Κυριακή, 4 Δεκεμβρίου 2016

Βασίλης Λουλές: Από το προσωπικό ντοκουμέντο στο ιστορικό ντοκιμαντέρ

Βασίλης Λουλές: Από το προσωπικό ντοκουμέντο στο ιστορικό ντοκιμαντέρ

Μια φλουταρισμένη φωτογραφία με καθήλωσε τότε – δεν ήξερα ακόμα γιατί. Στην πραγματικότητα ήταν ένα παγωμένο καρέ από τα ερασιτεχνικά φιλμάκια της οικογένειας Verdoner από την Ολλανδία.
1939. Η μικρή Yoka με τη μητέρα της Hilde παιχνιδίζουν με το φακό ξεπροβάλλοντας πίσω από τα απλωμένα σεντόνια.

Η οικογένεια Verdoner, μια πλούσια εβραϊκή οικογένεια της Ολλανδίας του Μεσοπολέμου, είχε γυρίσει πολλά τέτοια ερασιτεχνικά φιλμάκια 8mm ασπρόμαυρα και έγχρωμα (ναι, υπήρχαν έγχρωμα κινηματογραφικά φιλμ από το 1936!).#
Μια θαυμάσια συλλογή οικογενειακών σκηνών: η γέννηση των δυο μικρότερων παιδιών, η μαμά λεχώνα, τα πρώτα μπουσουλήματα των μωρών, τα νανουρίσματα και οι αγκαλιές της μαμάς, οι κουδουνίστρες και τα παιχνιδάκια, οι βόλτες στα γύρω πάρκα με το καρότσι, οι επισκέψεις των οικογενειακών φίλων, το αμάξι της οικογένειας, οι παρέες των παιδιών που μεγάλωναν, οι υπέροχες σαχλαμάρες τους μπροστά στο φακό και τα δήθεν αυστηρά μαλώματα της μαμάς Hilde, ένα παιδικό πάρτυ μασκέ.
Ο μπαμπάς σπάνια εμφανίζεται – είναι το μάτι πίσω από το φακό.

1937-1941. Ανέμελες στιγμές μιας οικογένειας που είχε την οικονομική άνεση και γλεντούσε τη ζωή της, πειραματιζόμενη και με τα νέα μέσα της εποχής, όπως οι φορητές κινηματογραφικές κάμερες 8mm. Σε 36 φιλμάκια το μεγάλωμα των παιδιών. Κι από δίπλα, η καθημερινότητα της μεγαλοαστικής τάξης, η τοιχογραφία μιας κοινωνίας, μιας εποχής.
Και ΞΑΦΝΙΚΑ η συνέχεια χάνεται. (Γερμανική Κατοχή της Ολλανδίας, διωγμός και απελάσεις των Εβραίων). Σκοτάδι στην οθόνη.

Κι ύστερα, τέσσερα μόνο φιλμάκια της συλλογής, στο τέλος, με την ένδειξη: 1946.
Ο πατέρας Gerrit και τα τρία παιδιά, Yoka, Francisca, Otto. Σώθηκαν κρυμμένοι σε χριστιανικά σπίτια, χωριστά ο καθένας. Υπέφεραν αλλά σώθηκαν. Τα παιδιά μοιάζουν ξαφνικά πιο μεγάλα και σοβαρά – κι όχι μόνον επειδή πέρασαν 5 χρόνια από το τελευταίο ανέμελο φιλμάκι. Μοιάζει να έχει γράψει πολύ περισσότερο ο χρόνος πάνω τους. Χαμογελούν συγκρατημένα στο φακό, κάπως στυφά, κάπως με μια κρυφή ενοχή, σα να κοιτάνε πια προς τα μέσα τους.
Όλοι μαζί στο κατάστρωμα ενός μεγάλου πλοίου, σε υπερατλαντικό ταξίδι. Μετανάστευση στην Αμερική. Οριστική.
Κάποιος λείπει από το κάδρο. Η μαμά.
Και η μαμά Hilde;
Έμεινε πίσω, για πάντα.
Στο Άουσβιτς.
………………………………………………………………………………………………………………………



 

Εδώ τελειώνουν τα ντοκουμέντα.
Είχα την τύχη να βρω αυτή τη συλλογή με τα πολύτιμα φιλμάκια όταν επί τρία χρόνια (2007-2010) ψάχναμε κινηματογραφικά ντοκουμέντα με καθημερινές σκηνές στα διάφορα αρχεία της Ευρώπης και της Αμερικής, για το ντοκιμαντέρ μου «Φιλιά εις τα παιδιά».
Βρήκα αρκετά ερασιτεχνικά φιλμάκια εβραϊκών οικογενειών της Ευρώπης πριν τον Πόλεμο. Και τα είδα όλα, καρέ-καρέ. Ήθελα να δω όσο περισσότερα πλάνα μπορούσα, λες και θα μπορούσα να τα χωρέσω όλα αυτά στο ντοκιμαντέρ μου. Δεν μπόρεσα να τα χωρέσω. Κι ούτε μέσα μου τα χώρεσα - πού να χωρέσει τόση καταστροφή; Υπάρχουν φιλμάκια ολόκληρων πολυμελών οικογενειών που δεν επέζησε κανείς. Ούτε ένας.
Κι απόμειναν οι φλουταρισμένες εικόνες των προσώπων που χαμογελάνε ανέμελα μπροστά στην αθανασία του κινηματογραφικού φακού.

Και, από εδώ ακριβώς, από αυτό το ράγισμα που χάραξε μέσα μου εκείνη η φλουταρισμένη φωτογραφία-ντοκουμέντο θα μπορούσε να (είχε) γεννηθεί ένα ακόμα ντοκιμαντέρ. Για μια ακόμα μικρή ιστορία μέσα στη δίνη της Ιστορίας.


Info: Συνεργάστηκε με την ΕΡΤ και με το Κινηματογραφικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών δουλεύοντας πάνω σε παλαιά φιλμ επικαίρων.
Οι ταινίες μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ που έκανε βραβεύτηκαν, συμπεριλήφθηκαν σε διεθνή αφιερώματα και χρησιμοποιούνται ως εκπαιδευτικό υλικό σε Πανεπιστήμια.
Το ντοκιμαντέρ «Φιλιά εις τα παιδιά» - με ιστορίες Εβραιόπουλων της Κατοχικής Ελλάδας που σώθηκαν κρυμμένα στην αγκαλιά γενναίων Χριστιανών - προβάλλεται τώρα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Πραγματοποιεί σεμινάρια κινηματογράφου με θέματα όπως «Το Ντοκιμαντέρ ως εργαλείο στην Εκπαίδευση» και «Κινηματογραφώντας προσωπικές ιστορίες και Παραμύθια».


* Αναδημοσίευση από το περιοδικό Culturenow Mag, τεύχος 29

Σχετικές ειδήσεις
Δημήτρης Αθανίτης: Invisible: Ταξιδεύοντας στην Καρδιά του Σκοταδιού
12.10.2016 16:56
Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Αθανίτης γράφει τις σκέψεις του για την τελευταία ταινία του «Invisible» (Αόρατος), η οποία μετά από μία μεγάλη φεστιβαλική πορεία και αρκετές διακρίσεις στις αποσκευές της κυκλοφορεί στις αίθουσες στις 3 Νοεμβρίου.
Βαγγέλης Καλαμπάκας: Παρατηρώντας την καθημερινότητα σε ένα ορφανοτροφείο της Αιθιοπίας
28.01.2016 10:04
Ζώντας μέσα στη μικρή, απομονωμένη κοινωνία του ορφανοτροφείου, με συνεπήρε η αποκαλυπτική γεωγραφία των προσώπων. Βλέμματα, εκφράσεις, χειρονομίες που φανέρωναν τόσο έκδηλα τη συνθήκη των μικρών τροφίμων και το δύσκολο ρόλο των βρεφοκόμων, νοσοκόμων και εργατριών στις απλές, καθημερινές δραστηριότητες. Θεώρησα ότι, αν μπορούσα να αποτυπώσω αυτή την σύνθετη εικόνα στις διάφορες εκφάνσεις της, θα καταλάβαινα περισσότερα για αυτό τον τόσο ιδιαίτερο χώρο. Έτσι αυθόρμητα και αναπάντεχα, με την παρότρυνση και του διευθυντή του ιδρύματος, γεννήθηκε η ιδέα για την ταινία. Χωρίς προσχεδιασμό, χωρίς οργάνωση παραγωγής, χωρίς συνεργείο και σχεδόν χωρίς εξοπλισμό.
Πάνος Καρκανεβάτος: Για τις «Όχθες», και πέρα
29.12.2015 13:17
Από την πραγματικότητα εκκινούμε και σε αυτήν γυρίζουμε. Αυτή υπερισχύει. Μια ανάσα ανάμεσα, μήπως πάρει σχήμα ο καιρός μας όπως τον νιώθουμε. Και έχει ένα ίχνος να αφήσει, ίσως. Σε καιρούς αδυσώπητους.