Κυριακή, 11 Δεκεμβρίου 2016
Ο Κύκλος με την κιμωλία - Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης: Κριτική θεάτρου
Δημοσίευση: Παρασκευή, 20 Μαρτίου 2015 14:35
Ο Κύκλος με την κιμωλία - Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης: Κριτική θεάτρου

«Θέατρο σημαίνει παραγωγή ζωντανών απεικονίσεων συμβάντων παραδοσιακών ή φανταστικών ανάμεσα σε ανθρώπους με σκοπό την ψυχαγωγία»

Μπρεχτ

 

«Μα δε θα λένε: Ήτανε σκοτεινοί οι καιροί.

Θα λένε: Γιατί σιωπούν οι ποιητές τους;»

Μπρεχτ

 

Ο καυκασιανός «Κύκλος με την κιμωλία» είναι ένα από τα πιο διάσημα, πιο σημαντικά και πιο πολυπαιγμένα έργα του Μπρεχτ. Γραμμένο σε μία ταραγμένη εποχή, έχει θεματολογία πολυπρισματική, που επιδέχεται ποικίλες εκδοχές και αναγνώσεις.

 

Το μπρεχτικό θέατρο είναι λαϊκό, ψυχαγωγικό και διδακτικό, με επικές αφηγητικές αποχρώσεις. Δεν αποκόπτεται από το θεατή, ούτε είναι πάνω από αυτόν, αλλά αποτελεί συχνά μια κοινωνικοπολιτική προέκταση της όποιας θεατρικής πλατείας. Είναι επιπλέον πολύ γνωστή η γοητεία που άσκησε το ασιατικό θέατρο στο συγγραφέα και πρέπει να αναφέρουμε ότι βρήκε στις συγκεκριμένες υποκριτικές μεθόδους και την αναπαραστατική τεχνική, έναν ιδανικό τρόπο αποτύπωσης των δικών του θεωριών περί θεάτρου και έκφρασης.

 

Η υπόθεση είναι μέσα σε άκρες γνωστή. Στα σύνορα ενός κατεστραμμένου χωριού στον Καύκασο, υπάρχει φιλονικία των κατοίκων για την περαιτέρω αξιοποίηση της γης. Η λεκτική μάχη κερδίζεται από τον «εμπειρογνώμονα» και για να γιορτάσουν το γεγονός, καλούν μερικούς καλλιτέχνες οι οποίοι αφηγούνται μια ιστορία με κινέζικες ρίζες, που περιλαμβάνει χορό και τραγούδι, τον «Κύκλο με την κιμωλία»: Η Γκρούσα, υπηρέτρια στο παλάτι των Αμπασβίλι, καλείται τη μέρα που ξεσπά η επανάσταση στη χώρα, να προστατέψει τον ξεχασμένο νεαρό πρίγκιπα Μιχαήλ από όσους επιδιώκουν το θάνατό του. Βρίσκεται μόνη απέναντι σε ένα βρέφος και παίρνει τη σημαντικότερη απόφαση της ζωής της, όταν το σώζει και το κουβαλά μαζί σε διάφορους προορισμούς. Οι δυσκολίες πολλές, όμως την κρατά ζωντανή η θύμηση του αρραβωνιαστικού της Σίμωνα και η ελπίδα ότι κάτι αναπάντεχο θα συμβεί και τα πράγματα θα καλυτερέψουν. Όσο περνά ο καιρός, εκείνη δοκιμάζεται σκληρά και για να εξασφαλίσει το μέλλον του παιδιού, διακινδυνεύει αρκετές φορές, ενώ φτάνει μέχρι το γάμο με έναν που δεν αγαπά, απλά για να αποκτήσει κοινωνική υπόληψη. Κάποια μέρα εμφανίζεται η πραγματική μητέρα του Μιχαήλ και διεκδικεί κάθε νόμιμο δικαίωμά της, όπως και την περιουσία που κληρονομεί ως πρίγκιπας. Στο πλευρό της Γκρούσα θα σταθεί αρκετός κόσμος και ιδιαίτερα ο Σίμωνας που έχει εντωμεταξύ επανεμφανιστεί. Ο ιδιόρρυθμος δικαστής Αζντάκ, θα βάλει τις δύο μητέρες σε μια δοκιμασία ώστε να αποφασίσει σε ποια θα δώσει το παιδί, και ενώ αρχικά κριτήριο για την επιλογή είναι η δύναμη, στο τέλος θα νικήσει η αγνή αγάπη.

 

Φαινομενικά ως παραμύθι που διαρθρώνεται με ιδεολογική δυναμική στο εσωτερικό του, ο Κύκλος με την Κιμωλία αποτυπώνει από νωρίς τις διάφορες κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις. Όσον αφορά τους δύο σημαντικότερους χαρακτήρες της ιστορίας, τη Γκρούσα και τον Αζντάκ, η πρώτη αρχικά είναι ένα ευγενές «κορόιδο» που επωμίζεται την τεράστια ευθύνη και κινδυνεύει, μα και η έκφραση της πίστης του Μπρεχτ πως μητρότητα σημαίνει τελικά καλοσύνη. Μέσω θυσιών και εμποδίων, επέρχεται η σωτηρία του παιδιού και αυτό αποκαθιστά την τάξη και την ισορροπία σε αυτήν την ιδιάζουσα σχέση. Ο Αζντάκ, είναι ο σοφός τρελός με την αλάνθαστη λαϊκή συνείδηση, που με περίτεχνα κόλπα αποκαθιστά εν μέρει την τάξη και το δίκαιο, μα συμβολίζει ταυτόχρονα τα εκφυλισμένα συμφέροντα και τον τρόπο διεκδίκησης μιας ασαφούς δικαιοσύνης. Όταν όμως η πολιτική τάξη αποκατασταθεί θα εξαφανιστεί, όπως αρμόζει σε έναν ρομαντικό επαναστάτη.

 

 

Ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης θέλησε να κάνει διάφορους συνδυασμούς σκηνοθετικών τεχνικών, με αποτέλεσμα μάλλον αμφίβολο. Αρχικός σκοπός του ήταν να μεταφέρει το κλίμα της παράστασης με πιο σύγχρονους τόνους. Υποτίθεται ότι κάποιοι άνθρωποι στη σκηνή ενός σύγχρονου θεάτρου, ανακαλύπτουν μία παλιά μπομπίνα και έτσι αρχίζει να ξετυλίγεται η ιστορία. Τοποθέτησε τον αφηγητή σε αναπηρικό καροτσάκι με στρατιωτική στολή, απομεινάρι πολέμου (;) και επέλεξε να εναρμονίσει την παράσταση με την ιστορική μουσική του Χατζιδάκι για τον Κύκλο με την Κιμωλία του 1957, ως φόρο τιμής, αθώς και την σημαντική, κλασική πλέον μετάφραση του Οδυσσέα Ελύτη. Το θέμα είναι πως δεν ενορχηστρώθηκαν ξανά οι μελωδίες ώστε να διευκολυνθεί η σκηνοθετική ροή, παρά επέμειναν στην πρώτη κόπια αυτούσια, με αποτέλεσμα το έργο να μην έχει σε όλα τα σημεία ρυθμό και σπιρτάδα. Το μωρό απεικονίστηκε στην ιστορία μέσω ενός παιχνιδίστικου alter-ego, ενός μεγάλου αρκούδου, που συμβόλιζε το πώς εκείνο θα μπορούσε να δει τα πράγματα. Ο σκηνοθέτης, ενέταξε και ένα ενδιαφέρον κατά τα άλλα ιντερμέδιο με τις σκιές και τις φωνές των ηθοποιών, που θα λέγαμε ότι ταιριάζει σε ένα μπρεχτικό έργο. Όσον αφορά το μείζον ζήτημα της περιβόητης αποστασιοποίησης, φάνηκε να επιβάλλεται σχεδόν σε όλους τους ηθοποιούς. Ο Μπρεχτ είχε επιλέξει αυτή τη μέθοδο για να μπορέσουν οι καλλιτέχνες του, οι οποίοι ήταν τις περισσότερες φορές ερασιτέχνες, να ερμηνεύσουν τους ρόλους τους. Φάνηκε να γίνεται τέτοια προσπάθεια και εδώ. Επαγγελματίες ηθοποιοί να μάχονται να αποστασιοποιηθούν από τους ήρωες και να βλέπουν κριτικά και με στραγγισμένα συναισθήματα τις πράξεις και τις αμφιθυμίες τους. Παρόλο που ειπώθηκε ότι δε θα ακολουθούσαν τις θεωρίες αυτές, φάνηκε εν τέλει να εφαρμόζονται, μα ο τρόπος φαντάζει πια το λιγότερο αμφίσημος στα μάτια του σύγχρονου θεατή. Από θεατρολογικής άποψης βέβαια, έχει πάντοτε ενδιαφέρον κάτι τέτοιο. Τέλος να επισημάνουμε ότι πρόκειται για θεατρική εκδοχή που απονευρώνει κάπως την πολιτική διάσταση του κειμένου και αναδεικνύει περισσότερο τις ανθρωπιστικές προεκτάσεις του γοητευτικού, ουτοπικού παραμυθιού. Να σημειωθεί ότι τα κοστούμια και τα σκηνικά ανάκουν στην Λιλή Πεζανού και οι χαριτωμένες χορογραφίες στην Αμαλία Μπένετ.

 

Οι ηθοποιοί κατέβαλλαν μεγάλες προσπάθειες να μείνουν πιστοί στο σκηνοθετικό σκοπό. Ξεχώρισε ο Αιμίλιος Χειλάκης στον ρόλο του Αζντάκ, καθώς επέλεξε με υποδόριο τρόπο να εντάξει το συναίσθημα στην ερμηνεία του, κάτι που έκανε εμφανή τη διαφορά. Ούτως ή άλλως βέβαια, πρόκειται για τον πιο χυμώδη ήρωα του έργου. Ο Δημήτρης Λιγνάδης στο ρόλο του αφηγητή, προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ στυγνής αφήγησης και συναισθηματικής εμπλοκής. Η Μαρία Πρωτόπαππα, που μας έχει συνηθίσει σε αξιομνημόνευτες θεατρικές στιγμές, εδώ δυστυχώς φάνηκε να μην έχει από κάπου στέρεα να κρατηθεί υποκριτικά. Μια μεγαλύτερη καταβύθιση στον κόσμο της Γκρούσα, ίσως αποτελούσε την γυναικεία ερμηνεία της χρονιάς. Η Ελισσάβετ Μουτάφη ανέδειξε το γκροτέσκο και εξεζητημένο στοιχείο του ρόλου της, μετατρέποντας την Νατάλια Αμπασβίλι εσκεμμένα σε καρικατούρα, προκαλώντας το γέλιο με τις επιτυχημενες εκφράσεις της. Οι Αποστόλης Τότσικας εκτέλεσε με απλό τρόπο ό,τι του ζητήθηκε. Το ίδιο και ο πολυμελής θίασος: Δέσποινα Γιαννοπούλου, Παναγιώτης Εξαρχέας, Σταύρος Καραγιάννης, Κώστας Κορωναίος, Ελένη Κούστα , Χριστιάννα Μαντζουράνη, Πηνελόπη Μαρκοπούλου, Άγγελος Μπούρας, Γιώργος Παπανδρέου, Γρηγόρης Ποιμενίδης , Σπύρος Τσεκούρας, Βαγγέλης Ψωμάς

 

Η σολομώντεια λύση θα δοθεί για ακόμα μία φορά από τον παράξενο δικαστή, υπενθυμίζοντας πως πάντοτε θα περισσεύει μια σταγόνα καλοσύνης ικανή να ξεχειλίσει ολόκληρο τον κόσμο.

 

 

Το αριστούργημα του Μπέρτολτ Μπρεχτ, «Ο κύκλος με την κιμωλία» παρουσιάζουν τα Αθηναϊκά Θέατρα στο θέατρο Παλλάς, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Εκτύπωση
Περισσότερα
«Δεύτερη φωνή»: Μια κοινωνία γεμάτη απωθημένα
07.12.2016 12:18
Η κρίση και η περίοδος που τη γέννησε, τροφοδοτεί αρκετά συχνά το θέατρό μας, δίνοντας στους δημιουργούς διάφορες αφορμές για δραματουργικούς σχολιασμούς. Ένα τέτοιο έργο, είναι και η «Δεύτερη φωνή» του Μιχάλη Ρέππα και του Θανάση Παπαθανασίου, που απεικονίζει με απόλυτο ρεαλισμό, την ελληνική κοινωνία που παρακμάζει σταθερά, μέσα από τον πιο «ισχυρό» πυρήνα της: την οικογένεια.
«Το ’21»: Ελληνική Επανάσταση σε ροκ τόνους
22.11.2016 12:09
Τι μουσικές θα συνόδευαν ιδανικά την Ελληνική Επανάσταση; Παραδοσιακοί ήχοι όπως τους έχουμε συνηθίσει ή μήπως οι ροκ και πανκ αποχρώσεις αποτελούν ένα πιο ταιριαστό «χαλί» στα γεγονότα; Ο Άρης Μπινιάρης φαίνεται να απαντά σε αυτήν την απορία, μέσα από «Το ’21», μια παράσταση που ύστερα από τη μεγάλη επιτυχία της σε Φεστιβάλ Αθηνών και Gazarte, την βρίσκουμε αυτή τη φορά στο θέατρο Πορεία.
Είδαμε στο Φεστιβάλ Αθηνών: Top Girls, Αλέξης Ρίγλης
28.07.2016 14:58
Σε μια εποχή που κυλάει με φρενήρεις ρυθμούς, τα διλήμματα και οι ενδοιασμοί που γεννιούνται στη σύγχρονη γυναίκα είναι πολλαπλοί. Ζητήματα όπως η επιλογή καριέρας ή οικογένειας ή η κοινωνική ανέλιξη με πολλά θύματα και σκληρές συνέπειες, είναι μόνο μερικά από όσα αναδύθηκαν τα χρόνια της έντονης ανάγκης για χειραφέτηση. Στον απόηχο όλων αυτών των κοινωνικών συγκυριών, αλλά ταυτόχρονα την περίοδο ενός πολιτικού αναβρασμού, η Caryl Churchill γράφει τα «Top Girls», με τα οποία εξερευνά ένα σύνολο φεμινιστικών ανησυχιών και επιδιώκει να απομυθοποιήσει τις κατηγορίες της τάξης και του φύλου, προκειμένου να συμβάλει στην πολιτική μεταμόρφωση των γυναικών.
«Τρεις αδερφές»: Ζωές γεμάτες ανεκπλήρωτες προσδοκίες
23.05.2016 17:11
Από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του Τσέχωφ, οι «Τρεις αδερφές», αφηγούνται το ταξίδι τριών γυναικών σε ένα σύμπαν πλημμυρισμένο συναισθήματα και τρυφερές, ανεκπλήρωτες προσδοκίες.
«Χειρόγραφο» - Χάρις Αλεξίου: Απολογισμός μιας μεγάλης πορείας
15.04.2016 11:27
«Σήμερα ήταν τρύγος και πατήσαμε σταφύλια», είναι η πρώτη φράση που ακούγεται από το στόμα της γυναίκας που μπαίνει κρατώντας στα χέρια ένα ηλεκτρονικό σημειωματάριο, του οποίου η οθόνη είναι το μοναδικό πράγμα που φωτίζει το πρόσωπό της στο πυκνό σκοτάδι. Ξεκινά τότε μια επισκοπική απαρίθμηση γεγονότων της πρώιμης ζωής της. «Σήμερα η γιαγιά έφτιαξε τηγανίτες και έβαλε πετιμέζι», «Σήμερα ο μπαμπάς είναι άρρωστος», «Σήμερα η μαμά έβαψε τα ρούχα μαύρα για να είναι έτοιμα», «Σήμερα ο μπαμπάς πήγε στην εκκλησία, γύρισε και πέθανε».
«Άννα Καρένινα»: Καταστροφικά πάθη στην Ρωσία του 19ου αιώνα
08.04.2016 15:45
Ακόμα και όποιος δεν έχει ποτέ πιάσει στα χέρια του το μυθιστόρημα του Τολστόι, γνωρίζει επιγραμματικά την τραγική ιστορία της ηρωίδας που απελπισμένη έπεσε στις ράγες του τρένου, αποζητώντας διέξοδο στα βασανιστικά της διλήμματα και αμφιθυμίες. Το βιβλίο αποτελεί ψηφιδωτό της ρωσικής κοινωνίας του 19ου αιώνα, ενώ την κεντρική του πλοκή, αποτελεί το ερωτικό δράμα μιας νέας και όμορφης γυναίκας, της Άννας, η οποία αδυνατώντας να ζήσει όπως πραγματικά επιθυμεί κοντά στο πρόσωπο που αγαπά, πνίγεται μέσα στις κοινωνικές συμβάσεις.
«Το Κουκλόσπιτο»: Συναισθηματική αποκάλυψη με πρώιμη φεμινιστική χροιά
28.03.2016 13:36
Χρειάζονται μόνο λίγες μέρες ανελέητης συναισθηματικής πίεσης και εκβιαστικής αγωνίας για μια σύζυγο και μητέρα στην Σκανδιναβία του 19ου αιώνα, ώστε να αποφευχθεί η αναμενόμενη κατάρρευσή της και να αποκαλυφθεί ένας πηγαίος δυναμισμός και μια αναπάντεχη διάθεση για ανεξαρτησία. Η Νόρα είναι μια γυναίκα ευτυχισμένη και ικανοποιημένη με τον μέχρι τώρα συζυγικό βίο. Με μια φαινομενική αφέλεια, απολαμβάνει να ξοδεύει χρήματα για την οικογένειά της, γεγονός που εκνευρίζει τον άνδρα της, Τόρβαλντ.
«Victor-Victoria»: Ερωτικά μπερδέματα υπό τους ήχους της jazz
02.03.2016 16:20
Το τελευταίο διάστημα το μιούζικαλ βρίσκει στην Ελλάδα ένα πρόσφορο έδαφος για να αναδειχθεί και να αγαπηθεί εν τέλει από συντελεστές και κοινό. Χρειάστηκε πολύς χρόνος για να αναιρεθεί η αντίληψη μιας παλιακής αισθητικής ως προς το είδος και να επενδυθεί αρκετό χρήμα στις διάφορες παραγωγές, καθώς και εκσυγχρονισμός της σκηνοθετικής/ερμηνευτικής οπτικής τους. Ένα από τα πιο πολυδιαφημισμένα μιούζικαλ της φετινής σεζόν, το «Victor-Victoria», παίζεται αυτόν τον καιρό στο θέατρο Πάνθεον.