Σάββατο, 3 Δεκεμβρίου 2016
«Exhibit B» του Μπρετ Μπέιλι: Μία συγκλονιστική ανθρώπινη εγκατάσταση
Δημοσίευση: Παρασκευή, 17 Ιουνίου 2016 14:00
«Exhibit B» του Μπρετ Μπέιλι: Μία συγκλονιστική ανθρώπινη εγκατάσταση

«Το να είσαι ελεύθερος δεν σημαίνει απλώς να σπάσεις τις αλυσίδες σου,

αλλά το να ζεις με τρόπο που να σέβεται και να υποστηρίζει την ελευθερία των άλλων»

~Νέλσον Μαντέλα~

 

Η πάντα εξωστρεφής –ευτυχώς για όλους μας- Στέγη, στο πλαίσιο του 3ου Fast Forward Festival, παρουσίασε εξαιρετικά ενδιαφέρουσες καλλιτεχνικές δημιουργίες που ξεπερνάνε τα γεωγραφικά, ιδεολογικά, κοινωνικά και πολιτισμικά σύνορα, καταργούν τα στερεότυπα, διευρύνουν τα συμβατικά όρια των τεχνών, εκφράζοντας μία πολιτική και κοινωνική διαμαρτυρία για φλέγοντα ζητήματα και προβληματισμούς της σύγχρονης εποχής. Μέσα από ιδιότυπα, υβριδικά πρότζεκτ που κινούνται στα όρια της σύγχρονης τέχνης, της performance, της κοινωνικής χορογραφίας, της εγκατάστασης και του θεάτρου- ντοκουμέντου, οι καλλιτέχνες καταθέτουν την προσωπική τους θέση. Παράλληλα, δημιουργούν έναν «ανοιχτό», ζωτικό χώρο που τροφοδοτεί τον διάλογο και την ανταλλαγή, με απώτερο στόχο τη μετατόπιση της σκέψης και του βλέμματος· σε ένα βαθύτερο επίπεδο, την αμφισβήτηση, τον επαναπροσδιορισμό και εν τέλει την αλλαγή.

 

Είδα αρκετές από τις παραστάσεις/ performances στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, αλλά πιστεύω ότι αξίζει να μνημονεύσουμε τουλάχιστον μία.

 

Το κτίριο της πρώην Ένωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου (Ακαδημίας 23) στέγασε για λίγες μέρες την συναρπαστική, αφυπνιστική έκθεση- περφόρμανς «Exhibit B» του Μπρετ Μπέιλι, η οποία περιλάμβανε μία σειρά εγκαταστάσεων με ζωντανά «εκθέματα / πειστήρια». «Μία θέση στο ήλιο», «Χαμένος κρίκος», «Εκπολιτισμός των ιθαγενών» (1, 2 & 3), «Η καταγωγή των ειδών», «Η εποχή του Διαφωτισμού», «Εργασία και Πρόοδος», «Κάθαρση με την χορωδία των κομμένων κεφαλών», είναι μερικά από τα installations που απαρτίζουν την έκθεση, τα οποία αποκαλύπτουν τις φρικαλεότητες από την αποικιακή εκμετάλλευση, τον εμπαιγμό και την εμπορευματοποίηση των μαύρων ανθρώπων στη Νότια Αφρική ή ακόμα και τις σύγχρονες πρακτικές της Δύσης στο μείζον ζήτημα των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών. Οι ερμηνευτές που ανέλαβαν να οπτικοποιήσουν, μέσω των ακίνητων σωμάτων τους, τα ανοσιουργήματα του παρελθόντος, ήταν μετανάστες που ζουν τα τελευταία χρόνια στην Αθήνα (Οι ίδιοι καταγράφουν τις προσωπικές τους εμπειρίες και ιστορίες ρατσισμού, τις οποίες μπορούμε να δούμε σε μία δευτερεύουσα έκθεση λίγο πριν αποχωρήσουμε από τον χώρο).

 

Ο λευκός Νοτιοαφρικανός δραματουργός, σκηνογράφος, σκηνοθέτης, εικαστικός και καλλιτεχνικός διευθυντής του οργανισμού Third World Bunfight, που μεγάλωσε στη Νότια Αφρική του Aπαρχάιντ, μας προσκαλεί σε μία πρωτόγνωρη, συμμετοχική εμπειρία (ο θεατής/ οι θεατές μάλιστα αναφέρονται ως μέρος της εκάστοτε εγκατάστασης) μέσα σε ένα Μουσείο ανθρώπινων εκθεμάτων, με σκοπό να ανασύρει την συλλογική μνήμη και συνείδηση, και να αποδώσει έναν φόρο τιμής σε όλα τα θύματα που έζησαν -και ζουν- τη βία, τις φυλετικές διακρίσεις, το διασυρμό και την κοινωνική αδικία. 

 

Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι απάνθρωπες μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν από Ολλανδούς, Γερμανούς, Βέλγους, Γάλλους κ.α. αποικιοκράτες στη Νότια Αφρική, στο όνομα οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων, εκ προθέσεως αποκρύφτηκαν και πέρασαν στη λήθη. Ο Μπέιλι όμως ρίχνει φως σε αυτή την τραγική πραγματικότητα και στην υπαιτιότητα των Μεγάλων δυνάμεων της Δύσης για τον αφανισμό ολόκληρων λαών, γιατί κανείς δεν πρέπει να ξεχάσει, ούτε και να συγχωρήσει.

 

«Εκπολιτισμός των ιθαγενών»: Μια γυναίκα Χερέρο σε καταναγκαστική εργασία καθαρισμού του κρανίου νεκρού κρατουμένου, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της  Γερμανικής Νοτιοδυτικής Αφρικής (φωτογραφία © Victor Tonelli)
 

Στο «μακρινό» παρελθόν (στα μέσα του 19ου αιώνα έως και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο), οι δυτικοί δημιούργησαν τους ανθρώπινους «ζωολογικούς κήπους» (γνωστοί και ως: «Εθνολογικές Εκθέσεις ή «Νέγρικα Χωριά») που γνώρισαν μεγάλη δημοτικότητα σε πόλεις όπως: Παρίσι, Γερμανία, Αμβέρσα, Βέλγιο, Βαρκελώνη, Λονδίνο, Βαρσοβία, Πολωνία, Νέα Υόρκη κ.α. Σε αυτά τα περιφραγμένα, θεματικά πάρκα –που ενίοτε περιόδευαν και στις επαρχίες!- εξέθεταν τους «Ιθαγενείς», τους «Άγριους» αιχμαλώτους των αποικιών, ως «πρωτόγονα», «υπάνθρωπα» και κατώτερα όντα –σχεδόν παρόμοια με τους πιθήκους-, για να ψυχαγωγήσουν τους εκατομμύρια λευκούς επισκέπτες και για να δείξουν την ανωτερότητα της Καυκασιανής φυλής. Μπορεί οι συγκεκριμένες εκθέσεις να θεωρήθηκαν άκρως ρατσιστικές και βάρβαρες και να σταμάτησαν να λειτουργούν, όμως επηρέασαν σημαντικά την δημιουργία της εικόνας του «Άλλου» και οικοδόμησαν μία αρνητική αντίληψη για την ετερότητα που αναπαρήγαγε στερεότυπα και προκαταλήψεις για τις «κατώτερες φυλές» έναντι των «πολιτισμένων». Θέλετε πειστήρια για όλα αυτά; Θα τα έχετε!

 

«Εργασία και Πρόοδος»: Κονγκολέζος που υποχρεώθηκε από τη βελγική αποικιακή διοίκηση να ακρωτηριάσει χέρια χωρικών (Φωτογραφία ©Sofie Knijff)

 

Η Saartjie "Sarah" Baartman εκτιθόταν εν ζωή ως αξιοπερίεργο θέαμα γιατί έπασχε από έντονη στεατοπυγία, δηλαδή υπερβολική συγκέντρωση λίπους γύρω από τους γλουτούς και τα οπίσθια. Μετά το θάνατό της, ο σκελετός, τα γεννητικά όργανα και ο εγκέφαλός της εκτίθεντο σε Μουσείο του Παρισιού μέχρι και το 1974! Ο ιστορικός και φιλόσοφος Angelo Soliman βρισκόταν βαλσαμωμένος στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης ως «εξωτικό δείγμα» της αφρικανικής φυλής. Ζωντανά αντίγραφά τους αναπαριστώνται στα δωμάτια της έκθεσης. Καθώς μετακινείσαι στον εκθεσιακό χώρο, πρόκειται να δεις επίσης: μία γυναίκα που αναγκάστηκε να καθαρίζει κρανία νεκρών κρατουμένων με ένα κομμάτι γυαλί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, μία άλλη γυναίκα αλυσοδεμένη σε ένα κρεβάτι, γυμνή από την μέση και πάνω, που περιμένει να βιαστεί για να εξασφαλίσει τρόφιμα, έναν Κονγκολέζο που κρατάει ένα πανέρι γεμάτο με ακρωτηριασμένα χέρια χωρικών τα οποία αναγκάστηκε να κόψει, αφρικανικά σώματα μέσα σε κλειστές προθήκες μαζί με ορυκτά, φυτά και βαλσαμωμένα ζώα. Κι αν νομίζεις πως όλα αυτά συνέβαιναν μόνο τον προηγούμενο αιώνα, κάνεις λάθος! Το φαινόμενο του ρατσισμού είναι πολύ ζωντανό στη σημερινή Ευρώπη αλλά και συγκεκριμένα στη χώρα μας... Ένας παράνομος μετανάστης πεθαίνει από ασφυξία σε ένα αεροπλάνο κατά την απέλασή του, ενώ άνθρωποι- αριθμοί από τη Συρία και την Αφρική, παρουσιάζονται ως «αντικείμενα που βρέθηκαν» στην Ελλάδα (Μυτιλήνη, Θεσσαλονίκη κ.α) και ζητούν άσυλο.

 

Με τέτοιες εικόνες φρίκης και βαρβαρότητας βρίσκεται αντιμέτωπος ο θεατής/ επισκέπτης, καθώς διασχίζει τα δωμάτια του «Exhibit B». Με ισχυρά, «ζωντανά» στιγμιότυπα που χαρακτηρίζονται για τη σπάνια αισθητική και εικαστική ομορφιά τους –από άποψη χρωμάτων, φωτός, σκηνοθεσίας-, παρά τα αποτρόπαια εγκλήματα που αφηγούνται

 

Πόσο αντέχει άραγε το βλέμμα σου να συναντηθεί με το βλέμμα όλων αυτών των ανθρώπων; Έχεις την δύναμη να κάτσεις στις καρέκλες απέναντί τους; Θέλεις να μάθεις την ιστορία τους, ως ρόλων αλλά και ως πραγματικών προσώπων; Μπορείς να καταγράψεις την εμπειρία σου; Ένα είναι το σίγουρο, εκείνη τη μικρή και μοναδική στιγμή συνύπαρξης με τον «Άλλο», που θα καταφέρεις να δεις τον λυγμό μέσα στα άγρια μάτια του, θα έχεις καταλάβει! Στο τελευταίο δωμάτιο, θα αντικρίσεις μέσα σε κουτιά τα κεφάλια τεσσάρων εκπληκτικών τραγουδιστών από τη Ναμπίμπια -που περιοδεύουν μαζί με την παραγωγή- οι οποίοι τραγουδούν θρήνους για τη γενοκτονία της φυλής τους καθ' όλη τη διάρκεια της σιωπηλής περιήγησης, δίνοντας λόγο στις μαύρες «φωνές» που αποσιωπήθηκαν. Μέσα από αυτό το κοινό μουσικό άκουσμα, θα επέλθει και η κάθαρση, η λύτρωση… Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι οι καρέκλες σ’ αυτό δωμάτιο ήταν γεμάτες.

 

Το Σεπτέμβριο του 2014, διαδηλωτές που θεώρησαν ρατσιστικό το «Exhibit B» κατέβασαν το έργο από το Barbican του Λονδίνου, ενώ λίγους μήνες μετά έγιναν αποτυχημένες απόπειρες να κατέβει η παράσταση και στο Παρίσι."Η αναπαράσταση του «Άλλου» μπορεί να αποτελέσει ένα πολύ ισχυρό πολιτικό εργαλείο. Απαιτεί την αμφιβολία μας", γράφει ο Μπέιλι στο σκηνοθετικό του σημείωμα και μέσα από το «Exhibit B» δίνει μια διαπολιτισμική «γροθιά» στο απαίσιο πρόσωπο του ρατσισμού. Στην έκθεση του Μπέιλι δεν είσαι απλώς ένας παρατηρητής, αλλά άμεσα εμπλεκόμενος, σωματικά και συναισθηματικά, συν-δημιουργός του όποιου εκφερόμενου νοήματος. 

 

Στη «πολιτισμένη» Ευρώπη μας, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία βρίσκονται παντού και μάλιστα περισσότερο απ’ ό, τι μπορούμε να φανταστούμε, ενώ οι ατομικές ελευθερίες καταπατώνται σε όλη την ανθρωπότητα. Όπως λέει όμως και ο Μπέιλι, δυστυχώς, "στο ταραγμένο, πολωμένο Τώρα εξακολουθούμε να αρνούμαστε να μάθουμε από την Ιστορία".

 

Σε μια εποχή γενικευμένη κρίσης, αστάθειας, αβεβαιότητας, ανασφάλειας, η σύγχρονη τέχνη οφείλει να γίνει το έναυσμα για αφύπνιση και συνειδητοποίηση, παρουσιάζοντας την αθέατη πλευρά των πραγμάτων, τις σκοτεινές και άγνωστες πτυχές της Ιστορίας, όσο επώδυνες κι αν είναι. Γιατί κάποια στιγμή ΠΡΕΠΕΙ να μάθουμε. 

 

 

*Φωτογραφία θέματος: «Η εποχή του Διαφωτισμού»: Ο ιστορικός και φιλόσοφος Angelo Soliman, βαλσαμωμένος ως έκθεμα στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βιέννης, στα τέλη του 18ου αιώνα (© Sofie Knijff)

 

________________________________

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σύλληψη & Σκηνοθεσία: Brett Bailey
Διεύθυνση Παραγωγής: Barbara Mathers
Τεχνική Διεύθυνση: Colin Legras
Διαχείριση Ομάδας & Διεύθυνση Σκηνής: Helena Erasmus
Ενορχήστρωση χορωδιακών τραγουδιών: Marcellinus Swartbooi
Παραγωγή: Quaternaire και Arts Projects Australia
Εκτέλεση παραγωγής και Εύρεση Χώρου: Δημήτρης Χαλκιαδάκης
Υπεύθυνη συντονισμού περφόρμερς: Γιαλένα Κλειδαρά
Μετάφραση κειμένων στην εγκατάσταση: Βασίλης Δουβίτσας
Casting: Athens Casting
Ευχαριστίες στην Asante για την πολύτιμη βοήθεια και συνεργασία.

Χορωδία από το Βέντχουκ της Ναμίμπια: Avril Nuuyoma, Chris Nekongo, Melvin Dupont, Michael Beukes
Ερμηνευτές: Kenny Moses Adetu, Jessica Anosike, Marion Aurora, Robert Ouko Babu, Azcuy Lazaro Anardo Depestre, Nayla Gkougkni, Kassim Ligopora, Mery Esther Mejia Vandepool, Steven Mouagke, Yuri Nassar, Jenifer Ngwere, Irini Ontoul, Ioanna Okundinge, Nikos Thomas

Ευγενική παραχώρηση του χώρου: Αθανάσιος και Μαρίνα Μαρτίνου


Πατήστε εδώ για να διαβάσετε το σημείωμα του σκηνοθέτη και περισσότερες πληροφορίες για το ιστορικό πλαίσιο της εγκατάστασης.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Ο Σαίξπηρ μέσα από παραστάσεις και προβολές στο Φεστιβάλ Αθηνών!
31.05.2016 12:33
Το Φεστιβάλ Αθηνών συμμετέχει στον κύκλο εκδηλώσεων που διοργανώνονται παγκοσμίως με αφορμή την επέτειο των τετρακοσίων χρόνων από το θάνατο του σπουδαίου Άγγλου ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, εντάσσοντας στο φετινό του πρόγραμμα ελληνικές και διεθνείς παραγωγές. Τρεις θεατρικές παραστάσεις και τρεις κινηματογραφικές προβολές πάνω στο έργο του Σαίξπηρ αποκαλύπτουν εκ νέου τη δύναμη και τη διαχρονικότητα της γραφής του.
Πειραματική Σκηνή - «Θέμα Εμφύλιος»: Βήμα και «φωνή» σε νέους καλλιτέχνες
30.03.2016 11:48
Η Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, που άνοιξε ξανά τις πόρτες της για να δώσει βήμα και «φωνή» σε νέους καλλιτέχνες, με καλλιτεχνικούς διευθυντές τους άξιους Ανέστη Αζά και Πρόδρομο Τσινικόρη, διοργανώνει κατά το διάστημα 30 Μαρτίου έως και 3 Απριλίου 2016 ένα Θεματικό φεστιβάλ για τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο, από την έναρξη του οποίου συμπληρώνονται φέτος 70 χρόνια. Νέοι και ανήσυχοι δημιουργοί (ή συνδημιουργοί), που επιλέχθηκαν για να παρουσιάσουν την δουλειά τους στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, μοιράζονται μαζί μας τις σκέψεις τους για το θέμα «Εμφύλιος» και τις ποικίλες αποτυπώσεις του στο σήμερα…
Δύο Ιουλιέτες και επτά Ρωμαίοι καταλαμβάνουν το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά!
18.02.2016 14:51
400 χρόνια από τον θάνατο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ και 450 χρόνια από τη γέννηση του, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά παρουσιάζει το αριστούργημά του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» στη μετάφραση του Δημητρίου Βικέλα, σε μία εντελώς διαφορετική σκηνική εκδοχή υπό την σκηνοθετική καθοδήγηση του Κωνσταντίνου Ρήγου. Με αφορμή την παράσταση, εννέα ταλαντούχοι και ελπιδοφόροι αντιπρόσωποι της νέας γενιάς ηθοποιών που έχουν αναλάβει να ζωντανέψουν αυτή την «καταδικασμένη από τα αστέρια» ιστορία αγάπης επί σκηνής, περιγράφουν μέσα σε λίγες φράσεις την δική τους προσωπική οπτική για το έργο του Σαίξπηρ και τους ρόλους που ερμηνεύουν.
«Μιράντα»: Ερμηνευτικές αναλαμπές σε μία εμπνευσμένη διασκευή
03.02.2016 11:40
Ορμώμενος από την σαιξπηρική «Τρικυμία», με κινητήρια δύναμη την ηρωϊδα της, Μιράντα, ο Λιθουανός σκηνοθέτης Όσκαρας Κορσουνόβας, δημιούργησε την δική του ομώνυμη, σκηνική σύνθεση. Η «Μιράντα» του λοιπόν, ύστερα από την παρουσίασή της σε Λιθουανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ρουμανία, ταξίδεψε και στη χώρα μας, στο Θέατρο Πορεία, σε μία εκδοχή ειδικά προσαρμοσμένη για το ελληνικό θεατρόφιλο κοινό.
Μπιλ & Λου - Δημήτρης Μπογδάνος: Κριτική θεάτρου
01.12.2015 12:26
Την γλυκόπικρη ιστορία του Adam Elliot, που περιγράφει την ασυνήθιστη φιλία δύο εκ πρώτης όψεως αταίριαστων ανθρώπων, πήρε ο Δημήτρης Μπογδάνος και την αξιοποίησε με ιδιοφυή και ευφάνταστο τρόπο, μεταφέροντάς την στο στην σκηνή του Skrow Theater, ως Μπιλ & Λου. Στην δική του θεατρική εκδοχή οι πρωταγωνιστές έχουν σάρκα και οστά, δεν είναι από πηλό και έχουν μεγάλη αδυναμία στα στρουμφάκια!
Είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών: Μία ιδιότυπη ακουστική περιπλάνηση «Στη μέση του δρόμου», Πρόδρομος Τσινικόρης
10.07.2015 15:00
Φτάνω στη Πλατεία Κλαυθμώνος, εφοδιάζομαι με τον απαραίτητο εξοπλισμό –χάρτη, ακουστικά, MP3- και κατηφορίζω προς την οδό Δραγατσανίου. Ακολουθώ κατά γράμμα τις οδηγίες και φτάνω πολύ γρήγορα στον προορισμό μου, ένα σημείο συνάντησης «Στη μέση του δρόμου», στο οποίο πρόκειται να μοιραστώ μία πρωτόγνωρη εμπειρία με κάποιον άγνωστο συμπολίτη μου.. Με ένα αίσθημα γλυκόπικρης περιέργειας ανεβαίνω στο σταθμευμένο φορτηγό (!), κάθομαι στη θέση του συνοδηγού, πατάω το «PLAY» και περιμένω να ακούσω την συγκινητική ιστορία ενός άστεγου. Αντί γι’ αυτό, ακούω το ντουέτο των Lisa Stansfield και Barry White, "All Around The World".
Είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών: Είμαστε οι Πέρσες, Γιολάντα Μαρκοπούλου – Station Athens
12.06.2015 18:56
Οδύσσειες προσφύγων απ’ το Αφγανιστάν, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές μπολιάζουν τους Πέρσες και τις Ικέτιδες του Αισχύλου στην παράσταση-ντοκουμέντο Είμαστε οι Πέρσες της Γιολάντας Μαρκοπούλου, που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών, 3 και 4 Ιουνίου.
Ετοιμαστείτε για Φεστιβάλ Επιδαύρου 2015!
08.06.2015 15:00
Το Ελληνικό Φεστιβάλ (μετεξέλιξη του Φεστιβάλ Αθηνών), η μεγάλη αυτή γιορτή εξωστρέφειας και γόνιμου πολιτιστικού διαλόγου, που συμπληρώνει φέτος 60 χρόνια ζωής -και 10 χρόνια υπό τη διεύθυνση του Γιώργου Λούκου-, συνεχίζει –ευτυχώς- να αποτελεί σημαντικό πολιτιστικό ορόσημο του καλοκαιριού, παρά τους έντονους οικονομικούς και πολιτικούς κλυδωνισμούς της χώρας μας, και επιστρέφει με ένα πλούσιο και πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα, από 1η Ιουνίου έως 29 Αυγούστου, σε εορταστική ατμόσφαιρα!