Κυριακή, 4 Δεκεμβρίου 2016
Αμόκ και άλλες νουβέλες - Stefan Zweig: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Παρασκευή, 28 Νοεμβρίου 2014 09:55
Αμόκ και άλλες νουβέλες - Stefan Zweig: Κριτική βιβλίου

Ο Στέφαν Τσβάιχ, από τις πιο αντιπροσωπευτικές φωνές της περιόδου του μεσοπολέμου, αυτής της δύσκολης χρονικά συνθήκης μιας και ήταν εικονικά ευδαίμων και δίχως άλλο ουτοπική, μύρισε την κατάρρευση και την παρακμή που βρισκόταν προ των πυλών και την απεικόνισε μέσα από τα γραπτά του, αυτά τα ψυχογραφήματα που εγκυμονούν τον κίνδυνο και εγκιβωτίζουν τον παλμό ανθρώπων που χάθηκαν στην καταιγίδα των πιο σπαρακτικών τους συναισθημάτων εκλιπαρώντας για σωτηρία.


Στο μοναδικό του μυθιστόρημα , τον "Επικίνδυνο οίκτο", ψυχογράφησε την ανάγκη ή την επιθυμία για οίκτο ενός αξιωματικού για μία παράλυτη γυναίκα. Εκεί όπως και εδώ, εγείρει ερωτήματα επίκαιρα, φλέγοντα και ακόμα αναπάντητα σχετικά με το ζήτημα των ανθρώπινων αδυναμιών και την διαχείρισή τους. Ο Σίγκμουντ Φρόυντ διάβασε τον Τσβάιχ, τον μελέτησε για την ακρίβεια και συνομίλησε μαζί του μέσα από επίσημη αλληλογραφία. Εκμαιεύοντας χρήσιμα συμπεράσματα από την γραφή του και την θεματική του, επηρεάστηκε από αυτόν τον άτυπο και πρώιμο ψυχολόγο.


Σε αυτή την συλλογή , οι ιστορίες του είναι ποτισμένες και ταυτισμένες με την έννοια της απαισιοδοξίας και την τάση προς την επουλωτική αυτοχειρία. Η απόγνωση είναι έκδηλη στα πρόσωπα των ηρώων του, οι οποίοι εκλιπαρούν για αποδέσμευση από την φυλακή και την παγίδα ενός ζοφερού περιβάλλοντος, σκοτεινού σε σκέψεις, καταστροφικού σε πράξεις και οδυνηρού στην συνείδηση.


Ο Τσβάιχ μοιάζει να επεξεργάζεται μέσω των ηρώων του ήδη από την δεκαετία του 1920 οπότε και γράφτηκαν αυτές οι ιστορίες την ιδέα μίας φυγής προς το άγνωστο μακριά από τα επίγεια και την ταπείνωση και την ατίμωση της ανθρώπινης φύσης που αυτά προσφέρουν. Ο κόσμος του είναι αλλοτινός, φτιαγμένος από άλλο σμάλτο και μείγμα που γυρίζει πλάτη στην ματαιότητα, σε αυτό το αίσθημα της ματαιοδοξίας που πλανάται αόριστα πάνω από τις ζωές χωρίς βλέμμα στο αύριο. Οι ήρωές του είναι δέσμιοι μίας πραγματικότητας σκληρής που δεν έχει παράθυρο και ακτίνες φωτός. Ο ίδιος άλλωστε αυτοεξορίζεται στην Βραζιλία το 1942 και βιώνει αυτά που τόσο γλαφυρά και υπαινικτικά περιγράφει εδώ, με ωμότητα και γενναιότητα, γιατί είναι γενναίο να παραδέχεσαι τον θάνατο. Η αυτοκτονία του είναι η μόνη διέξοδος σε ένα παρόν τρομοκρατημένο και πληγωμένο και την επιστρατεύει για να γλιτώσει πρόωρα από όλα αυτά που τον κατέτρεχαν τα χρόνια που προηγήθηκαν δηλαδή τον φόβο και τον τρόμο μίας ζωής δίχως κατεύθυνση, δίχως νόημα.


Βαθιά καταθλιπτικός και απελπισμένα μόνος σε μία εποχή ξένη προς εκείνον και επίμονα θλιβερή, καταγράφει σε όλες του τις νουβέλες και κυρίως στο "Αμόκ" που είναι και η εκτενέστερη, την λαχτάρα για έξοδο από την πολιορκία μίας ψυχικής λαίλαπας που κατακαίει και καταλύει τα ψυχικά του αποθέματα, τα σωθικά του. Στο εξαιρετικό διαφωτιστικό επίμετρο αναφέρεται μία χαρακτηριστική δήλωση του L. Stern για τον Τσβάιχ: "Όπως και για τα πρόσωπά του, έτσι και σ' αυτόν ο θάνατος του έγινε ένα θεραπευτικό μέσο που η ζωή έχει πάντοτε στη διάθεσή της και μία μέρα, κουρασμένος από τα αιώνια γιατροσόφια, θα καταφύγει σ' αυτόν με τον φυσικότερο τρόπο που υπάρχει στον κόσμο".


Ο τρόπος με τον οποίο αποφάσισε να φύγει ξένισε και απογοήτευσε πολλούς από τους σύγχρονούς του, όμως αν κάποιος μελετήσει καλύτερα τις παρούσες ιστορίες θα καταλάβει πως το σκοτάδι που έβλεπε δεν είχε καμία χαραμάδα ελπίδας γιατί η ίδια του η ψυχοσύνθεση ήταν βαμμένη με το χρώμα του αιώνιου ταξιδιού. Η άνοδος του φασισμού και η καταδίκη της λεγόμενης εκφυλισμένης τέχνης, οδήγησε χειρόγραφά του στην πυρά και τον ίδιο σε ένα "υπόγειο" απομόνωσης ανήλιαγο όμοιο με εκείνο που περιγράφει ο Ντοστογιέφσκι. Μην αντέχοντας αυτόν τον παραμερισμό, ο Τσβάιχ όπως και οι πρωταγωνιστές του έχει γίνει φάντασμα του ίδιου του εαυτού, έχει απολέσει κάθε αίσθημα ελέγχου, πνίγεται στις παραισθήσεις και κυριεύεται από την πύρινη φλόγα της οριστικής και αμετάκλητης εξαφάνισης, μίας εξαΰλωσης προς κάποιο δρόμο μακρινό που χαρίζει γαλήνη, πέρα από τα εγκόσμια που κρύβουν αμαρτία και πόνο. Τα πρόσωπά του οδηγούνται με μαθηματική ακρίβεια συνειδητά στον θάνατο γιατί έτσι εξασφαλίζουν να καταπραΰνουν την εσωτερική τους λάβα που εφορμά στο άλογο της διαφυγής. Είναι η απώλεια του εγώ που αναζητά ο συγγραφέας γιατί με αυτόν τον τρόπο το δράμα της ύπαρξης θα λάβει τέλος μέσα από μία λυτρωτική και ανακουφιστική ιεροτελεστία.


Ο ίδιος ο Τσβάιχ έγραψε: "Χαιρετώ όλους μου τους φίλους. Εύχομαι να με δουν και πάλι τις αυγές που θα ξημερώσουν μετά τη μακριά νύχτα! Εγώ, που ήμουν πάντα μου ανυπόμονος, προπορεύομαι!". Ο Τσβάιχ από αυτήν την σκοπιά είναι πρωτοπόρος και η συλλογή αυτών των ιστοριών δίνει την δυνατότητα να γίνει ο αναγνώστης όχι μόνο ενός προαναγγελθέντος θανάτους και μίας εύκολα διαπιστωμένης μελαγχολικής ψευδαίσθησης αλλά μίας αναγέννησης που υποβόσκει, διαβλέπεται στον ορίζοντα, προδιαγράφεται και ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για την ανάγνωση της ζωής με άλλους όρους.


"Ναι, η αίσθηση του καθήκοντος έχει όρια...εκεί όπου κανείς δεν μπορεί πια, δεν έχει τη δύναμη να το εκπληρώσει...εκεί είναι τα όριά του..."


Το βιβλίο του Stefan Zweig, Αμόκ και άλλες νουβέλες, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα .

Εκτύπωση
Περισσότερα
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.
Μια ματιά στον κόσμο της Ελίζαμπεθ Γκάσκελ - Αλέξανδρος Κεφαλάς: Κριτική βιβλίου
07.11.2016 10:31
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να βλέπουν το φως της δημοσιότητας τέτοιου είδους βιβλία, τα οποία εντρυφούν συνοπτικά μεν, ουσιωδώς δε σε προσωπικότητες που άφησαν το δικό τους ανεξίτηλο σημάδι στην ιστορία της λογοτεχνίας. Αυτό εδώ το μικρό εγχειρίδιο είναι αφιερωμένο στη ζωή της Βρετανίδας Ελίζαμπεθ Γκάσκελ, την οποία λίγοι γνωρίζουν και ακόμα λιγότεροι έχουν διαβάσει.
Η πτώση και άλλες ιστορίες - Friedrich Dϋrrenmatt: Κριτική βιβλίου
25.10.2016 10:13
Η ανθρώπινη ιστορία χρειάζεται πολύ μελάνι για να γραφτεί και ίσως αυτό να μην είναι αρκετό. Χωρίς αμφιβολία, αυτή η ιστορία που ονομάζεται άνθρωπος, αυτό το μέγα ανεξάντλητο κεφάλαιο και τα συν αυτώ έχει τόσες εκδοχές, τόσες όψεις και τόσα τρωτά σημεία που κάθε συγγραφέας κομίζει την δική του οπτική γωνία με οδηγό τα βιώματά του και τα αναγνώσματά του.
Το βιβλίο των φανταστικών όντων - Χόρχε Λούις Μπόρχες: Κριτική βιβλίου
11.10.2016 09:59
Φανταστικά όντα στοιχειώνουν από γεννήσεως του κόσμου τις ανθρώπινες ζωές γιατί ο άνθρωπος μπροστά στη δύναμη της φύσης και στο μεγαλείο της έχει ανάγκη να εκφράσει τις φοβίες του, τις απορίες του, τις σκέψεις του με τρόπο πολλές φορές παράλογο, μεταφυσικό και υπερβολικό.
Ρομάντσο και άλλα πεζά - Μαρία Πολυδούρη: Κριτική βιβλίου
26.09.2016 10:20
"Όσο πιο πολύ αγαπάμε και τόσο πιο πολύ άσκυφτοι γινόμαστε. Όσο πιο αληθινά αγαπάμε τόσο πιο ωραία υποφέρουμε" θα γράψει σε ύφος μελαγχολικό και ποιητικό η Μαρία Πολυδούρη προς τον ποιητή Φίλιππο Κλεωνά.
Άρτουρ Σοπενχάουερ - Peter B. Lewis: Κριτική βιβλίου
16.09.2016 16:18
Είναι ελπιδοφόρο το γεγονός πως ολοένα και περισσότερο τα βιβλία φιλοσοφίας αποτελούν πόλο έλξης και πεδίο ανακάλυψης για πολλούς αναγνώστες που αναζητούν δρόμους διαφυγής και διεξόδους μέσω αυτών.
Ο Άποικος της Μάλατα - Τζόζεφ Κόνραντ: Κριτική βιβλίου
12.09.2016 10:10
Αν μπορούσε κάποιος να αποδώσει ζωγραφικά τα έργα του Κόνραντ και κυρίως το παρόν, το οποίο είναι άμεσα συνυφασμένο με την ίδια την πολυτάραχη του ζωή του Κόνραντ λόγω των διαφόρων ταξιδιών του, σίγουρα θα επέλεγε έναν πίνακα του επίσης πολυταξιδεμένου Γκωγκέν.
Τρόποι να γυρίζεις σπίτι - Alejandro Zambra: Κριτική βιβλίου
08.09.2016 10:27
"Πάντα πίστευα πως δεν είχα αληθινές αναμνήσεις απ'τα παιδικά μου χρόνια͘ πως η ιστορία μου χωράει σε λίγες γραμμές͘ ίσως και σε μία σελίδα με μεγάλα γράμματα" αναφέρει κάπου ο Χιλιανός συγγραφέας Alejandro Zambra.