Η Πετριχώρα είναι μια παράσταση του θεάτρου της επιτέλεσης που αναδύεται από τη συνάντηση του μύθου με τη μνήμη. Από το ίχνος που αφήνει μια ιστορία όταν παύει να είναι αφήγηση και γίνεται σώμα. Η παράδοση του «Γιοφυριού της Άρτας» δεν λειτουργεί εδώ ως λαογραφικό τεκμήριο, αλλά ως ζωντανό αρχέτυπο. Είναι ένα σημείο εκκίνησης για να μιλήσουμε ξανά για την πράξη της δημιουργίας και το τίμημά της. Σε κάθε εποχή, κάτι χτίζεται και κάτι χάνεται — ένα έργο, μια σχέση, ένας τόπος. Η Πετριχώρα επιχειρεί να σταθεί ακριβώς πάνω σ’ αυτό το μεταίχμιο: Εκεί όπου η ανάγκη για ένωση συναντά τη βία της θυσίας.
Η επιλογή του θρύλου του Γιοφυριού της Άρτας δεν προήλθε από νοσταλγία ή επιθυμία αναβίωσης μιας παράδοσης, αλλά από την ανάγκη να επανεξεταστεί το συμβολικό του φορτίο στο παρόν. Η ιστορία μιας γυναίκας που άδικα θυσιάζεται για να στεριώσει ένα οικοδόμημα, φέρει μέσα της ένα διαχρονικό ερώτημα: Πόσο αίμα, πόση σιωπή και πόση υπακοή χρειάζεται για να σταθεί κάτι όρθιο;
Η Πετριχώρα γεννήθηκε από την επιθυμία να κοιτάξουμε ξανά αυτό το ερώτημα, όχι με όρους μύθου, αλλά με όρους εμπειρίας. Να μεταφέρουμε τη θυσία από το μακρινό παρελθόν στο σώμα του σήμερα· στο σώμα που εξακολουθεί να παλεύει ανάμεσα στη δημιουργία και την αυτοακύρωση. Στον πυρήνα της παράστασης υπάρχει η ανάγκη να αποδομηθεί ο ρόλος της «χτισμένης γυναίκας» ως θύματος και να μετατραπεί σε ένα ον που βλέπει το φως, σπάει τον κύκλο της βίας και μετουσιώνεται σε ένα σύμβολο υπέρβασης και αντίστασης.
Η παράσταση δεν γράφτηκε απλά «στο χαρτί»· γεννήθηκε στο κοινό, στο σώμα και στο πνεύμα. Η δραματουργία της χτίστηκε συλλογικά, μέσα από υλικό που έφεραν οι επιτελεστές υπό την καθοδήγηση της δραματουργού, από ασκήσεις σωματικής επικοινωνίας, από κοινούς ρυθμούς αναπνοής, από δοκιμές όπου η φωνή γινόταν ήχος του εδάφους και η κίνηση προέκταση του λόγου. Στις πρόβες, ο μύθος του γεφυριού άρχισε να ξεθωριάζει για να αποκαλυφθεί κάτι πιο απλό και πιο ανθρώπινο: Η ανάγκη να σταθούμε μαζί, να κρατήσουμε το βάρος ο ένας του άλλου.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Η ιστορία διαλύθηκε και ξαναχτίστηκε μέσα από τα σώματα των εννέα ηθοποιών. Ο λόγος δεν προηγείται της πράξης· γεννιέται από αυτήν. Το τραγούδι, το βλέμμα, η αναπνοή, γίνονται εργαλεία μνήμης. Έτσι, το έργο δεν αναπαριστά τον θρύλο, αλλά τον βιώνει κάθε φορά εκ νέου — ως τελετουργία και ως συλλογική ανάκληση.
Η σκηνοθεσία της Πετριχώρας βασίστηκε στην ιδέα του σώματος ως οικοδομήματος. Κάθε κίνηση, κάθε ήχος, κάθε βλέμμα χτίζει και γκρεμίζει κάτι· μια γέφυρα, έναν τοίχο, μια κοινή αναπνοή, έναν ολόκληρο κόσμο. Ο σκηνικός χώρος δεν λειτουργεί ως τόπος αφήγησης, αλλά ως ζωντανό σώμα που αντιδρά και μεταμορφώνεται. Οι ηθοποιοί γίνονται τα υλικά του: νερό, δάσος, πέτρα, φως, σκοτάδι.
Η φωτιστική και ηχητική παλέτα κινείται ανάμεσα στο τελετουργικό και το ωμό, στο θολό και στη διαύγεια. Ο ήχος του νερού, τα δημοτικά μοτίβα, οι παλμοί του ρυθμού επανέρχονται σαν υπόγειες φλέβες του έργου. Όλα λειτουργούν για να αναδειχθεί η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην ομορφιά και στη βία της δημιουργίας.
Στόχος δεν ήταν απλά να αφηγηθούμε μια ιστορία, αλλά να δημιουργήσουμε έναν χώρο εμπειρίας· έναν τόπο όπου το σώμα γίνεται φορέας μνήμης και το κοινό συμμετέχει σιωπηλά στη διαδικασία του χτισίματος και της θυσίας.
Στο τέλος της Πετριχώρας δεν υπάρχει λύτρωση, αλλά μια συμφιλίωση, μια υπέρβαση που σπάει τον αιματηρό κύκλο. Οι θεατές καλούνται να κουβαλήσουν την ιστορία μέσα τους· να αισθανθούν το βάρος της πράξης του χτισίματος, το σκοτάδι της βίας και την ομορφιά της πράξης της συγχώρεσης. Μια πράξη μετάβασης — ένας τρόπος να συνδεθούμε με ό,τι μας ξεπερνά, με τη γη, με τη μνήμη, με τον άλλον άνθρωπο.
Ίσως γι’ αυτό η Πετριχώρα να μην τελειώνει ποτέ πραγματικά. Κάθε φορά που η βροχή αγγίζει το χώμα, κάτι ξυπνά μέσα μας· μια υπόμνηση πως ό,τι οικοδομούμε, το κάνουμε πάντοτε μαζί και αυτό έχει το κόστος του.
Τις νύχτες του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου, η Πετριχώρα επιστρέφει στην Αθήνα, στο Θέατρο Nous (31 Οκτωβρίου και 1, 2 Νοεμβρίου), για να ξαναζήσει τη συνάντηση με το κοινό της. Όχι ως επανάληψη, αλλά ως νέα τελετουργία. Κάθε παράσταση είναι μια ακόμη απόπειρα να στεριώσει η γέφυρα ανάμεσα σε όσους αφηγούνται και σε όσους ακούν· μια πρόσκληση να σταθούμε μαζί κάτω από την ίδια βροχή.
Διαβάστε επίσης:
Πετριχώρα – Η ιστορία του γιοφυριού της Άρτας, σε σκηνοθεσία Χάρη Θώμου στο Θέατρο Noūs