Πέμπτη, 8 Δεκεμβρίου 2016

Ρεπυμπλίκ-Βαστίλλη - Μέλπω Αξιώτη

Ρεπυμπλίκ-Βαστίλλη - Μέλπω Αξιώτη


Το βιβλίο της Μέλπως Αξιώτη, με τίτλο Ρεπυμπλίκ-Βαστίλλη, κυκλοφορεί από εκδόσεις Άγρα σε μετάφραση της Τιτίκας Δημητρούλια.

 

Σε αυτό το ανέκδοτο μυθιστόρημα της Μέλπως Αξιώτη, μια γυναίκα βρίσκεται ανάμεσα σε δύο χώρες, ανάμεσα σε δύο γλώσσες, με τη μνήμη να επιμένει όσο και η ζωή. Η πρωταγωνίστρια Λίζα πηγαίνει στο Παρίσι κυνηγημένη από την Ελλάδα του Εμφυλίου, στοιχειωμένη από μνήμες θανάτου, αίματος, τρόμου αλλά και ηρωισμού. Πηγαίνει σε ένα Παρίσι το οποίο γνωρίζει από παιδί, μέσα από διαβάσματα και ακούσματα, από πικάντικες ιστορίες και υπονοούμενα, ένα Παρίσι φιλικό και τόσο διαφορετικό από τη χώρα της. Έχει αφήσει πίσω της μια ζωή, θέλει να φτιάξει μια καινούργια, και ο τρόπος της είναι πρώτα και κύρια η γλώσσα: Αφήνει τα γαλλικά, που τόσο καλά τα ξέρει, να σκαλώσουν πάνω στη μητρική της γλώσσα, τα αφήνει να γίνουν γλώσσα όχι απλώς επικοινωνίας αλλά έρωτα και τέχνης. Υπάρχουν οι επιθυμίες, υπάρχουν οι ιδέες, οι πόθοι. Υπάρχει και η πραγματικότητα, που είναι ανελέητη.

Θάνατος, εξορία. Και πάλι εξορία. Σκληρή.

Πίσω από τη Λίζα, η Μέλπω και η δική της ζωή, η δική της υπερορία, ο αγώνας της με τις λέξεις, πότε για την ένταξη και πότε ενάντια στη λησμονιά, η εσωτερική της διαπάλη, η γραφή της, διχασμένη κι αυτή και στη συνέχεια διαμελισμένη, σπαραγμένη μέσα στη σύγκρουση που ταλανίζει μια χώρα, έναν λαό, την ανθρώπινη ψυχή, την τέχνη.

Ένα μυθιστόρημα διχασμού, θλίψης, νοσταλγίας, επίμονης ελπίδας κι απελπισίας, με τη γνώριμη, ακόμη και στην άλλη γλώσσα, τα γαλλικά, γραφή της Μέλπως Αξιώτη. Η συγγραφέας το σκόρπισε σε μεταγενέστερα κείμενα, το κομμάτιασε, όπως κομματιάστηκε η δική της ζωή στα ξένα.

 

Η Μέλπω Αξιώτη γεννήθηκε στην Αθήνα, κόρη του μυκονιάτη μουσικοσυνθέτη και τεχνοκριτικού Γεωργίου Αξιώτη (που χρημάτισε και πρόεδρος της Κοινότητας Μυκόνου για έξι μήνες το 1915) και της αριστοκράτισσας Καλλιόπης Βάβαρη. Οι γονείς της χώρισαν το 1908 και η Μέλπω μεγάλωσε στη Μύκονο με τον πατέρα της, ο οποίος τον επόμενο χρόνο παντρεύτηκε την Μαρουλίνα Γρυπάρη, κόρη του πολιτικού Ιωάννη Γρυπάρη, με την οποία απέκτησε δυο παιδιά, τον Πανάγο και τη Φρόσω. Το 1910 η μητέρα της παντρεύτηκε το Δημήτριο Ποσειδώνα. Στη Μύκονο η Μέλπω μεγάλωσε χωρίς μητέρα στο αυστηρό περιβάλλον της οικογένειας Αξιώτη και τέλειωσε το Σχολαρχείο. Από το 1918 ως το 1922 μπήκε εσωτερική στη Σχολή Ουρσουλίνων της Τήνου. Το 1922 κατέβηκε στην Αθήνα και έζησε μαζί με τη μητέρα της και την ετεροθαλή αδερφή της Χαρούλα. Δύο χρόνια αργότερα πέθανε ο πατέρας της, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Αθήνα. Το 1925 παντρεύτηκε το θεολόγο και δάσκαλό της Βασίλη Μάρκαρη με τον οποίο έφυγε για τη Μύκονο. Ο γάμος τους κράτησε τέσσερα χρόνια. Μετά το διαζύγιο επέστρεψε στην Αθήνα όπου προσπάθησε να ζήσει ξανά με τη μητέρα της. Οι δυσκολίες στη σχέση τους ωστόσο την οδήγησαν σε συνεχείς μετακομίσεις. Το 1934 άνοιξε οίκο ραπτικής από κοινού με τη Βέτα Τσιτιμάτη. Η επιχείρηση λειτούργησε για ένα χρόνο, ενώ παράλληλα και ως το 1936 η Αξιώτη παρακολούθησε μαθήματα σχεδίου στη Σιβιτανίδειο Σχολή. Το 1936 προσχώρησε στο Κ.Κ.Ε., εγκαινιάζοντας τη δια βίου πολιτική της προσχώρηση στην Αριστερά. Ένα χρόνο αργότερα γνωρίστηκε με το δικηγόρο Νίκο Αλεξίου με τον οποίο συνδέθηκε ερωτικά. Το 1933 πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία με τη δημοσίευση του διηγήματος Απ’ τα χτες ως τα σήμερα στο περιοδικό Μυκονιάτικα Χρονικά του Γιαννούλη Μπόνη. Ακολούθησαν κι άλλες δημοσιεύσεις στο ίδιο περιοδικό και το 1938 κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα, που είχε τίτλο Δύσκολες Νύχτες και τιμήθηκε ένα χρόνο αργότερα με το πρώτο βραβείο του Γυναικείου Συλλόγου Γραμμάτων και Τεχνών. Κατά την προπολεμική περίοδο ήρθε σε επαφή με τους αθηναϊκούς λογοτεχνικούς κύκλους και γνωρίστηκε με το Νίκο Εγγονόπουλο, το Γιώργο Θεοτοκά, το Νίκο Καββαδία, τον Κλέωνα Παράσχο, το Γιώργο Σεφέρη, ενώ κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής εντάχτηκε στην Εθνική Αλληλεγγύη του ΕΑΜ και συνεργάστηκε στον παράνομο Τύπο, μαζί με τις Διδώ Σωτηρίου, Έλλη Αλεξίου, Έλλη Παππά, Τιτίκα Δαμασκηνού και άλλες ελληνίδες της αντίστασης. Μετά την απελευθέρωση συνέχισε τη συγγραφική και πολιτική της δραστηριότητα, ενώ παράλληλα συνεργάστηκε με το περιοδικό Χαραυγή (1946). Οι επικείμενες συνέπειες της αριστερής της δράσης την ανάγκασαν να καταφύγει το 1947 στη Γαλλία, από όπου συνέχισε να αγωνίζεται μέσω άρθρων σε περιοδικά και συμμετοχών της σε συνέδρια, λόγους και άλλες εκδηλώσεις του εκεί αριστερού κινήματος. Στη Γαλλία γνωρίστηκε με κορυφαίες μορφές της αριστερής διανόησης (Louis Aragon, Elsa Triolet, Paul Elyard, Andre και Alice Bonnard, Pablo Neruda κ.α.). Από το Παρίσι ξεκίνησε και η πορεία προς την πανευρωπαϊκή της καταξίωση ως λογοτέχνιδας με τη μετάφραση του μυθιστορήματός της Εικοστός αιώνας, αρχικά στα γαλλικά (1949) και στη συνέχεια στα γερμανικά, ιταλικά, ρωσικά και πολωνικά. Το 1950 διάβημα της ελληνικής κυβέρνησης προς τη γαλλική προκάλεσε αναχώρηση της Αξιώτη για την Ανατολική Γερμανία, στα πλαίσια ομαδικής απέλασης 90 ατόμων. Από τη Δρέσδη όπου έζησε ως το τέλος του έτους συνέχισε τη δράση της, ενώ συνεχίστηκαν οι δημοσιεύσεις και εκδόσεις έργων της στις ευρωπαϊκές χώρες. Το Νοέμβρη του 1951 εγκαταστάθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου ασχολήθηκε με την αρθρογραφία και τη λογοτεχνική μετάφραση και πήρε μέρος στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας, στα πλαίσια του οποίου γνωρίστηκε με το Ναζίμ Χικμέτ. Το 1952 μετακόμισε στη Βαρσοβία και εργάστηκε σε ελληνική εκπομπή του εκεί ραδιοφωνικού σταθμού μετά από πρόσκληση του Λευτέρη Μαυροειδή. Στη Βαρσοβία έζησε ως το 1955 με μια ενδιάμεση επίσκεψη στη Μόσχα λόγω επιδείνωσης της χρόνια κλονισμένης από βρογχίτιδα υγείας της. Το 1956 επέστρεψε στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου έζησε ως την άνοιξη του 1957. Την ίδια χρονιά πέθανε η μητέρα της. Μετά από ολιγόμηνη επιστροφή στη Βαρσοβία επέστρεψε στο Βερολίνο στα τέλη του 1957 και από τον Οκτώβριο του 1958 ως το 1964 εργάστηκε ως Επισκέπτρια Λέκτωρ στο πανεπιστήμιο του Humboldt , διδάσκοντας Νέα Ελληνικά και Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Τα καλοκαίρια επισκεπτόταν την Ιταλία και παράλληλα συνέχισε να γράφει. Το Δεκέμβριο του 1964 επισκέφτηκε την Ελλάδα μετά από επίπονες προσπάθειες τεσσάρων χρόνων και το καλοκαίρι του επόμενου χρόνου επαναπατρίστηκε με απόφαση του τότε υπουργού εξωτερικών Ηλία Τσιριμώκου. Μετά την εγκατάστασή της στην Αθήνα συνέχισε τα ταξίδια της στην Ιταλία και τη Γαλλία. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου αντιμετώπισε οικονομικά προβλήματα, βοηθήθηκε κυρίως από φίλους όπως η Νανά Καλλιανέση, ο Αντρέας Φραγκιάς και ο Γιάννης Ρίτσος . Το 1971 μετά από νέα επιδείνωση της υγείας της και εμφάνιση προϊούσας αμνησίας και σωματικής καχεξίας έζησε στην κλινική Λυμπέρη, τον επόμενο χρόνο μετακόμισε στην πανσιόν Maison de repos, όπου και πέθανε. Το έργο της Μέλπως Αξιώτη τοποθετείται στο χώρο της ελληνικής λογοτεχνίας του μεσοπολέμου. Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της συγγραφικής της φυσιογνωμίας διαδραμάτισαν οι εμπειρίες της από τη ζωή στη Μύκονο, καθώς επίσης το μοίρασμα των νεανικών της χρόνων ανάμεσα στο νησί και την Αθήνα. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω βασικό άξονα του έργου της αποτέλεσε η μνήμη και η απόπειρα ανάπλασης του παρελθόντος. Παράλληλα η γραφή της επηρεάστηκε από τις νεωτεριστικές τάσεις της γενιάς του Τριάντα (ιδιαίτερα από την τεχνική του εσωτερικού μονολόγου), το ρεύμα του σουρεαλισμού, την εμφάνιση του φεμινιστικού κινήματος στην Ελλάδα, την ένταξή της στο κομμουνιστικό κόμμα. 1. Τα στοιχεία αντλήθηκαν από τα λήμματα Άπαντα Μέλπως Αξιώτη Γ΄, Αθήνα, Κέδρος, 1980, χ.σ., «Αξιώτη Μέλπω», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 1. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1983, Ελεγμίτου Ελένη, «Χρονολόγιο Μέλπως Αξιώτη (1905-1980)», Διαβάζω 311, 12/5/1993, σ.34-46 και Καρβέλης Τάκης, «Μέλπω Αξιώτη», Η μεσοπολεμική πεζογραφία· Από τον πρώτο ως το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939) Β΄, σ.262-301. Αθήνα, Σοκόλης, 1992.


Ο Γιάννης Αντωνιάδης γράφει κριτική για το βιβλίο .

 

Σχετικές ειδήσεις
Ξαφνικός θάνατος - Philip Kerr
15.06.2016 09:54
Από τις εκδόσεις Κέδρος κυκλοφόρησε το αστυνομικό μυθιστόρημα Ξαφνικός θάνατος του Philip Kerr, σε μετάφραση Γιώργου Μαραγκού.
Τρέξε στον επόμενο σταθμό - Βασιλική Λεβεντάκη
16.03.2016 12:10
Κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Λιβάνη το αστυνομικό μυθιστόρημα της Βασιλικής Λεβεντάκη "Τρέξε στον επόμενο σταθμό"
Καταραμένα κι ευλογημένα χαρτιά - Γιάννης Ρίτσος & Μέλπω Αξιώτη
15.02.2016 11:43
Από τις εκδόσεις Άγρα κυκλοφορεί το βιβλίο, Καταραμένα κι ευλογημένα χαρτιά. Σπαράγματα αλληλογραφίας (1960-1966) του Γιάννη Ρίτσου και της Μέλπως Αξιώτη σε επιμέλεια της Μαίρης Μικέ.
Παρουσίαση του βιβλίου Η Κάδμω της Μέλπως Αξιώτη στον Ιανό
10.02.2016 09:37
Οι εκδόσεις Κέδρος παρουσιάζουν την Παρασκευή, 19 Φεβρουαρίου 2016 στο café του Ιανού το βιβλίο Η Κάδμω της Μέλπως Αξιώτη, σε φιλολογική επιμέλεια-επίμετρο-σχόλια της Μαρίας Κακαβούλια..
Η Κάδμω - Μέλπω Αξιώτη
24.12.2015 10:32
Από τις εκδόσεις Κέδρος κυκλοφορεί το βιβλίο Η Κάδμω της Μέλπως Αξιώτη.