Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2016
Το ξυράφι του Όκαμ - Αλέξιος Μάινας: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Παρασκευή, 24 Απριλίου 2015 16:15
Το ξυράφι του Όκαμ - Αλέξιος Μάινας: Κριτική βιβλίου

Ο Αλέξιος Μάινας με το Ξυράφι του Όκαμ καταφέρνει να εντάξει «οικονομικά» (όπως προστάσσει η Αρχή της Οικονομίας του Όκαμ) μια ποιητική συλλογή μέσα σε ένα βιωμένο εικοσιτετράωρο, με τις ώρες να δίνουν εναύσματα για συμπληρωματικούς τίτλους. Όμως δεν είναι μόνο ο χρόνος που συνέχει τη συλλογή. Φιλοσοφικοί στοχασμοί περί Φύσης, Τέχνης και Ποιητικής και ψυχολογικές παρατηρήσεις δίνουν μια ιδιότυπη και ενδιαφέρουσα θεματική ενότητα, ενώ η μουσικότητα υπακούει συχνά την επιτυχία του στοχαστικού βάθους.

 

Αυτό που ανοικειώνει γοητευτικά κατά την ανάγνωση μιας ποιητικής συλλογής (σε θεματικό επίπεδο) είναι η αίσθηση πως φωτίζεται μια λεπτή, υποφαινόμενη όψη ενός δεδομένου ζητήματος. Ομολογουμένως, ο ποιητής προκαλεί διαφορετικές «αναγνώσεις» της περιρρέουσας κίνησης και πραγματικότητας, με τις πιο ενδιαφέρουσες να εκτυλίσσονται γύρω από τους εξής πυρήνες: Ποίηση και Φιλοσοφία (κατάφωρη αναφορά στη Φιλοσοφία δεν γίνεται, εκτός εξαιρέσεων· εδώ νοείται περισσότερο ως τρόπος προσέγγισης και όχι ως θεματική).

 

Κατά τον Μάινα, η Ποίηση λαμβάνεται ως ουσιαστική συν-γραφή, ως γραφή ενός μεν, ακροώμενος όμως πάντα προηγούμενους γραφείς (συν-γραφείς και αυτοί): Γράφω δεν θα πει δημιουργώ/ θα πει διαχειρίζομαι, επισημαίνω...σημαίνει ξαναγράφω, ομολογώ τι διάβασα. Συνακόλουθα, η ποιητική καινοτομία εναποτίθεται στον αναγνώστη, που γι’ αυτό, συμπληρώνει το ποιητικό «γιγνώμενο»: Δεν υπάρχει ποίηση/ υπάρχει μονάχα ποιητική πρόσληψη κειμένων./ Ποιητική πρόσληψη είναι ένα είδος/ ακουστικής προκατάληψης. Έπειτα κατά το «ποιεῖν» συμβαίνει το γνωστό οξύμωρο: αν και Ποίηση χωρίς Γλώσσα δεν υφίσταται, τελικά η Γλώσσα φαίνεται να περιορίζει τον ποιητή (ή τουλάχιστον να τον βασανίζει): α) μονάχα πίνακες διαθέσεων και συναισθημάτων/ έννοιες ασήκωτες σαν μαντεμένια στρείδια/ και κάγκελα γλωσσικών περιορισμών, β) Οι λέξεις μού προτείνονται/ μέσα στις κλειδωμένες βαλίτσες τους/ πάνω στον ιμάντα.


Αντικείμενο φιλοσοφικής ενατένισης συνιστά η ανθρώπινη ύπαρξη με άξονα τον χρόνο, ο οποίος μας καθιστά στιγμιαίους, αενάως μεταβαλλόμενους, υποχρεωτικά διαφορετικούς, ανά το σαρωτικό περασμά του, και άρα, τραγικά διαψεύσιμους, σκέψεις που εμμέσως πλην σαφώς απηχούν διατυπωμένες φιλοσοφικές θεωρίες (perdurantism) (α. Ό,τι ακουμπάω μένει ανέπαφο/ γιατί το πιάνει αυτός που ήμουν πριν. β. Γιατί/ το μέλλον μάς ξεπερνάει/ δηλαδή εμείς ως άλλοι πια/ ξεπερνάμε τους εαυτούς μας). Η αναφορά σε συγκεκριμένο φιλοσοφικό «διάβασμα» γίνεται μέσω της μνείας στην Κριτική της Κριτικής δύναμης, που δίδεται σχεδόν ειρωνικά ως τίτλος σε απαντητικό ποίημα για την Καντιανή άποψη περί Ωραίου: η ομορφιά δεν είναι παρά ένα κακό επιχείρημα που δεν επιδέχεται ανασκευή, ή αλλιώς ένα ωραιότατο τυχαίο: Εκείνη λοιπόν (στη λοταρία των χρωμοσωμάτων). Αριστοτελικές (και άλλων) απόψεις περί Τέχνης εντάσσονται οργανικά στα ποιήματα και θεωρούνται μέσα από άλλο πρίσμα: παρότι κατά τον Αριστοτέλη η Φύση θεωρείται ανώτερη της Τέχνης, καθώς η Τέχνη μιμείται τη Φύση (Ηθικά Νικομάχεια Β6, 9-10) και ο Σκοπός και το Ωραίο είναι παρόντα στα έργα της Φύσης περισσότερο παρά της Τέχνης (Περὶ ζῴων μορίων 639b, 19-21), ο ποιητής δηλώνει: Η φύση μπορεί να με δημιουργήσει και να με μιμηθεί/ Αλλά όχι να με περιγράψει. Τέλος, κατά τον Μάινα, η αριστοτελική «έξις δευτέρα φύσις» γίνεται «θλίψις», όταν η έξις λαμβάνει πρόσημο κούρασης, καθημερινότητας και απλής επανάληψης (ίσως εδώ να λανθάνει μια διάκριση της επανάληψης και, εν τέλει, έξης ανάμεσα σε ηθικά και αισθητικά- συναισθηματικά έργα).

 

Από άποψη μουσικότητας, ο ποιητής στέκεται στο ύψος των νοημάτων, χωρίς να τα εκτινάσσει όμως πάντοτε σε απλές, λεπτές ηχητικές στιγμές. Παρηχήσεις (έντονα έντομα, Ιστορία ή στόρια;), απουσίες κομμάτων που κάνουν τον ρυθμό ασθμαίνοντα ή που (αλλού) απηχούν το λεγόμενο «ονειρικό» της γραφής, αξιοπρόσεχτες καλές διακυμάνσεις (Μια απ’ αυτές τις άθλιες μέρες που συχνά δημιουργούνται/ θεομαχώντας και δυσφημίζοντας), επιτυχείς διασκελισμοί (στην αγκαλιά της μάνας τους όπου μελαγχολεί/ η εργατικότητα καταχρώμενη τη στοργή της) και παιχνίδια στο μεταίχμιο γραφής και ηχητικής πρόσληψης (Με βρήκες ν’ αστοχάζομαι) δημιουργούν έναν πλούσιο μουσικό καμβά, δηλωτικό της άνεσης του ποιητή. Όμως, υπήρξαν εξίσου στιγμές σχεδόν άκαμπτης πεζότητας, όχι πεζολογικού στυλ, που εν μέρει αιτιολογούνται από την επιθυμία του ποιητή να εκφράσει πολυσύνθετες, περίπλοκες σκέψεις. Ίσως τελικά οι ίδιες οι επιλογές λέξεων να μπλόκαραν (αναγνωστικά) κάποιες φορές τον ρυθμό. Εν γένει αυτό που εκπλήσσει αισθητικά (ρυθμικά και λεκτικά μαζί) στην Ποίηση είναι η επιλογή καθημερινών λέξεων που αναπάντεχα λαμβάνουν νέο περιεχόμενο. Όπως έξοχα διατυπώνει ο Σολωμός στο Διάλογο: «υποτάξου πρώτα στη γλώσσα του λαού και αν είσαι αρκετός, κυρίεψέ την». Αν και ο Μάινας κυρίεψε πολλές σκέψεις, αναμένουμε από τους καλά υποσχόμενους στίχους του να κυριέψει σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό τις λέξεις και (έτσι) τον ρυθμό. 

 

 

Η ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα με τίτλο Το ξυράφι του Όκαμ, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μάνα λησμονιά - Βαγγέλης Ασημένιος: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 11:45
Η ποιητική συλλογή «Μάνα λησμονιά» του Βαγγέλη Ασημένιου αποτελεί παράδειγμα μιας ενδιαφέρουσας και διαφορετικής ποίησης, μιας ποίησης, συγκεκριμένα, που αντλεί τον ρυθμό από την επιλογή της λέξης, χωρίς να κοπιάζει με πολλά ηχητικά μέσα και τεχνάσματα.
Απόκρημνες Μέρες - Τάσος Κανάτσης: Κριτική βιβλίου
24.08.2016 11:41
Ο Τάσος Κανάτσης στη συλλογή του Απόκρημνες Μέρες μαρτυρά απόκρημνα στιγμιότυπα διαφορετικών ημερών που εκφέρονται με μια πρωτόγνωρη εμπειρία και ποικιλία ικανοτήτων και ποιητικού στυλ.
Μεγάλες διώρυγες - Γιάννης Πάσχος: Κριτική βιβλίου
27.06.2016 10:25
Ο Γιάννης Πάσχος στην ποιητική του συλλογή Μεγάλες διώρυγες αποτίει φόρο τιμής στις διώρυγες από τις οποίες σηματοδοτείται το ταξίδι της ζωής: στο γυναικείο στήθος. Η θεματική είναι ενιαία και πάντα στρεφόμενη γύρω από αυτό, κυμαινόμενη από μια λιγότερο σε μια περισσότερο συμβολική ανύψωσή του, ανάλογα με το ποίημα.
Ο κούκος - Πελαγία Φυτοπούλου: Κριτική βιβλίου
06.05.2016 14:57
Η Πελαγία Φυτοπούλου με την ποιητική συλλογή Κούκος προσθέτει μια πολύ ενδιαφέρουσα ψηφίδα στο σύγχρονο ποιητικό μωσαϊκό, μια ξεκάθαρη φωνή και έναν ρυθμικό τρόπο που αξίζει προσοχής.
Αρλεκίνος - Γιώργος Λίλλης: Κριτική βιβλίου
29.03.2016 13:29
Ο Γιώργος Λίλλης στην ποιητική συλλογή Αρλεκίνος καταθέτει ένστιχες σκέψεις, κυρίως μέσω εικόνων, που σε ορισμένα σημεία εκφράζουν τις διάφορες πρωτεϊκές μορφές, που ο ίδιος αναγκαστικά διασχίζει ως υποκριτής του προσωπικού του θεάτρου (και, συνεπαγωγικά, όλοι εμείς).
Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα - Νάνος Βαλαωρίτης: Κριτική βιβλίου
29.01.2016 11:56
Ο Νάνος Βαλαωρίτης στη συλλογή «Στο υποκύανο μάτι του Κύκλωπα» ποιητικά εξετάζει θέματα επίκαιρα και μη, όλα αυτά που μπορεί να δει, τελικά, ένας ουράνιος οφθαλμός, όπως κάπου εξηγεί («στον έβδομο πολύχρωμο/ πολύχαλκο μονόφθολμο/ ουρανό – που με κυκλώπεια/ όρεξη εποφθαλμιά διαρκώς/ την μυθολογική μας χώρα»).
Παρεστιγμένος - Δημήτρης Γλυφός: Κριτική βιβλίου
24.12.2015 12:14
Ο Δημήτρης Γλυφός στην ποιητική του συλλογή Παρεστιγμένος μοιράζεται ειλικρινώς στιγμές προσωπικές, εξ’ ου και η υποκειμενοποίηση του όρου, με μέσο τις μουσικές διάρκειες της ποίησης (παρεστιγμένη νότα, παύση). Μπορούμε να πούμε, εν γένει, ότι εκ των δύο όψεων του όρου, η πρώτη ήταν αυτή που φωτίστηκε με μεγαλύτερη επιτυχία: η προσωπική αναδόμηση του εαυτού με βοήθεια τις λέξεις.
Οι Πεινασμένοι- Ειρηναίος Βρούσγος: Κριτική βιβλίου
01.12.2015 16:25
Ο Ειρηναίος Βρούσγος στη συλλογή του «Οι Πεινασμένοι» πραγματεύεται ιδέες πανταχού παρούσες στην ποίηση της δικής του και άλλων εποχών, επιλέγοντας διαφορετικές εκφάνσεις του Συν και του Πλην (Έρωτας και απουσία Έρωτα, Ζωή- Θάνατος, Τάξη- Αταξία). Άλλες φορές η απουσία προτιμάται, όπως για παράδειγμα -στο θεματικό κύκλο του τίτλου- η «πείνα» δεν θα είχε νόημα αν ήμασταν κορεσμένοι (Αν χορτάσουμε τι θα απογίνει η πείνα;) ή η Ανάσταση, αν δεν μνημόνευε την απουσία του Θανάτου (Το μνημόσυνο του Θανάτου).