Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017
Ζοζέ Σαραμάγκου - Το Χρονικό του μοναστηριού (Εκδόσεις Καστανιώτη)
Δημοσίευση: Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2012 16:57
Ζοζέ Σαραμάγκου - Το Χρονικό του μοναστηριού (Εκδόσεις Καστανιώτη)

Είναι γεγονός πως κάθε φορά που αποφασίζω να διαβάσω ένα βιβλίο αναρωτιέμαι τι είναι αυτό που με οδήγησε στην επιλογή του. Το συναπάντημά μου με τον κύριο Σαραμάγκου ήταν στοχευμένο και προγραμματισμένο καθώς το μέγεθος του συγγραφέα είναι τέτοιο που θα ήταν τουλάχιστον ατόπημα να τον προσπεράσω.

 

Του Γιάννη Αντωνιάδη

 

Είναι επίσης αλήθεια πως το βιβλίο που θα παρουσιάσω δεν είναι από τα πιο γνωστά του, είναι όμως - και αυτό το διαπίστωσα στην πορεία - από τα πιο επιφανή του συγγράμματα, που μεταφράστηκε λίγο καθυστερημένα στα ελληνικά, κάλλιο αργά παρά αργότερα. Αυτό το βιβλίο-παραμύθι εκτυλίσσεται στην Πορτογαλία του 18ου αιώνα και με την είσοδο σε αυτόν τον κόσμο τον μαγικά πλασμένο που έχει διαμορφώσει ο Σαραμάγκου, ο αναγνώστης μετατρέπεται σε θεατή μιας ταχυδακτυλουργικής αφήγησης, εισάγεται σε έναν λαβύρινθο εποχής άνευ προηγουμένου και όσο με αφορά, δεν θέλω να πάω πουθενά αλλού.

 


Ξεκινώντας τις πρώτες σελίδες άρχισα να ανακαλύπτω γιατί αυτός ο μάγος της πένας ανήκει δικαιότατα ανάμεσα στα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, κάτι που το έχει καταγράψει ήδη η ιστορία, εγώ απλά το αναπαράγω ως ελάχιστο φόρο τιμής. Η ροή που μας επιφυλάσσει η ιστορία του είναι καθηλωτική, σαρωτική και λυρική μαζί καθώς μας μεταφέρει πίσω στον 18ο αιώνα με μία σκηνοθετική πινελιά που θα ζήλευαν πολλοί θεατρικοί συγγραφείς μιας και το εν λόγω μυθιστόρημα κάλλιστα θα μπορούσε να γίνει αντικείμενο συζήτησης για μεταφορά του στην αυλή της έβδομης τέχνης. Δεν του λείπει ούτε η πλοκή, ούτε τα πρόσωπα αλλά ούτε και η συνεχής και καταιγιστική θα έλεγα πληροφόρησή και αυτό γιατί η λεπτομέρεια των περιγραφών του αν και χαοτική δεν εμφανίζει τρωτά σημεία, μας παίρνει από το χέρι σαν παππούς που εξιστορεί στο εγγόνι του την δική του ιστορία. Αυτό ακριβώς επιτυγχάνει ο Σαραμάγκου, μας αφηγείται σαν να μας είχε απέναντί του. Το Χρονικό του μοναστηριού έχει τα χαρακτηριστικά ενός μυθιστορήματος που όμως ισορροπεί πάνω σε μία έντονη θρησκευτική και ιστορική βάση, είναι τόσο ακριβείς – παρόλο που δεν μπορεί να μην αληθινές - και πλούσιες οι εικόνες τις οποίες παραθέτει, που νιώθει κανείς πως ο ίδιος ήταν παρών και έζησε όλα αυτά για τα οποία μιλάει.

 


Για να διαλευκάνω λίγο το τοπίο χωρίς όμως να σας αποκαλύψω και πολλά γιατί αξίζει να τα διαβάσετε από πρώτο χέρι, το βιβλίο πραγματεύεται την ιστορία και την εξέλιξη κατασκευής ενός μοναστηριού στην Μάφρα της Πορτογαλίας. Το μοναστήρι αυτό που θα χτιστεί είναι μεγίστης σημασίας για την κοινωνία και τον τόπο όπου έχει οριστεί. Σε κάθε πόλη που έχει την τιμή να φιλοξενεί ένα μοναστήρι γίνονται λιτανείες και πομπές για να εξαγνιστεί ο χώρος, συμμετέχουν όλα τα εξέχοντα πρόσωπα, ιερείς, μουσικοί και αρχιτέκτονες που μάλιστα καταφθάνουν και από άλλες χώρες για να τονίσουν την σημαντικότητα του συμβάντος. Και βέβαια πρωταγωνιστικό ρόλο εξασφαλίζει στον βασιλιά της Πορτογαλίας του οποίου τον ρόλο εξαίρει για να προσδώσει στο μυθιστόρημα την μεγαλοπρέπεια της εποχής, μιας και ο βασιλιάς είναι αδιαμφισβήτητα για την εποχή ο Θεός επί γης στον οποίο οι άνθρωποι εναποθέτουν ελπίδες, όνειρα και φιλοδοξίες, προσωπικές και συνολικές.

 

Ο παράγοντας θρησκεία είναι πανταχού παρών στο χρονικό αυτό που μας παρουσιάζει, καιροφυλακτεί σε κάθε σελίδα με μία μορφή άλλοτε κατανυκτική, άλλοτε παιδευτική και διδακτική και άλλοτε υποδόρια εξουσιαστική ως προς τον αναγνώστη. Διαφαίνεται εν ολίγοις πως τα πιστεύω και οι θρησκευτικές και πιο συγκεκριμένα χριστιανικές προσλαμβάνουσες του Σαραμάγκου πηγάζουν μέσα από τις αναφορές του, αυτό δε ισχυροποιείται κατ’εμέ αν λάβουμε υπόψη μας και τα άλλα του βιβλία με πιο γνωστά το Περί τυφλότητος, Περί φωτίσεως και Περί θανάτου που διέπονται από ένα παρόμοιο πλαίσιο αναφοράς. Συνεχίζει δηλαδή μία λογοτεχνική λιτανεία χωρίς όμως να γίνεται γραφική και καθολικά αφοριστική για κάποιο άλλο δόγμα. Απλά μοιάζει να παίρνει δύναμη και να δίνει σώμα σε δικές του πεποιθήσεις που εμμέσως πλην σαφώς μετατρέπονται σε μοχλό έμπνευσης και δημιουργίας. Δεν είναι τυχαίο που χρησιμοποιεί ονόματα όπως Επταήλιος και Επτασέληνη σε πρόσωπα που κυριαρχούν, δίνοντας ένα στίγμα φιλοσοφικό και στοχαστικό πέρα από θρησκευτικό (βλ. την σημασία του αριθμού επτά στην Αποκάλυψη του Ιωάννου).

 

Εξάλλου η θρησκεία είναι πρώτα από όλα φιλοσοφία και έχει επίκεντρό της τον άνθρωπο. Αυτή την μορφή του ανθρώπου θέλει να αναπαραστήσει ο Σαραμάγκου, αυτόν τοποθετεί στο κέντρο του ενδιαφέροντος, είναι η ακτίνα και οι άξονες του ποδηλάτου, όπου το ποδήλατο είναι η ίδια του η αφήγηση .

 


Η γλώσσα του Σαραμάγκου, η οποία να σημειώσω πως έχει αποδοθεί θαυμάσια από την μεταφράστρια, είναι μία γλώσσα σίγουρα όχι λανθάνουσα αλλά βαρυσήμαντη και αποκαλυπτική, διαχυτική και ενεργητική. Οι μεγάλες του προτάσεις δεν αποπροσανατολίζουν και δεν έχουν επιλεγεί επιτηδευμένα για να ταλαιπωρήσουν τον αναγνώστη, είναι δεδομένη του ανάγκη για έκφραση και συνέχεια σκέψης, από όσο εγώ το αντιλαμβάνομαι. Ο Σαραμάγκου λειτουργεί την αφήγησή του με μοχλό την περιγραφή, την λεπτομέρεια, όπως προείπα και εργαλείο του βασικό είναι η γλώσσα που χρησιμοποιεί για να αποδώσει με ενδελεχή και πιστό τρόπο τις ειδήσεις που έρχονται συνεχώς στο προσκήνιο του λόγου του. Εντάσσει σε αυτήν την μέθοδο και τους διαλόγους που εμπεριέχει εν μέσω των προτάσεων του, τους εντάσσει και αυτούς στην παράγραφο δίχως πολλά σημεία στίξης για να διατηρήσει από την μία την αγωνία του αναγνώστη και από την άλλη για να μην προκαλεί παύσεις που ίσως εκτροχίαζαν την ροή του χρονικού που με κόπο έχει χτίσει.

 


Ο Σαραμάγκου έφυγε πλήρης ημερών πριν 2 χρόνια και τα ίχνη που άφησε πίσω του τον έχουν καθιερώσει ως έναν ταπεινό αλχημιστή και προσκυνητή της λογοτεχνίας που με τις ιστορίες  του μετουσιώνει τις λέξεις σε χρυσό και μας κάνει μικρούς ταξιδευτές ενός χρόνου που σίγουρα πέρασε αλλά δεν χάθηκε. Το παρελθόν του γίνεται για λίγο το παρόν μας, σαν ένας μοναχός που κρύβει μυστικά  και μας καλεί στο μοναστήρι του για να μας διηγηθεί κάτι από τα λογοτεχνικά του μυστήρια. Σπεύσατε να παρακολουθήσετε το χρονικό αυτό με ευλάβεια, περισυλλογή και αφοσίωση, οι διάδρομοι και οι σκάλες του μοναστηριού που διαμορφώνει με το ραβδί του κρύβουν τον λογοτεχνικό θησαυρό που όλοι έχουμε ανάγκη.

 


«Η ανάγνωση των καλών βιβλίων είναι σαν την συνομιλία με τους τελειότερους ανθρώπους του παρελθόντος» Καρτέσιος.

 

 

Εκτύπωση
Περισσότερα
Φαμπέρ Ο καταστροφέας - Tristan Garcia: Κριτική βιβλίου
20.02.2017 10:07
"Ίσως να ξαναγυρίσει, αλλά δεν είναι πια εδώ. Η ανάμνησή του ξεθωριάζει. Κάτι δικό του μιλάει μέσα μου και με βάζει κατά καιρούς ακόμα σε πειρασμό, όταν κάθομαι στο τραπέζι μου και γράφω. Ζει στα βιβλία μου. Εκεί μόνο, κατά τα άλλα έχει τελειώσει ͘ με στοίχειωσε και με παράτησε" γράφει ο συγγραφέας κλείνοντας την κουρτίνα της αφήγησής του και το μάτι στον ήρωά του Φάμπερ.
Τα αστέρια του Σίντι Μουμέν - Mahi Binebine: Κριτική βιβλίου
13.02.2017 12:08
Η Κόλαση ίσως να απέχει μόλις λίγο από τον επικαλούμενο Παράδεισο, έναν όροφο, ένα τετράγωνο, λίγα χιλιόμετρα, ποιος μπορεί να ξέρει! Μπορεί πάλι ο Παράδεισος για κάποιον να είναι η Κόλαση που εύχεται για τον διπλανό του και τότε γεμίζει με χαρά από το μίσος που νιώθει, ανθρώπινο και αυτό αν και δυστυχώς ακραίο.
1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα - Florian Illies: Κριτική βιβλίου
31.01.2017 10:08
Δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας αποφάσισε να αφιερώσει ένα ολόκληρο βιβλίο σε αυτή την χρονιά. Το 1913 είναι πράγματι μια χρονιά ορόσημο για τα ευρωπαϊκά δρώμενα, είναι μια χρονιά πέρα για πέρα κομβική, σημαδιακή και χαρακτηριστική για όλα αυτά που έμελλε να επακολουθήσουν.
Η ιστορία μιας ώρας και άλλα διηγήματα - Κέιτ Σοπέν: Κριτική βιβλίου
17.01.2017 10:09
Η Μπερτ Μοριζό υπήρξε από τις πρώτες γυναίκες ζωγράφους του ιμπρεσιονισμού, η οποία ούτε λίγο ούτε πολύ απεικόνισε στους πίνακές της, τους τολμηρούς για την εποχή, μία γυναίκα ελεύθερη, ανεξάρτητη, σίγουρη για τον εαυτό της και μακριά από την αντρική επίβλεψη και πίεση.
Η ώρα του αστεριού - Κλαρίσε Λισπέκτορ: Κριτική βιβλίου
09.01.2017 12:45
Η γέννηση ενός έργου λογοτεχνικού κρύβει μυστήριο, αν δε κρύβει και πόνο, ταλαιπωρία και ανηφορίζει έναν Γολγοθά, τότε καθίσταται έργο που αντέχει στον χρόνο. Δεν είναι σε καμία περίπτωση μία τυπική διαδικασία ή μία υπόθεση απλή αν ο συγγραφέας παλεύει με τον εσώτερο κόσμο του, το σύμπαν του, τον ψυχισμό του.
Μια από τις δύο - Ντανιέλ Σάδα: Κριτική βιβλίου
20.12.2016 10:37
Η Αδριάνα Χιμένες Γκαρσία στην τελευταία φράση στο επίμετρο του βιβλίου γράφει: "Του φαινόταν αδύνατο να γίνει κανείς συγγραφέας χωρίς να έχει αυτί ͘ του ήταν ασύλληπτο να είναι κανείς καλός αφηγητής χωρίς να έχει διαβάσει ποίηση". Αυτά τα λόγια αντανακλούν την πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα και την φιλοσοφία του συγγραφέα περί συγγραφής, ο κόσμος των λέξεων δεν συνάδει με τον κοινό παρονομαστή.
Το μάτι - Vladimir Nabokov: Κριτική βιβλίου
05.12.2016 10:34
"Το θέμα στο Μάτι είναι μία έρευνα που οδηγεί τον πρωταγωνιστή μέσα από έναν κυκεώνα από καθρέφτες στη συγχώνευση δίδυμων εικόνων". Αυτά γράφει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα του βιβλίου όπου και αναλύει την φιλοσοφία πίσω από την σύλληψη της ιδέας για το Μάτι.
Η πρώτη φλέβα - Γιάννης Μακριδάκης: Κριτική βιβλίου
21.11.2016 10:56
Ποτέ ο χρόνος δεν είναι αρκετός για να ξετυλίξεις το κουβάρι μιας ζωής και ποτέ κανείς δεν βγαίνει αλώβητος και ατάραχος από την τριβή με το παρελθόν. Ειδικά μάλιστα όταν αυτό στριφογυρίζει και γλυκοκοιτάζει το παρόν σαν την μέλισσα γύρω από το λουλούδι που προσπαθεί να προσγειωθεί για να τραφεί. Εδώ περιγράφονται τα πρόσωπα μίας άλλης εποχής που όμως ακόμα και σήμερα συνεχίζει να υπάρχει γιατί οι άνθρωποι δεν σταμάτησαν να φωτογραφίζουν τις στιγμές τους και την μοναδικότητά τους. Μία γυναίκα και ένας άντρας, δύο κόσμοι παράλληλοι και διαφορετικοί μα τόσο όμοιοι.