Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2017
Ο θησαυρός του χρόνου - Μένης Κουμανταρέας: Κριτική βιβλίου
Δημοσίευση: Τρίτη, 9 Δεκεμβρίου 2014 16:49
Ο θησαυρός του χρόνου - Μένης Κουμανταρέας: Κριτική βιβλίου

Αποκαλυπτικό, τολμηρό και ταυτόχρονα έμελλε να είναι, δυστυχώς, προφητικό το τελευταίο μυθιστόρημα του Μένη Κουμανταρέα που κυκλοφόρησε πολύ πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη και μιλάει για την απώλεια, για την οδύνη της απουσίας, για τον κερδισμένο χρόνο, για το πέρασμα του χρόνου και το μοίρασμά του ανάμεσα σε ίσκιους και αναμνήσεις από μια περασμένη ζωή.


«…εγώ με τα τωρινά γκρίζα μου αραιά μαλλιά είμαι πια σε ηλικία να τα αναπαράγω όλα, ομολογημένα κι ανομολόγητα-ιδίως αυτά- σαν να πρόκειται για τα τελευταία σημάδια που θ’  αφήσω πίσω μου…»

Μένης Κουμανταρέας


Πρωταγωνιστές αυτού του βιβλίου δεν είναι μόνο ο συγγραφέας-αφηγητής και ο φασματικός φίλος του, ούτε η άρρωστη γυναίκα του που σβήνει δίπλα του, πάνω στο κρεββάτι της. Είναι κυρίως η παλιά φορητή γραφομηχανή Olivetti Lettera 22 και η φυστικί ανοιξιάτικη αχρησία της. Το πιάνο Bösendorfer και η αταλάντευτη σιωπή του. Η άρια «Εri tu» του «Χορού μεταμφιεσμένων» του Βέρντι που τραγουδά ο σκιώδης φίλος του συγγραφέα και η εμμονή του στα εγγλέζικα κοστούμια. Ο θάνατος που παραμονεύει να αρπάξει την άρρωστη γυναίκα και η πορεία της προς το θάνατο. Το κόκκινο κανατάκι που παραμένει πάντα γεμάτο με νερό δίπλα της. Ο συμβολισμός των χρωμάτων και των ήχων, σαν  ανάμνηση περασμένης ζωής , μέσα στο προδομένο από το χρόνο σπίτι και η σιωπή που συνοδεύει μια βαθιά ενδοσκόπηση του συγγραφέα τις στιγμές που η απώλεια πλησιάζει κοντά του με ταχύτατο μάλιστα ρυθμό.


Το βιβλίο γράφεται εξαιτίας της άρρωστης γυναίκας. Ή καλύτερα, γράφεται για την απώλεια που θα φέρει η αρρώστια της. Λες και η εξιλέωση θα έρθει μέσα από τη μνήμη, όταν το τέλος φτάσει. Ο συγγραφέας γνωρίζει ότι εκείνη δεν πρόκειται να το διαβάσει ποτέ όμως συνεχίζει την αναπόληση της κοινής τους ζωής από τις πρώτες στιγμές της γνωριμίας τους. Η γυναίκα με τα  πράσινα μάτια και τις όμορφες γάμπες που θα γινόταν γυναίκα του, έστω κι αν εκείνος, ήταν ξεκάθαρο πλέον, θα αναζητούσε ηδονικές εξόδους σε ύποπτους χώρους με αρσενικούς συντρόφους το βράδυ, χορτασμένος αγάπη και οικογενειακή ζωή μαζί της τα πρωινά.


Καλοστημένη  βιτρίνα οικογενειακής ζωής για να κρύβονται οι σκιές της νυχτερινής παρασπονδίας που χρειάζεται, όπως εξομολογείται για να δίνει τροφή στην τέχνη του ή μια συντροφική σχέση που απαλύνει το φόβο, τις αδυναμίες και εν τέλει τις αμφίρροπες και αμφίσημες προτιμήσεις του; Ο Κουμανταρέας δεν αφήνει περιθώρια να σκεφτούμε τίποτε άλλο εκτός της συντροφικότητας και της αγάπης  να τον συνδέει με τη γυναίκα που έχει ήδη μπει στο μονοπάτι της απουσίας και φεύγει σιγά-σιγά από κοντά του.


Μοιάζει να αποτελεί η Λιλή του ένα χάδι ψυχής που τόσο έχει ανάγκη όταν επιστρέφει από τις βραδινές περιπλανήσεις του στα φτηνά μπαρ και στα ακόμη χειρότερα ξενοδοχεία. Άλλωστε η σχέση είναι ξεκάθαρη. Η Λιλή γνωρίζει τα πάντα και τελικά  τα αποδέχεται. Ο συγγραφέας γράφει: «Μου είναι αδιανόητο ότι υπάρχουν άντρες που μια ζωή κρύβουν από τη σύντροφό τους ότι πιθανώς να ποθούν έναν άλλον άντρα. Το ότι παντρεύτηκα για να κλείσω τα στόματα και να βολευτώ είναι το μεγαλύτερο ψέμα».


Όσο για τη σκοτεινή πλευρά της ζωής του τη θεωρεί εντελώς αναγκαία. Ένα στάδιο πριν την αληθινή δημιουργία, ένα σκοτάδι απαραίτητο για να γεννηθεί το φως που κουβαλά μέσα του, προϋποθέσεις για την ψυχική ανάταση που χρειάζεται για να δημιουργήσει: «Πότε γράφω και παίζω μουσική καλύτερα; Μετά από ασωτίες, ντράβαλα και απιστίες. Λες και αυτά να είναι προϋποθέσεις για ανάταση ψυχής και δημιουργία. Κακούργα τέχνη!»

 

Η ατμόσφαιρα του βιβλίου είναι δραματική και ταυτόχρονα σκοτεινή. Ο συγγραφέας βρίσκεται ανάμεσα σε δυο κόσμους αντιφατικούς. Ο ίδιος έχει περάσει μια ολόκληρη ζωή εκεί και τα συναισθήματά του μοιάζουν γίνονται η  νοσταλγική αναμέτρηση με το χρόνο, ο απολογισμός για όλα όσα του πήρε ή του έφερε.


Ο τρίτος πρωταγωνιστής αυτού του βιβλίου είναι εκείνη η προσωπικότητα που εμφανίζεται μπροστά του μέσα στη σκόνη του χρόνου ή άλλοτε χάνεται μέσα σ’ αυτή. Ο «Παλαιός των ημερών», όπως αποκαλεί ο αφηγητής την οπτασία του κ. Αναγνωστόπουλου ή Αναγνώστου, όπως ονομάζεται ο προκάτοχός του στη δουλειά που επιμένει να εμφανίζεται πάντα καλοντυμένος, λατρεύει την όπερα και καπνίζει ακριβά τσιγάρα. Είναι εκείνος που θα οδηγήσει τον αφηγητή σε ομόφυλους κόσμους, σε βρώμικα ξενοδοχεία και σε οίκους ανοχής, σε χώρους αγοραίου έρωτα, εκεί όπου νέοι άντρες, πωλούν το σώμα τους για να επιβιώσουν.


Ποιος είναι όμως το φάντασμα αυτό που επανέρχεται από άλλες μέρες; Είναι ο «Παλαιός των ημερών» μια λογοτεχνική μορφή άλλης εποχής, που εμφανίζεται για να τον εισάγει στον κόσμο της αντρικής ομοφυλόφιλης φιληδονίας και ταυτόχρονα της καλλιτεχνικής δημιουργίας; «Ήθελα να δώσω φως και συγκίνηση σε όσους είναι σαν και εμένα καμωμένοι…», έγραφε στις σημειώσεις του ο Καβάφης και ο αναγνώστης καταλαβαίνει.
Αυτοβιογραφικό ή βιωματικό το βιβλίο αυτό, έστω σε κάποιο βαθμό, δεν έχει σημασία. Επειδή το βιβλίο αυτό είναι ένας ύμνος για την αμφισημία. Όλα κινούνται μέσα σ’ αυτή. Οι άνθρωποι, οι σχέσεις τους, οι δυνάμεις και οι αδυναμίες τους, οι απόψεις τους, οι συμπεριφορές τους. Ακόμη και η πόλη όπου ζουν, το φως που σβήνει μέσα στο σκοτάδι, η ζωή μέσα στο θάνατο, η έμπνευση που έρχεται πάνω στα βρώμικα αρσενικά σεντόνια ενός φτηνού ξενοδοχείου, ο έρωτας και οι αλήθειες του ή τα δικά του ψέματα και κυρίως οι άνθρωποι και η απώλειά τους μέσα στη σκόνη, τη σκόνη του χρόνου.


Το βιβλίο του Μένη Κουμανταρέα, Ο θησαυρός του χρόνου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη.

Εκτύπωση
Περισσότερα
Μαύρο φυλαχτό - Βαγγέλης Μπέκας: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 10:12
Μια ηρωική εποχή επέλεξε να αναβιώσει στο νέο του βιβλίο ο Βαγγέλης Μπέκας. Μια εποχή, ταυτισμένη με την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και παράλληλα με τον αγώνα των Ελλήνων για την παλιγγενεσία και ταυτόχρονα την ανάκτηση της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας. Η ενδελεχής ιστορική έρευνα που έχει κάνει ο συγγραφέας παίζει ένα σπουδαίο ρόλο στην ολοκλήρωση αυτού του έργου και η συγκινητική κινηματογραφική της αποτύπωση μετατρέπει το βιβλίο σε μια κιβωτό καταγραφής της ιστορικής μνήμης που περιστρέφεται γύρω από την ηγετική φυσιογνωμία του βιβλίου, τον Μάρκο και όλους εκείνους τους ήρωες που δορυφορικά κινούνται γύρω του, όπως είναι ο Τζαβέλλας, η μάνα, η Ρίνα, η Δέσπω, η Ελένη κ.ά..
Μετά φόβου - Ελένη Πριοβόλου: Κριτική βιβλίου
24.01.2017 11:44
«Συχνά είναι πιο ασφαλές να είσαι αλυσοδεμένος από το να είσαι ελεύθερος», έγραφε, πριν από κάμποσα χρόνια, ο Κάφκα και η Ελένη Πριοβόλου, στο βιβλίο της «Μετά φόβου» υπογράφει μια ελεγεία για το φόβο της ελευθερίας, για την υποταγή των ονείρων και την εκδίκησή τους, για τις αυταπάτες και τις ψευδαισθήσεις που ποδηγετούν τη ζωή των ανθρώπων και κυρίως την προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική τους ελευθερία.
33 Στροφές - Canek Sánchez Guevara: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 10:23
Με μια ευρηματική ιδέα ο Κανέκ Σάντσεζ Γκεβάρα διεισδύει στην Ιστορία μιας χώρας που πίστεψε στην ιδέα της επανάστασης και την πραγμάτωσε πριν από κάμποσα χρόνια, περιγράφοντας την τωρινή ζωή των κατοίκων της, την αίσθηση της απογοήτευσης μιας γενιάς και την ελπίδα της να ξεφύγει από τη ρουτίνα μιας χώρας που είδε τις προσδοκίες τα να γκρεμίζονται.
Ο Ελύτης στην Ευρώπη - Paola-Minucci, Χρήστος Μπιντούδης (επιμέλεια): Κριτική βιβλίου
19.12.2016 10:37
«Ο Ελύτης στην Ευρώπη». Πρόκειται για έναν μικρό τόμο που περιλαμβάνει σε επιμέλεια της Paola Maria Minucci και του Χρήστου Μπιντούδη τα Πρακτικά του οµώνυµου Συνεδρίου, που έγινε στο πανεπιστήμιο της Ρώµης το 2006 με αφορμή την συμπλήρωση τότε των δέκα χρόνων από τον θάνατο του Οδυσσέα Ελύτη.
Ο κόσμος ο μικρός ό μέγας! - Οδυσσέας Ελύτης: Κριτική βιβλίου
28.11.2016 10:07
Με την αφορμή της συμπλήρωσης των είκοσι χρόνων από τον θάνατο του νομπελίστα ποιητή κυκλοφόρησε από τις εκδ. Ίκαρος μια ποιητική ανθολογία με αποσπάσματα τόσο από το ποιητικό του έργο όσο και από το πεζογραφικό. Στο πρώτο μέρος του καλαίσθητου αυτού τόμου τα αποσπάσματα είναι στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν αμέσως μεταφρασμένα στην αγγλική, γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα.
Ο Τσάρος της αγάπης και της τέκνο - Άντονυ Μάρρα: Κριτική βιβλίου
03.11.2016 10:45
Μετά το εξαιρετικό πρώτο του βιβλίο, τον «Αστερισμό ζωτικών φαινομένων», ένα συγκλονιστικό έργο - που γνώρισε τον έπαινο κριτικών και αναγνωστών παγκοσμίως - για τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην αποδυνάμωση της κοινωνικής ηθικής και τις αξίες που προσπαθούν να επιβιώσουν, ενώ πνίγονται στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας, ο Άντονυ Μάρρα επιστρέφει με το εμβληματικό «Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο», για να επιβεβαιώσει τη συγγραφική του δεινότητα και ταυτόχρονα να δικαιώσει όλους όσοι πίστεψαν από την αρχή, πως πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους πεζογράφους της αμερικανικής λογοτεχνίας.
Έχων σώας τας φρένας και άλλες τρελές ιστορίες - Αργύρης Χιόνης: Κριτική βιβλίου
26.10.2016 13:54
«Έχων σώας τα φρένας & άλλες ιστορίες» τιτλοφορείται η συλλογή εννέα διηγημάτων του Αργύρη Χιόνη που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη με επιμέλεια και με κατατοπιστικό επίμετρο της Γιώτας Κριτσέλη και σχέδια της Εύης Τσακνιά.
Αστερισμός ζωτικών φαινομένων - Άντονυ Μάρα: Κριτική βιβλίου
04.10.2016 13:51
Με το πρώτο του βιβλίο ο Άντονυ Μάρα υπογράφει ένα συγκλονιστικό έργο για τη βαρβαρότητα και τον πόλεμο, τις βάναυσες πρακτικές που στοχεύουν στην μοιραία αποδυνάμωση της ηθικής μιας κοινωνίας, τις αξίες που αντιστέκονται πνιγμένες στο αίμα μιας διαστρεβλωμένης Ιστορίας. Ο νεαρός Αμερικανός συγγραφέας στήνει το μυθοπλαστικό του σύμπαν στην Τσετσενία και στους πολέμους που τη ρήμαξαν για να εντοπίσει εκεί τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος επιβιώνει ηθικά, πολιτισμικά και κυρίως συναισθηματικά, όταν η ζωή τον παγιδεύσει στη δίνη μιας δεινής μοίρας.