Πέμπτη, 23 Φεβρουαρίου 2017
Η Σονάτα του Κρόυτσερ - Λέων Τολστόι: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 23 Φεβρουαρίου 2016 16:05
Η Σονάτα του Κρόυτσερ - Λέων Τολστόι: Κριτική βιβλίου

Ο Λέων Τολστόι είχε γράψει στα ημερολόγιά του: «Για να μπορέσει κανένας να πλησιάσει το Θεό, πρέπει να ναι εντελώς μόνος». «Το πιο αξιοσημείωτο συμβάν της ζωής του ανθρώπου είναι η στιγμή που παίρνει συνείδηση του εαυτού του.

Οι συνέπειες του περιστατικού αυτού μπορεί να ναι οι πιο ευεργετικές ή οι πιο φοβερές». Η Σονάτα του Κρόυτσερ είναι εμπνευσμένη από τον Μπετόβεν , την ομώνυμη σονάτα από όπου και πήρε το όνομά της η νουβέλα. Δεν είναι υπερβολή το γεγονός πως ο ρυθμός της νουβέλας αυτής, η οποία έχει εγείρει πλείστα ερωτήματα σχετικά με το νόημά της και τα μηνύματά της, έχει την δραματικότητα του Μπετόβεν, σαν να έχει ντυθεί η μουσική με λόγια μέσα από το πνεύμα του Τολστόι. Εκείνη την εποχή, δηλαδή το 1887 που γράφτηκε η παρούσα νουβέλα, ο Τολστόι είχε φτάσει στην κορύφωση της συγγραφικής του ζωής και είχε εξασφαλίσει στον εαυτό του την άνεση να εκφράζει την εσωτερική φωνή του. Αυτήν δηλαδή την ισχυρή φωνή που αντιπάλευε μέσα του και που ξεστόμιζε και εξωτερίκευε όλα αυτά που τον απασχολούσαν στο μυαλό του, τον προβλημάτιζαν, τον κυρίευαν σε τέτοιο βαθμό που να του προκαλούν πολλές φορές αυτοκτονικές τάσεις. Εργάστηκε πολύ με την σκέψη του, αγαπήθηκε και μισήθηκε για τις απόψεις του, συγκρούστηκε με το κατεστημένο και κήρυξε τον λόγο του Ευαγγελίου βλέποντας γύρω του αλλά και μέσα στην ίδια του την πολυμελή οικογένεια την σαθρότητα και την διάβρωση που είχε υποστεί το ανθρώπινο είδος με πλήθος αμαρτιών που για τον ίδιο ήταν ολέθριες και όφειλαν να διορθωθούν.

Η νουβέλα αυτή προκαλεί στον αναγνώστη την απορία για ποιο λόγο στην πραγματικότητα γράφτηκε. Περιγράφει την σύγκρουση στα ενδότερα της ζωής ενός ζευγαριού με απρόβλεπτες συνέπειες και με την τρέλα να διακατέχει και τους δύο, τρέλα από την μία για την απόλαυση και τρέλα από την άλλη για την παράνοια της απιστίας. Ο αφηγητής που παρακολουθεί τον μοιραίο ήρωα να του αφηγείται τα τεκταινόμενα, ακούει την ιστορία με προσοχή και εμείς, ως αναγνώστες, γινόμαστε μάρτυρες μίας αποτρόπαιης ενδοσυζυγικής αλλοφροσύνης που οδηγεί στο έγκλημα. Ένα έγκλημα βαμμένο με τα χρώματα της εκδίκησης για αυτόν που δεν αντέχει στην ιδέα της δικής του αφοσίωσης και στην ιδέα της εξαπάτησης από την ίδια του την γυναίκα. Στον επίλογο, ο Τολστόι αναπτύσσει ουσιαστικά τους λόγους του ειδεχθούς εγκλήματος ή μάλλον προσκαλεί τον αναγνώστη να αναζητήσει ο ίδιος την δική του ερμηνεία σε όλο αυτό που πριν λίγο αφηγήθηκε. Ο ίδιος ο Τολστόι, από όσο είναι γνωστό, είχε πολλές φιλονικίες με την γυναίκα του, η οποία τα τελευταία χρόνια της ζωής του είχε πάρα πολλές συναισθηματικές εξάρσεις και αντιδράσεις ανεξέλεγκτες σε βαθμό που του προκαλούσε σκηνές αντιζηλίας και είχε εχθρική διάθεση για τα παιδιά του και για τον ίδιο. Ο Τολστόι είχε ανέκαθεν την ανάγκη να καταφύγει στο θείο και δεν είναι τυχαίο πως οι νουβέλες του, τα μυθιστορήματά του όσο και οι χαρακτήρες του έχουν μία αθόρυβη φυγή προς τον δρόμο της σωτηρίας μέσα από γεγονότα που κλονίζουν και ξαφνιάζουν τους ίδιους. Εκεί έγκειται το μεγαλείο του Τολστόι, να καταφέρνει πλήγματα στους ήρωές του και να τους θέτει τα αιώνια ερωτήματα της ύπαρξης, της αγάπης, της πίστης, της ίδιας της ύπαρξης ακριβώς όπως ο ίδιος ένιωθε την γη να φεύγει κάτω από τα πόδια του και να στροβιλίζεται συνεχώς σε σκέψεις και σε συλλογισμούς.

Ανασφαλής και ανικανοποίητος με τα πλούτη του, αναζητούσε διακαώς και αενάως την σωτηρία της ψυχής του. Στην σονάτα βρίσκουμε όλα εκείνα τα στοιχεία που επιβεβαιώνουν και επισφραγίζουν μία πορεία διαλόγου με το εγώ του. Δεν γνωρίζουμε ποιον σκοπό εξυπηρετούσε η γραφή αυτής της νουβέλας, ούτε ποιον κατακεραύνωνε, αν κατακεραύνωνε κάποιον ή πάλι σε ποιον απευθυνόταν. Πάντως ο επίλογος που συνοδεύει την ιστορία καθώς και το επίμετρο της Βιργινίας Γαλανοπούλου – εξαιρετική μετάφραση και επιμέλεια για άλλη μία φορά – βοηθάει να κατανοήσουμε πως ο Τολστόι είχε αισθανθεί βαθιά απογοήτευση από την κοινωνία και στόχος του ήταν να επιτελέσει το έργο του συμβούλου προς το κοινό που τον παρακολουθούσε. Η εκκλησία τον είχε αφορίσει και δεν επέτρεπε την έκδοση των βιβλίων του, οι άνθρωποι είχαν διχαστεί σε φανατικούς θαυμαστές και αντίδικούς του, η οικογένειά του η ίδια ήταν χωρισμένη στα δύο. Δεν πρέπει να λησμονούμε πως οι επαφές του με ανθρώπους πνευματικούς της εποχής σε συνδυασμό με τις δικές του αναζητήσεις μέσω των αναγνωσμάτων του είχαν εμφυσήσει μία αγάπη για προσφορά και αφοσίωση στην διαπαιδαγώγηση των χαμένων ψυχών και κυρίως των νέων. Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της κατά τα άλλα φιλήσυχης ζωής του, μιας και είχε ανέκαθεν την οικονομική άνεση, είχε εναποθέσει τις ελπίδες του στην καταγραφή των αγωνιών που τον συντρόφευαν και μέσω της νουβέλας αυτής αντιλαμβάνεται κανένας πως η οικογενειακή του ζωή βρισκόταν σε αναβρασμό.

Στο κείμενο αυτό γίνεται λάβρος κατά των σεξουαλικών σχέσεων που δεν αποσκοπούν στην αγάπη, δεν ορίζονται από αγάπη, δεν έχουν την ανάγκη να ενώσουν τους ανθρώπους μέσα από την ανιδιοτελή αγάπη. Οι σχέσεις που προκαλούν την οργή του δεν διέπονται από αληθινή αφοσίωση στον άνθρωπο, είτε πρόκειται για γυναίκα, είτε για άντρα. Μιλάει ανοιχτά για περιορισμό των επίγειων ηδονών, για μελέτη του Ευαγγελίου και για κάθαρση εσωτερική μέσα από συγκεκριμένες καθημερινές δραστηριότητες που δεν μολύνουν το σώμα και το πνεύμα αλλά μας ανυψώνουν στα μάτια του Θεού. Ο λόγος του είναι απόλυτος και κάθετος, διέπεται από μία προφανή διάθεση για κατακραυγή των εκφυλισμένων τακτικών των συμπατριωτών του αλλά και των υψηλά ιστάμενων σε κράτος και εκκλησία. Η ίδια η ιστορία προφανώς και έχει ηθικά διδάγματα για αυτά που κανείς πρέπει να αποφεύγει, να τηρεί και να φυλάει μέσα του, δηλαδή την φλόγα της αληθινής αγάπης και της πίστης σε αυτόν που έχει επιλέξει ως σύντροφο και προστάτη των παιδιών του. Διερωτάται όμως ο σημερινός αναγνώστης, αν όλα αυτά είναι παρωχημένα και πεπαλαιωμένες αντιλήψεις σε μία κοινωνία που όλα έχουν αλλάξει και αυτές οι διδαχές φαντάζουν κάτι ουτοπικό και ονειρικό στην σφαίρα του φανταστικού. Αυτό όμως που είναι σαφές και οφείλει κανείς να λάβει υπόψιν του είναι αυτό που ο ίδιος αναφέρει και έχει επίγνωση αυτού που δηλώνει προς τους ενδιαφερόμενους: «Δεν μας χρειάζονται ιδανικά αλλά κανόνες, σαφείς κατευθυντήριες γραμμές, που να ναι στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, ν’ανταποκρίνονται στις δυνάμεις του μέσου πολίτη». Με λίγα λόγια, ο ίδιος γνωρίζει πως μία τέτοια ιστορία, απλή αλλά και περίπλοκη ταυτόχρονα, μπορεί να βοηθήσει τον σύγχρονο άνθρωπο τόσο της εποχής του όσο και της δικής μας, της ακόμα πιο πεζής, να βρει κάποια πατήματα, να φωτίσει την ψυχή του και να ερμηνεύσει τα λεγόμενά κατά το δοκούν χωρίς όμως να αποκλίνει από αυτά που ο ίδιος πρεσβεύει. Εξάλλου όπως και ο ίδιος πάλι μας επισημαίνει τόσο εύστοχα: «Η λογική είναι ένα φανάρι που κρέμεται στο στήθος καθενός μας. Ο άνθρωπος μπορεί να βαδίσει, να ζήσει, μόνο στο φως του, κι εκείνο πάντα θα φέγγει το δρόμο που απλώνεται μπροστά του». Όπως και αν ερμηνεύσει ο καθένας τα λόγια του Τολστόι και τις φιλοσοφικές του τάσεις για τον κόσμο, ένα είναι βέβαιο. Η διαχρονικότητά του, η αυθεντικότητα του και η προφητική του ματιά στα πράγματα.

«Η ζωή μας θα ήταν μία κόλαση απελπισίας αν είχαμε συναίσθηση της κατάστασής μας. Εμείς όμως ούτε την καταλαβαίναμε ούτε την βλέπαμε»

«Η εγκράτεια είναι λιγότερη επικίνδυνη και λιγότερο βλαβερή για την υγεία απ’ότι η αποχαλίνωση της ερωτικής επιθυμίας»

«Όσο πιο αδύναμο είναι το χέρι μου, τόσο πιο έντονη είναι η ανάγκη για ένα τέλειο πρότυπο»

Το βιβλίο του Λέοντος Τολστόι, Η σονάτα του Κρόυτσερ, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροές.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.