των κρυφών και ανομολόγητων αποφάσεών μας, κι εμείς αποδεχόμαστε τυφλά τις απόψεις της…»

Διαβάστε επίσης:

Γιούρι Φέλζεν – Πλάνη: Ένα συναρπαστικό βιβλίο από τον «Ρώσο Προυστ»