Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου 2017
Τρόποι να γυρίζεις σπίτι - Alejandro Zambra: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Πέμπτη, 8 Σεπτεμβρίου 2016 10:27
Τρόποι να γυρίζεις σπίτι - Alejandro Zambra: Κριτική βιβλίου

"Πάντα πίστευα πως δεν είχα αληθινές αναμνήσεις απ'τα παιδικά μου χρόνια͘ πως η ιστορία μου χωράει σε λίγες γραμμές͘ ίσως και σε μία σελίδα με μεγάλα γράμματα" αναφέρει κάπου ο Χιλιανός συγγραφέας Alejandro Zambra. Με νοσταλγία έκδηλη για το παρελθόν σε σημείο επικίνδυνο ίσως γιατί οι αναμνήσεις είναι ισχυρό αναισθητικό στην προσπάθεια για απόλυτη ενηλικίωση, ο συγγραφέας εκτελεί απόλυτα και δολοφονικά την επιθυμία του να ξεχάσει. Τα γεγονότα είναι δεδομένα, τρέχουν στο μυαλό του που δεν σταματά και εκείνος έρμαιο της μνήμης του ξαναζεί με κάθε λεπτομέρεια το παρελθόν και την αθωότητα που το συνοδεύει, ένα παρελθόν γεμάτο υπαινιγμούς και αμφιβολίες. Τώρα όμως όλα αυτά ιδωμένα από ένα άλλο πρίσμα, ξαναχτυπάνε την πόρτα σαν να έγιναν χτες και όσο μεγαλύτερη επαφή με αυτά τα συμβάντα, τα αλλοτινά τόσο μεγαλύτερη η ανακούφιση για το παρόν που έχει ανάγκη από ένα στέρεο παρελθόν. Όλα έχουν να κάνουν με την ανάγκη να καταφύγει ο αφηγητής σε μία βάσιμη θεραπευτική αθωότητα που αποκαθιστά τα ανοιχτά τραύματα μίας κατά τα άλλα επιθυμητής λήθης, όμως ποιος δεν έχει εκφράσει την επιθυμία για επανασύνδεση με την παιδική ηλικία, τότε που όλα ήταν όμορφα άγνωστα;

Το θέμα με το οποίο ο συγγραφέας καταπιάνεται είναι σαφέστατα ευαίσθητο, θα έλεγε κανείς πως είναι το τρωτό σημείο κάθε συγγραφέα σε μία προσπάθεια να χτίσει την λογοτεχνική του κατοικία με ισχυρά θεμέλια. Αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία αλλά και έναν μοχλό εύρεσης του ίδιου του εαυτού αφού ουσιαστικά αναλαμβάνει να σκύψει και να σκάψει βαθιά μέσα του και να αναδείξει όλες εκείνες τις μικρές ή μεγάλες του αδυναμίες και έτσι να αρθρώσει έναν λόγο τόσο προσωπικό και αυτοαναφορικό όσο και γενικότερο. Καθένας από εμάς μεγαλώνοντας σε ένα οικογενειακό περιβάλλον προστατευτισμού - αυτό ισχύει τόσο για τις χώρες του Νότου της Ευρώπης όσο και της Λατινικής Αμερικής στο όλον της - επιχειρεί από πολύ νωρίς και μάλιστα εκούσια ή ακούσια να κόψει τον ομφάλιο λώρο με αυτό που ονομάζεται οικογενειακή στέγη και θαλπωρή για να ανοίξει τα δικά του φτερά. Στην πορεία όμως της ζωής του θα ανακαλύψει ότι όλα αυτά που στο παρελθόν απαρνιόταν τώρα επιθυμεί να τα ξαναζήσει σαν αυτά να μην τα απαρνήθηκε ποτέ. Και βέβαια προκύπτει μία πράξη καθαρής μεταμέλειας για τις κουβέντες που ξεστόμισε, για τους θορύβους και τις εντάσεις που προξένησε, βλέπεις η αγάπη του σπιτιού, όταν αυτή υφίσταται, ακουμπάει στην παιδικότητα και της προσδίδει μία ασφάλεια που δεν μπορεί να βιώσει και να νιώσει πουθενά αλλού όσους δρόμους και αν διαλέξει. Ένα είναι βέβαιο, πως εκεί θα επανέλθει για να ξεσκονίσει το ντουλάπι, το συρτάρι ή το μπαούλο όπου κρύβονται όλες αυτές οι στιγμές και οι εικόνες. Ο αφηγητής επισφραγίζει και αποκαλύπτει με τον λόγο του όλη αυτή την διαδικασία, ένα είδος ιεροτελεστίας και ανασκαφής της χαμένης αθωότητας αφού αυτό είναι το κύριο σύνθημα και τα πολιτικοκοινωνικά γεγονότα το φέρνουν χωρίς κανέναν ενδοιασμό στην επιφάνεια.

Ο συγγραφέας κάπου στο μέσο του βιβλίου υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: "Εκπλήσσομαι με την ευκολία με την οποία ξεχνάμε αυτά που νιώθαμε, αυτά που θέλαμε ͘  με την ταχύτητα με την οποία υποθέτουμε ότι τώρα επιθυμούμε ή νιώθουμε κάτι άλλο, ενώ, ταυτόχρονα, θέλουμε και να γελάμε με τα ίδια αστεία. Θέλουμε να είμαστε, νομίζουμε πως είμαστε ξανά τα παιδιά τα ευλογημένα απ' το μισόφωτο". Και πράγματι το κουτί των αναμνήσεων των παιδιών είναι ένας σκληρός δίσκος που μοιάζει ποτέ να μην χαλάει, να μην φθείρεται από τον χρόνο και πάντα τον κουβαλάμε μέσα μας, σαν να μην υπάρχει επιλογή για διαγραφή των στοιχείων που κουβαλάει. Σαγηνεύει η απώλεια του δρόμου και το μονοπάτι προς το άγνωστο μέρος που τελικά ποτέ δεν βρίσκουμε και έτσι χανόμαστε και γυρίζουμε πίσω απλά γνωρίζοντας πως οδηγηθήκαμε από δική μας επιλογή και μόνον προς εκεί που επιθυμούσαμε έχοντας πράξει αυτό που μόνοι μας αποφασίσαμε. Είναι μία παραμυθένια παγίδα που δεν έχει δαγκάνες και αυτό γράφει και με γλαφυρότητα ο συγγραφέας σε κάποιο άλλο σημείο του κειμένου του: "Χθες το βράδυ περπάτησα για ώρες. Ήταν σαν να 'θελα να χαθώ σ'άγνωστους δρόμους ͘  να χαθώ ασυλλόγιστα, τελείως. Όμως είναι κάτι στιγμές που δεν μπορούμε, που δεν ξέρουμε να χαθούμε ͘  κι ας παίρνουμε μονίμως λάθος δρόμους ͘  κι ας χάνουμε όλα τα σημεία αναφοράς κι ας έχει πάει αργά και, καθώς προχωράμε, νιώθουμε το βάρος του ξημερώματος. Είναι φορές που, όσο και αν το προσπαθήσουμε, συνειδητοποιούμε πως δεν ξέρουμε ότι δεν μπορούμε να χαθούμε. Κι ίσως νοσταλγούμε την εποχή όπου μπορούσαμε να χαθούμε την εποχή όπου όλοι οι δρόμοι ήταν άγνωστοι". Αυτό το απόσπασμα αποδεικνύει περίτρανα πως όσο και αν μεγαλώνουμε ποτέ δεν ξεχνάμε το παραμύθι στο οποίο κάποτε θέλαμε και πιστέψαμε και η επιστροφή σε αυτό επουλώνει την πολλές φορές πεζή ενήλικη πραγματικότητά μας, έτσι που το λουλούδι ανθίζει και εμείς γινόμαστε οι πρίγκιπες που κάποτε θέλαμε να γίνουμε και οι βάτραχοι μαζί και να πηδήξουμε μακριά στο άπειρο με το βλέμμα όμως πίσω μας μήπως τυχόν και μας συμβεί το ο,τιδήποτε.

"Διάβασμα είναι να καλύπτεις το πρόσωπό σου. Και γράψιμο να το αποκαλύπτεις".

"Δε ρωτούσαμε για να μάθουμε, ρωτούσαμε για να γεμίσουμε ένα κενό".

Το βιβλίο του Alejandro Zambra, Τρόποι να γυρίζεις σπίτι, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Πρόζα - Thomas Bernhard: Κριτική βιβλίου
28.02.2017 10:17
Στο βιβλίο του Παλιοί δάσκαλοι ο εκ των κορυφαίων συγγραφέων της μεταπολεμικής περιόδου Thomas Bernhard καταθέτει με αγωνία και ευλάβεια τα εξής συγκλονιστικά: "Η τέχνη συνολικά δεν είναι, ναι, τίποτε άλλο παρά μια τέχνη επιβίωσης, το γεγονός αυτό δεν επιτρέπεται να το παραβλέψουμε, η τέχνη είναι η απόπειρα που κάνει συνέχεια με τρόπο συγκινητικό η διάνοια να τα βγάλει πέρα μ' αυτόν τον κόσμο και με τις αντιξοότητες του, πράγμα που, όπως ξέρουμε είναι δυνατόν μόνο αν χρησιμοποιήσουμε ψέμα και ψευδολογία, υποκρισία και αυτοεξαπάτηση".
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.