Νίκος Γκάτσος

Νίκος Γκάτσος:

Ποιήματα, στίχοι, τραγούδια, αποφθέγματα, νέα και άρθρα για τον Νικο Γκάτσο (Nikos Gatsos)

Ο Νίκος Γκάτσος (8 Δεκεμβρίου 1911 – 12 Μαΐου 1992) ήταν σημαντικός Έλληνας ποιητής, μεταφραστής και στιχουργός. Γεννήθηκε στην Ασέα Αρκαδίας από τους αγρότες Γεώργιο Γκάτσο και Βασιλική Βασιλοπούλου. Σε ηλικία πέντε ετών έμεινε ορφανός από πατέρα, ο οποίος, από τους πρώτους μετανάστες στην Αμερική, πέθανε στο πλοίο και τον πέταξαν στον Ατλαντικό. Τέλειωσε το Δημοτικό στην Ασέα και το Γυμνάσιο στην κοντινή Τρίπολη, όπου γνώρισε τα λογοτεχνικά βιβλία, τις μεθόδους αυτοδιδασκαλίας ξένων γλωσσών, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Έτσι, όταν το 1930 μετέβη στην Αθήνα για να εγγραφεί στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (διέκοψε μετά το δεύτερο έτος), ήξερε αρκετά καλά Αγγλικά και Γαλλικά, είχε μελετήσει τον Κωστή Παλαμά, τον Διονύσιο Σολωμό και το δημοτικό τραγούδι και παρακολουθούσε τις νεωτεριστικές τάσεις στην ποίηση της Ευρώπης.

Στην Αθήνα εγκαταστάθηκε με τη μητέρα του και την αδερφή του και άρχισε να έρχεται σε επαφή με τους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής. Πρωτοδημοσίευσε ποιήματά του, μικρά σε έκταση και με κλασικό ύφος, στα περιοδικά «Νέα Εστία» (1931-32) και «Ρυθμός» (1933). Την ίδια περίοδο δημοσίευσε κριτικά σημειώματα στα περιοδικά «Μακεδονικές Ημέρες», «Ρυθμός» και «Τα Νέα Γράμματα», ενώ αργότερα συνεργάστηκε με τα «Καλλιτεχνικά Νέα» και τα «Φιλολογικά Χρονικά». Καθοριστική υπήρξε η γνωριμία του με τον Οδυσσέα Ελύτη το 1936. Συνδέθηκε με το ρεύμα του ελληνικού υπερρεαλισμού.

Το μοναδικό βιβλίο που εξέδωσε όσο ζούσε είναι η ποιητική σύνθεση «Αμοργός» (Αετός, 1943), η οποία θεωρείται κορυφαία δημιουργία του ελληνικού υπερρεαλισμού με επίδραση στους νεότερους ποιητές, σημαδεύοντας την σύγχρονη ελληνική ποίηση. Έκτοτε δημοσίευσε τρία ακόμη ποιήματα: το «Ελεγείο» (1946, περ. Φιλολογικά Χρονικά) και το «Ο ιππότης κι ο θάνατος» (1947, περ. Μικρό Τετράδιο), που από το 1969 και μετά περιέχονται στο βιβλίο «Αμοργός», και το «Τραγούδι του παλιού καιρού» (1963, περ. Ο Ταχυδρόμος), αφιερωμένο στον Γιώργο Σεφέρη.

Ο Γκάτσος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη μετάφραση θεατρικών έργων, κυρίως για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου, του Θεάτρου Τέχνης και του Λαϊκού Θεάτρου. Αφορμή υπήρξε το έργο «Ματωμένος γάμος» του Ισπανού ποιητή Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που το μετέφρασε το 1943, εκδόθηκε από τον Ίκαρο το 1945 και ανέβηκε από τον Κάρολο Κουν στο Θέατρο Τέχνης το 1948. Μετέφρασε δύο ακόμη θεατρικά έργα του Λόρκα, «Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» (1954) και «Ο Περλιμπλίν και η Μπελίσα» (1959), και όλα μαζί με τις μεταφράσεις των ποιημάτων «Θρήνος για τον Ιγνάθιο Σάντσιεθ Μεχίας» και «Παραλογή του μισούπνου» από το 1990 και μετά εκδίδονται συγκεντρωμένα στον τόμο: Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, «Θέατρο και ποίηση», απόδοση Νίκου Γκάτσου.

Μετέφρασε, επίσης, επτά μονόπρακτα του Τεννεσί Ουίλλιαμς (1955-59), τη «Φουέντε Οβεχούνα» του Λόπε δε Βέγα (1959), τον «Ιώβ» του Άρτσιμπαλντ Μακ Λης (1959), τον «Πατέρα» του Αυγούστου Στρίντμπεργκ (1962), το «Ταξίδι μιας μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα« του Ευγένιου Ο΄Νηλ (1965) και άλλα που εκδίδονται σταδιακά από τις Εκδόσεις Πατάκη. Παράλληλα και για βιοποριστικούς λόγους συνεργάστηκε με την «Αγγλοελληνική Επιθεώρηση» ως μεταφραστής και με την Ελληνική Ραδιοφωνία ως μεταφραστής, διασκευαστής και ραδιοσκηνοθέτης.

Η μεγάλη συνεισφορά του Γκάτσου, ωστόσο, είναι στο τραγούδι ως στιχουργού. Έφερε την ποίηση στον στίχο και κατάφερε να δώσει, κυρίως μέσω της συνεργασίας του με τον Μάνο Χατζιδάκι, τον κανόνα του ποιητικού τραγουδιού. Συνεργάστηκε, επίσης, με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Δήμο Μούτση, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη, τον Χριστόδουλο Χάλαρη, καθώς και με νεώτερους συνθέτες.

Γράφοντας συνήθως πάνω στη μελωδία, με πρώτο το «Χάρτινο το φεγγαράκι», μίλησαν στις καρδιές του κόσμου πολλά μεμονωμένα τραγούδια του, καθώς κυκλοφορούσαν σε δισκάκια 45 στροφών, αλλά και ως αυτούσιοι κύκλοι όπως η «Μυθολογία» (1965), το «Ένα μεσημέρι» (1966), η «Επιστροφή» (1970), το «Σπίτι μου σπιτάκι μου» (1972), οι «Δροσουλίτες» (1975), η «Αθανασία» (1976), «Τα παράλογα» (1976), το «Ρεμπέτικο» (1983), ο Χειμωνιάτικος ήλιος, οι Μύθοι μιας γυναίκας, η Σκοτεινή μητέρα, η «Ενδεκάτη εντολή» (1985) ή οι «Αντικατοπτρισμοί» (1993). Το σύνολο του στιχουργικού του έργου βρίσκεται συγκεντρωμένο στον τόμο «Όλα τα τραγούδια» (εκδ. Πατάκη, 1999).

Ποιήματα και στίχοι του έχουν μεταφραστεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Δανέζικα, Ισπανικά, Ιταλικά, Καταλανικά, Κορεατικά, Σουηδικά, Τουρκικά, Φινλανδικά.

Το 1987 τιμήθηκε με το Βραβείο του Δήμου Αθηναίων για το σύνολο του έργου του, ενώ το 1991 του απονεμήθηκε ο τίτλος του Αντεπιστέλλοντος Μέλους της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης για τη συμβολή του στη διάδοση της ισπανικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα.

Οι ποιητές μας τραγουδούν: Ο Μανώλης Μητσιάς και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη στον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός»

Η ανθολογία της ελληνικής μελοποιημένης ποίησης, με τον Μανώλη Μητσιά και τη Καρυοφυλλιά Καραμπέτη,...

Ταξίδι στον Ήχο και το Χρόνο: Ο Ηλίας Ανδριόπουλος στο Ηρώδειο

Ο Ηλίας Ανδριόπουλος και οι μουσικές του έρχονται στο Ηρώδειο, με τη συναυλία -...

Νίκος Γκάτσος: Αφιέρωμα από το Πολυφωνικό Σύνολο Χανίων «Απόλλων» στο θέατρο της Ανατολικής Τάφρου

Στο θέατρο της Ανατολικής Τάφρου θα παρουσιαστεί ένα αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο από το...

Βόλτα στην πόλη: Δύο συναυλίες που δεν πρέπει να χάσετε την Τρίτη 30 Μαΐου

Αυτή η Τρίτη μας επιφυλάσσει δύο συναυλίες, οι οποίες θα πραγματοποιηθούν στο Μέγαρο Μουσικής...

Νίκος Γκάτσος: Αφιέρωμα στον ποιητή με τον Μανώλη Μητσιά στο Faliro Summer Theater

Ο Μανώλης Μητσιάς, η Βιολέτα Ίκαρη, ο Θάνος Ματζίλης και η ορχήστρα Ρυθμός έρχονται...

Βόλτα στην πόλη: 3 μουσικές εκδηλώσεις για την Τρίτη 21 Μαρτίου

Η βόλτα στην πόλη για την Τρίτη έρχεται με Θοδωρή Βουτσικάκη, Γιάννη Χαρούλη, Μητσιά...

Οι ποιητές μας τραγουδούν: Μητσιάς & Καραμπέτη σε συναυλία για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Η ανθολογία ελληνικής μελοποιημένης ποίησης με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, με τον τίτλο...

Η Μυρτώ Βασιλείου ξανά στο Faust

Η ξεχωριστή ερμηνεύτρια της νέας γενιάς, Μυρτώ Βασιλείου, επιστρέφει στο Faust!

50 Χρόνια Χρυσάφι: Ο Μανώλης Μητσιάς στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης

Ο Μανώλης Μητσιάς σε μια μουσική βραδιά με όλες τις μεγάλες επιτυχίες του, στη...

Ταξίδι μεγάλης μέρας μέσα στη νύχτα, του Ευγένιου Ο’ Νηλ για δεύτερη χρονιά στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας

Στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας παρουσιάζεται για δεύτερη συνεχή περίοδο το αυτοβιογραφικό αριστούργημα του...

Η Μυρτώ Βασιλείου ζωντανά στο Faust

Η ξεχωριστή ερμηνεύτρια της νέας γενιάς, Μυρτώ Βασιλείου, έρχεται στο Faust!

Με τον ήλιο γείτονα και τους καημούς μας αρμαθιά: Συναυλία με τον Μανώλη Μητσιά στο Φεστιβάλ Κολωνού 2022

Στη συναυλία αυτή, που γίνεται στο πλαίσιο εκδηλώσεων του φετινού Φεστιβάλ Κολωνού, συμμετέχουν ο...

1ο Φεστιβάλ Πεντελικού Όρους: Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων

Ο Δήμος Πεντέλης και ο Δήμος Αθηναίων δημιουργούν έναν νέο πολιτισμικό θεσμό στην πρωτεύουσα,...

Φεστιβάλ Κολωνού 2022: Το αναλυτικό πρόγραμμα των εκδηλώσεων

Το καθιερωμένο πολιτιστικό ραντεβού του φθινοπώρου, το Φεστιβάλ Κολωνού 2022, ανακοινώνει το πρόγραμμα των...

Τραγούδια του Νίκου Γκάτσου: Ο Μανώλης Μητσιάς στο City Garden Festival

Ο Μανώλης Μητσιάς ερμηνεύει, μαζί με τους Βιολέττα Ίκαρη, Μυρτώ Βασιλείου, Θάνο Ματζίλη και...

Ματωμένος Γάμος, σε σκηνοθεσία Νικορέστη Χανιωτάκη στο Βεάκειο

Η παράσταση «Ματωμένος Γάμος», σε σκηνοθεσία του Νικορέστη Χανιωτάκη, έρχεται στο Βεάκειο Θέατρο Πειραιά,...