Δεν είναι τυχαίο που κάποια βιβλία συγκαταλέγονται σε καταλόγους καλύτερων βιβλίων όλων των εποχών. Ένα από αυτά είναι το παρόν, ένα μυθιστόρημα το οποίο ασχολείται με την ανάγκη του ανθρώπου να εξηγήσει τα μεταφυσικά και τα ανεξήγητα, εκείνα τα γεγονότα που καθορίζουν την αγωνία του για το αύριο και το μυστηριώδες, εκείνο δηλαδή το οποίο αδυνατεί να ερμηνεύσει με βάση την λογική. Ο Όλιβερ Όνιονς, με το περίεργο και νόστιμο αυτό επίθετο, διεισδύει στην τρωτή ανθρώπινη φύση και με βάση τις ανησυχίες του ίδιου ή ανθρώπων της εποχής του χτίζει ένα μυθιστόρημα ιδιαίτερα ευρηματικό και εύπλαστο, ένα μυθιστόρημα φαντασίας που όμως δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό τον χαρακτηρισμό. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ιδιοφυές κείμενο με προεκτάσεις κοινωνιολογίας και ψυχολογίας, έτσι όπως αυτή άρχισε να διαμορφώνεται εκείνη την εποχή μέσα από τις απόψεις του Σίγκμουντ Φρόυντ και του Καρλ Γιουνγκ, των δύο πατέρων δηλαδή του πεδίου της επιστήμης της ψυχολογίας και ψυχιατρικής. Ποιο είναι τελικά αυτό το περίεργο ον που κυκλοφορεί ανάμεσά μας και πώς μπορεί κάποιος να δικαιολογήσει την παράξενη παρουσία του που τόσο έχει αναστατώσει τους πάντες;
Μια περίεργη και αλλόκοτη μορφή κυκλοφορεί στο σπίτι του συγγραφέα και προκαλεί ζημιές
Το μυθιστόρημα αυτό ανήκει στην σειρά Tenebrae, μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα σειρά, η οποία και περιλαμβάνει τίτλους άγνωστους στους περισσότερους από εμάς, βιβλία όμως που έχουν αφήσει το στίγμα τους στην κατηγορία που ονομάζουμε λογοτεχνία του φανταστικού και τρόμου, βιβλία που έχουν λόγο να διαβαστούν και να αναδειχθούν διότι είναι αφηγηματικά σαγηνευτικά μα και εξόχως απολαυστικά, είναι από αυτά δηλαδή που δεν θέλεις επ’ ουδενί να αφήσεις από τα χέρια σου. Το μόνο σίγουρο είναι πως ανήκουν σε εκείνα τα βιβλία που σίγουρα θα πρέπει να κοσμούν κάθε βιβλιοθήκη, είναι στην παράδοση που ξεκίνησε ο πρώτος διδάξας Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Ο Όνιονς γράφει, όχι τυχαία, για έναν συγγραφέα ο οποίος βιώνει την παρουσία μιας οπτασίας, ενός πνεύματος ή ενός όντος περίεργου κατόπιν της έλευσης της φίλης του Έλσι Μπένγκαου. Αυτός είναι ο εξωτερικός μανδύας, το πλαίσιο πάνω στο οποίο ο συγγραφέας χτίζει την παράξενη αυτή ιστορία.
Δαίμονες και πνεύματα καλύπτουν πολλές φορές την ατμόσφαιρα ενός σπιτιού και μας οδηγούν να λέμε πως είναι στοιχειωμένο, άρα είναι η παρουσία μιας ψυχής η οποία δεν μπορεί να ησυχάσει και κυκλοφορεί ανάμεσα στους γήινους γιατί το σώμα μπορεί να έφυγε όμως ο νεκρός είναι παρών και ενεργός ανάμεσά μας. Αυτή ήταν ακριβώς και η περίφημη ιστορία του περίφημου και ξακουστού Οξαποδώ του Γκυ ντε Μωπασάν, ο οποίος στο δικό του βιβλίο συζούσε με ένα αλλόκοτο ον, ένα πνεύμα που έχει φιλοτεχνήσει μοναδικά ο Νορβηγός Έντβαρτ Μουνχ στο φημισμένο έργο του η Κραυγή. Τα όντα αυτά είναι εμποτισμένα με μια αδιόρατη δράση, με μία συνεχή κίνηση, δεν είναι τόσο ξένα με την έννοια πως πρόκειται για πνεύματα που δεν μπόρεσαν να αφήσουν τα επίγεια καθώς οι ψυχές τους ταλαιπωρούνται και αναζητούν ακόμα την τύχη τους, παλεύουν για κάποιον περίεργο λόγο την θέση τους ανάμεσα στους ζωντανούς. Είναι σαν τα πνεύματα Αγίων που κυκλοφορούν ανάμεσά μας και μας θυμίζουν πως η παρουσία της θείας φώτισης, του Χριστού, του Θεού και του Αγίου Πνεύματος είναι πανταχού παρόντες. Αυτά τα πνεύματα, όπως αυτό της οπτασίας ανήκει βέβαια στο άλλο φάσμα, είναι ένα πνεύμα που προκαλεί κακό διότι η ψυχή ζούσε σε ένα σώμα που δεν ξέπλυνε τα τραύματά του και δεν ησύχασε ποτέ, για αυτό και συνεχίζει να βασανίζεται και να ταλαιπωρείται.
Η Ευαγγελία Κουλιζάκη, εργάτρια της αποκάλυψης σπουδαίων κειμένων, καταξιωμένη επιμελήτρια πολλών βιβλίων αλλά και πεφωτισμένη εκδότρια μας προσφέρει μια εξαιρετικά διαφωτιστική εισαγωγή και σε αυτήν την περίπτωση ρίχνοντας το απαραίτητο φως σε όσα συμβαίνουν στο βιβλίο του Όνιονς. «Ο Onions υπονομεύει και ανατινάζει εκ των έσω την αφήγησή του, που εκτυλίσσεται κεντημένη με λεπτομέρειες αναγεννησιακής ταπισερί και με υπνωτιστικό ρυθμό, κάμπτοντας με φαινομενικά αθώα γλυκύτητα τις όποιες αντιστάσεις του αναγνώστη, όπως κάμπτονται σταδιακά και οι αντιστάσεις του πρωταγωνιστή του. Αποσυναρμολογεί τον βικτωριανό αφηγηματικό μηχανισμό που του κληροδοτήθηκε (χωρίς να τον απαξιώνει τελείως) αφήνοντας μόνο θραύσματα από ένα σπασμένο καθρεφτάκι ν’ αντικατοπτρίζουν το χαλασμένο γρανάζι στο μυαλό του ήρωα…». Η ερμηνεία της Κουλιζάκη είναι ένα πραγματικό κέντημα, όμοιο με την ταπισερί στην οποία αναφέρεται, καθώς μας παρέχει το πλαίσιο μέσα στο οποίο ουσιαστικά ο συγγραφέας αποφασίζει να ξεδιπλώσει την ιστορία του και να μας γοητεύσει με τον εξαίσια ποιητικό του λόγο. Ο Όνιονς κατά μια έννοια διαπράττει το λεγόμενο mise en abîme, δηλαδή εντάσσει την ιστορία μέσα στην ιστορία, καθώς αφηγείται μια ιστορία ενώ ο ίδιος ο πρωταγωνιστής του είναι συγγραφέας. Είναι σαν να εντάσσεις έναν πίνακα μέσα στον πίνακα, όπως έκαναν πολλοί Γάλλοι αλλά και όχι μόνο ζωγράφοι.
ΜΗΝ ΧΑΣΕΙΣ!
Τελικά, το αποτέλεσμα του Όνιονς είναι να εκτινάσσει την μαγεία μα και την αγωνία σε δυσθεώρητα ύψη, να κορυφώνει το δράμα της αφήγησης στο οποίο ο αναγνώστης είναι πρωταγωνιστής και ο τελευταίος προσπαθεί ουσιαστικά να κατανοήσει τι κρύβεται πίσω από αυτό το πνεύμα και την σχέση του με την φίλη του πρωταγωνιστή συγγραφέα. Πολλά τα ερωτήματα μα λιγοστές οι απαντήσεις σε αυτά και αυτή είναι η γοητεία του όλου εγχειρήματος. Ο Όνιονς φέρεται να εμπνεύστηκε αυτή την ιστορία από ένα επεισόδιο πρωταγωνίστρια στο οποίο υπήρξε η ίδια του η γυναίκα, Μπέρτα, η οποία βούρτσιζε τα μαλλιά της και μάλιστα σε σημείο που η ίδια όταν διάβασε την ιστορία αναστατώθηκε και θέλησε να αλλάξουν σπίτι. Ο αναγνώστης πιθανόν να χάσει τον ύπνο του τελειώνοντας το βιβλίο αυτό, άρα ίσως θα ήταν καλύτερα να διαβαστεί το βιβλίο την ημέρα, ωστόσο είναι σίγουρο πως δεν θα χάσει τον χρόνο του, είναι ένα διαμάντι της λογοτεχνίας.
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Ο Όλερον δεν χρειάστηκε παρά μονάχα μία ώρα περισυλλογής για να κατεβάσει την ιδέα ότι, δεδομένου πως το σώμα του είχε φιλικές σχέσεις με την ψυχή του, συνεπώς, κατ’ επέκταση και αφαιρετικά, η κατοικία του ενδεχομένως να σχετιζόταν υποθετικά με τον ίδιο του τον εαυτό».
Διαβάστε επίσης:
Όλιβερ Όνιονς – Το κάλεσμα της οπτασίας: Ένα εξαιρετικό βιβλίο ψυχολογικού τρόμου